Ο Ιωσήφ Στάλιν προσπαθούσε να συγκρατεί τον Ενβέρ Χότζα στον πόλεμο που είχε εξαπολύσει κατά της Εκκλησίας και του θρησκευτικού αισθήματος με την άνοδό του στην εξουσία το 1944. Σε μία συνάντησή τους στη Μόσχα, ο Στάλιν του συνέστησε: «Μην παίρνεις μέτρα. Η θρησκεία έχει βαθιές ρίζες στη συνείδηση και την ψυχολογία του λαού, θα έχεις προβλήματα». Στο βιβλίο του «Με τον Στάλιν», ο Αλβανός δικτάτορας θυμάται: «Έχεις πολλούς Χριστιανούς; με ρώτησε ο Στάλιν. Να μη φοβάσαι τους ορθόδοξους, δεν είναι φανατικοί, να φοβάσαι τους καθολικούς γιατί έχουν πίσω τους το Βατικανό

Παρά ταύτα, το έτος 1967, ενώ ο Στάλιν δεν βρίσκεται πλέον στη ζωή για να τον «συνετίσει», ο Χότζα κηρύττει την Αλβανία το πρώτο «αθεϊστικό κράτος» στον κόσμο και δια νόμου απαγορεύει κάθε «φασιστική, θρησκευτική, πολεμοκάπηλη, αντισοσιαλιστική δραστηριότητα και προπαγάνδα». Ιερείς ξυρίζονται, απεκδύονται τα ράσα, όσοι δεν συμμορφώνονται συλλαμβάνονται, βασανίζονται, εκτελούνται. Ναοί και μονές καταστρέφονται όταν δεν αλλάζουν χρήση, πιστοί διώκονται κατά την τέλεση των θρησκευτικών τους καθηκόντων και εθίμων.

Μέχρι το 1990, την πτώση δηλαδή του καθεστώτος, οι Έλληνες της Νοτίου Αλβανίας, τα μέλη της Ελληνικής Εθνικής Μειονότητας τιμούσαν εν κρυπτώ ή με ευφάνταστες παραλλαγές την ορθόδοξη θρησκευτική τους πίστη.

Χειμάρρα
«Στη Χειμάρρα, η λέξη «σ(τ)ρίνα» ακουγόταν πριν το '90 την περίοδο των εορτών Χριστουγέννων και Πρωτοχρονιάς. Η χρήση της ατόνησε με τη μαζική φυγή των Χειμαρραίων τη δεκαετία του '90 και την εισαγωγή των ελλαδικών εθίμων. Οι ρίζες της στρίνας ανάγονται στην Βυζαντινή περίοδο και συνδέονται με τους καλαντιστές και το νόμισμα που ελάμβαναν ως δώρο. Η στρίνα σαν λέξη αλλά και σαν παράδοση δείχνει πόσο ισχυρές είναι οι ρίζες ενός λαού και πως μπορούν να εγγυηθούν την επιβίωσή του ακόμη και όταν όλα τα κλαδιά κόβονται βίαια.

Παρά το γεγονός, ότι κανένα παιδί που μεγάλωσε στη Χειμάρρα τις τελευταίες δεκαετίες του κομμουνιστικού καθεστώτος δεν είπε ποτέ τα κάλαντα πριν το 1990 αφού απαγορευόταν, η παράδοση διασώθηκε μέσω της στρίνας που ήταν τα χρήματα που οι συγγενείς, προσέφεραν στα μικρά παιδιά μαζί με τις ευχές για το νέο έτος. Η πρακτική αυτή ήταν μια ήπια πράξη αντίστασης αντίστοιχη με το βάψιμο των αβγών το Πάσχα, του οποίου ο εορτασμός επίσης απαγορευόταν. Οι Χειμαρραίοι μέσω της στρίνας τηρούσαν ένα χριστουγεννιάτικο έθιμο χωρίς να μπαίνουν στο μάτι του καθεστώτος. Ένας αόρατος δεσμός με την ιστορία και την ιδιαίτερη παράδοσή τους.

Μόνο το 14,8% των Αλβανών άνω των 15 ετών ήταν σε θέση να αποταμιεύσουν από το εισόδημά τους σε τράπεζα ή άλλο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα, το χαμηλότερο επίπεδο στην Ευρώπη μετά τη Μολδαβία, σύμφωνα με την παγκόσμια βάση δεδομένων Findex της Παγκόσμιας Τράπεζας, η οποία αντιστοιχεί σε έρευνα που διεξήχθη το 2024 στη χώρα μας.

Η Αλβανία έχει πολύ χαμηλό επίπεδο πληθυσμού που καταφέρνει να αποταμιεύσει τόσο σε σχέση με την περιοχή όσο και με την Ευρώπη, σύμφωνα με τον παρακάτω χάρτη, όπου τα πιο σκούρα χρώματα υποδεικνύουν υψηλότερα επίπεδα αποταμίευσης, ενώ τα πιο ανοιχτά χρώματα υποδεικνύουν χαμηλότερη χρήση των αποταμιεύσεων.

