Χώρες που περιμένουν εδώ και χρόνια να ενταχθούν στην Ευρωπαϊκή Ένωση εμφανίζονται διχασμένες σχετικά με σχέδια που εξετάζονται στις Βρυξέλλες και προβλέπουν τη δυνατότητα ένταξης χωρίς τα συνηθισμένα πλήρη δικαιώματα ψήφου.
Μεταξύ των λιγοστών χωρών της Ανατολικής Ευρώπης και των Δυτικών Βαλκανίων που βρίσκονται σε τροχιά ένταξης, αρχίζει να εμφανίζεται ρήξη ως προς τους όρους των αιτήσεών τους. Κάποιες επιμένουν ότι θα πρέπει να απολαμβάνουν όλα τα οφέλη της ΕΕ, ενώ άλλες είναι ικανοποιημένες μόνο με τη συμμετοχή στο τραπέζι των συζητήσεων.
Για να καθησυχάσει τις ανησυχίες υφιστάμενων μελών ότι μια μεγαλύτερη ΕΕ θα δυσκολευόταν να λαμβάνει ομόφωνες αποφάσεις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει το ενδεχόμενο να παραχωρεί πλήρη δικαιώματα ψήφου στους νέους εταίρους μόνο αφού η ΕΕ αναμορφώσει τον τρόπο λειτουργίας της.
Η μεταρρύθμιση αυτή θα καθιστούσε δυσκολότερη τη χρήση βέτο από μεμονωμένες χώρες και θα απέτρεπε να τιναχθούν πολιτικές στον αέρα. Προς το παρόν, τα νέα μέλη αποκτούν πλήρη δικαιώματα ψήφου αμέσως, όπως συνέβη με την Κροατία το 2013, όταν εντάχθηκε στην ΕΕ.
Μεταξύ των αρμοδιοτήτων που θα μπορούσαν αρχικά να περιοριστούν είναι το δικαίωμα των νέων μελών να μπλοκάρουν κυρώσεις, μεταξύ άλλων θεμάτων που σήμερα απαιτούν την πλήρη συμφωνία όλων των κρατών-μελών. Η αντιμετώπιση απειλών βέτο από λαϊκιστικές κυβερνήσεις στην Ουγγαρία και τη Σλοβακία έχει αποδειχθεί χρονοβόρα για τους ηγέτες.
Η προοπτική ένταξης χωρίς πλήρη δικαιώματα ψήφου προκαλεί ανάμεικτες αντιδράσεις στις υποψήφιες χώρες.
Ο πρωθυπουργός της Αλβανίας, η οποία έχει πλέον ανοίξει όλες τις διαπραγματευτικές ενότητες που θα πρέπει να ολοκληρώσει, Έντι Ράμα, δήλωσε στο Politico ότι τα μέτρα είναι "καλή ιδέα" και ότι η χώρα του θα αποδεχόταν ακόμη και προσωρινά την απουσία εθνικού επιτρόπου στις Βρυξέλλες.
Η Αλβανία, όπως είπε, δεν επιθυμεί να αμφισβητήσει τη βούληση μεγάλων ιδρυτικών μελών, όπως η Γαλλία και η Γερμανία. "Στο τέλος, αυτοί είναι οι ενήλικοι της οικογένειας που παίρνουν τις σημαντικές αποφάσεις", πρόσθεσε, επισημαίνοντας ότι ένα πλεονέκτημα για τα μικρότερα κράτη είναι ότι αν οι μεγαλύτερες χώρες "τα κάνουν θάλασσα", η ευθύνη δεν βαραίνει τα νέα μέλη.
Η Σαλομέ Ζουραμπισβίλι, τελευταία απευθείας εκλεγμένη πρόεδρος της Γεωργίας, δήλωσε ότι είχε από καιρό υποστηρίξει ένα τέτοιο μέτρο στις συζητήσεις με αξιωματούχους της ΕΕ. Ο ρόλος της καταργήθηκε από το κυβερνών κόμμα "Γεωργιανό Όνειρο", σε μια κίνηση που καταδικάστηκε από τις Βρυξέλλες και οι διαπραγματεύσεις προσχώρησης έχουν πλέον σταματήσει λόγω προειδοποιήσεων για εκτροχιασμό της δημοκρατίας στη χώρα της.
"Ως μικρή χώρα, είναι σαφές ότι το συμφέρον μας είναι να είμαστε μέρος μιας κοινότητας, μιας οικογένειας, και να συμμετέχουμε στα προγράμματα που αποτελούν την ΕΕ, και όχι να είμαστε ισότιμοι στη λήψη αποφάσεων με χώρες που ήταν από την αρχή σε αυτόν τον οργανισμό και είναι πολύ πιο ισχυρές", δήλωσε η Ζουραμπισβίλι. "Νομίζω ότι είναι πολύ λογικό αν θέλεις έναν οργανισμό που να μπορεί να παίρνει αποφάσεις αποτελεσματικά".
Η Μολδαβία, η οποία έχει κάνει ταυτόχρονη αίτηση ένταξης με την Ουκρανία, δήλωσε ότι θέλει να δει τις λεπτομέρειες των προτάσεων.
"Είμαστε έτοιμοι να αναλάβουμε ευθύνες από νωρίς και θα καλωσορίζαμε την ευκαιρία να συμμετάσχουμε και να συμβάλουμε στη διαμόρφωση αυτών των συζητήσεων", δήλωσε ανώτερος αξιωματούχος της Μολδαβίας, ο οποίος μίλησε υπό καθεστώς ανωνυμίας. "Ταυτόχρονα, η πλήρης ένταξη -με ίσα δικαιώματα και πλήρη συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων της ΕΕ- πρέπει να παραμένει ο σαφής και τελικός στόχος".
Η Ουκρανία, που έχει προχωρήσει σε εκτεταμένες μεταρρυθμίσεις στο πλαίσιο της διαδικασίας προσχώρησης, ενώ παράλληλα αντιμετωπίζει την επιθετικότητα της Ρωσίας, είναι απρόθυμη να στηρίξει την ιδέα. "Αν μιλάμε για ένταξη στην ΕΕ, πρέπει να είναι πλήρης", δήλωσε ο πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι τον Νοέμβριο.
Το Μαυροβούνιο, η υποψήφια χώρα που βρίσκεται πιο κοντά στην ολοκλήρωση της διαδικασίας ένταξης, επίσης επιμένει ότι δεν υπάρχει λόγος να αναθεωρηθούν οι όροι υπό τους οποίους θα χορηγηθεί η ιδιότητα μέλους και αναμένει να ολοκληρώσει τη διαδικασία αξιολόγησης φέτος.
"Το γεγονός είναι ότι η ΕΕ αποτελούνταν ήδη από 28 κράτη-μέλη", δήλωσε ο πρόεδρος του Μαυροβουνίου, Γιάκοβ Μιλάτοβιτς, στο Politico. "Και σήμερα έχουμε 27 λόγω του Brexit. Οπότε αν το Μαυροβούνιο γίνει το 28ο κράτος-μέλος της ΕΕ μέχρι το 2028, τότε η απάντηση [στο αν χρειάζονται μεταρρυθμίσεις] είναι όχι, σωστά; … Αλλά σίγουρα αυτό είναι ένα ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί από τους ηγέτες της ΕΕ".
Το σχέδιο για περιορισμένα δικαιώματα ψήφου είχε διαρρεύσει στα τέλη του προηγούμενου έτους από αξιωματούχους και κυβερνήσεις, με στόχο να επανακινηθεί η διαδικασία διεύρυνσης, η οποία εμποδίζεται από την Ουγγαρία και μερικές άλλες πρωτεύουσες, λόγω φόβων για ανεπιθύμητο ανταγωνισμό στις τοπικές αγορές ή θέματα ασφάλειας. Η Ουγγαρία έχει επανειλημμένα απειλήσει να βάλει βέτο στην ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ.
Η επίτροπος Διεύρυνσης της ΕΕ, Μάρτα Κος, δήλωσε στο Politico ότι συγκεκριμένες προτάσεις θα κατατεθούν "τον Φεβρουάριο ή τον Μάρτιο".
Πρόσθεσε ότι "ένα εντελώς νέο στοιχείο" δημιουργεί νέο αίσθημα επείγοντος: "Υπάρχουν εξωτερικές καταστροφικές δυνάμεις που θα ήθελαν να μας δουν να αποτυγχάνουμε — εργάζονται εναντίον των υποψήφιων χωρών, αλλά εμείς είμαστε ο κύριος στόχος".
Το σχέδιο θα πρέπει να αναπτυχθεί σε λεπτομέρειες από την Επιτροπή πριν παρουσιαστεί στους ηγέτες των χωρών-μελών, να συζητηθεί πιθανότατα σε μελλοντικές συνόδους του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και να αξιολογηθεί από νομικούς ως προς τη συμβατότητά του με τις ιδρυτικές συνθήκες της ΕΕ.
Ενώ οι υποψήφιες χώρες προχωρούν στις μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται για να γίνουν μέλη του μπλοκ, η Κος δήλωσε ότι εξακολουθεί να χρειάζεται δουλειά να γίνει για να πειστούν τα υφιστάμενα μέλη ότι θα υπάρχουν επαρκείς εγγυήσεις. "Οι διαπραγματεύσεις είναι ένα τεχνικό μέρος· πρέπει να λάβουμε υπόψη και το πολιτικό μέρος, που είναι τα κράτη-μέλη", είπε.