Στη Βόρεια Μακεδονία, το 32,4% του πληθυσμού άνω των 15 ετών κατάφερε να αποταμιεύσει πέρυσι, σχεδόν διπλάσιο ποσοστό από αυτό της Αλβανίας. Στη Σερβία, πάνω από το 26% του πληθυσμού άνω των 15 ετών κατάφερε να αποταμιεύσει, στη Βοσνία το 24% και στο Κοσσυφοπέδιο περίπου το 16%.

Επίσης, η ικανότητα των Αλβανών να αποταμιεύουν ήταν πολύ χαμηλότερη από ό,τι στην ΕΕ, όπου περισσότερο από το 55% κατάφερε να βάλει στην άκρη χρήματα για να τα ξοδέψει αργότερα.

Η Αλβανία κατατάσσεται μαζί με τις περισσότερες αφρικανικές και νοτιοασιατικές χώρες. Παρόλο που έχει σημειωθεί σημαντική βελτίωση στην οικονομική επίγνωση και αυξημένη πρόσβαση σε τραπεζικές υπηρεσίες την τελευταία δεκαετία, η χώρα μας εξακολουθεί να έχει υψηλό επίπεδο χρήσης μετρητών και σημαντική παρουσία του άτυπου τομέα.

Τριάντα τέσσερα χρόνια μετά τη θρησκευτική ελευθερία, χαρμόσυνα αντήχησαν και φέτος οι Χριστουγεννιάτικες καμπάνες των Ορθόδοξων Εκκλησιών στην Αλβανία, καλώντας το λαό στον πανηγυρισμό της μεγάλης γιορτής.

Και αντιλάλησαν ότι ο Χριστός γεννήθηκε και αν θέλουν οι άνθρωποι θα μείνει μόνιμος σύντροφος της καρδιάς τους.

Ο Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας Ιωάννης προεξήρχε της Θείας Λειτουργίας στον καθεδρικό Ναό της Ανάστασης Τιράνων, πλαισιούμενος από κληρικούς της Αρχιεπισκοπής.

Διαβάστηκε, όπως και σε όλες τις εκκλησίες, το Χριστουγεννιάτικο μήνυμα του κ. Ιωάννου, όπου τονίζεται, ότι «είναι καθήκον κάθε χριστιανού να διαδώσει και να μοιραστεί αυτό το φως με όλο τον κόσμο, διότι μόνο μοιράζοντάς το με τους άλλους μπορεί το φως να διατηρηθεί και να αυξηθεί· διαφορετικά, θα γίνει αδύναμο και τελικά θα εξαφανιστεί".

Και προστίθεται: "Τώρα, περισσότερο από ποτέ, ο κόσμος χρειάζεται το φως του Χριστού. Είναι αναγκαίο, διότι μια ζωή χωρίς την παρουσία του Κυρίου γίνεται άθλια, μετατρέπεται σε ζωή χωρίς αγάπη, χωρίς χαρά, χωρίς φως: μια ζωή στο σκοτάδι. Μόνο η παρουσία Του μπορεί να φωτίσει τις καρδιές και τις ψυχές μας και να δώσει στη ζωή μας φως και χαρά. Αυτός είναι το φως στο σκοτάδι μας, και η διδασκαλία Του, λέει ο ψαλμωδός, είναι λύχνος για το ταξίδι μας σε αυτή τη ζωή".

Ο Αρχιεπίσκοπος Τιράνων, Δυρραχίου και πάσης Αλβανίας, κ. Ιωάννης, απευθύνει το Χριστουγεννιάτικο μήνυμά του για το 2025, υπενθυμίζοντας την ουσία της μεγάλης εορτής: η ενσάρκωση του Λόγου του Θεού, η ταπεινή και ταυτόχρονα σωτήρια παρουσία Του ανάμεσά μας, που φέρνει φως, ελπίδα και ειρήνη σε κάθε άνθρωπο. Στο μήνυμά του, ο Μακαριώτατος καλεί τον κλήρο και το λαό να ζήσουν βαθύτερα το μυστήριο της Γεννήσεως, με αγάπη, ταπείνωση και φροντίδα προς τους συνανθρώπους μας.

Λόγος σάρξ ἐγένετο καί ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν (Ἰω. 1:14)

Προς τον ευλαβή κλήρο και λαό,
Αγαπητά τέκνα εν Κυρίω,

Τα λόγια αυτά συνοψίζουν και εκφράζουν με σαφήνεια το νόημα της εορτής των Χριστουγέννων με τον βαθύτερο και τελειότερο τρόπο. Εάν επικεντρωθούμε και προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε τη σημασία αυτού του μεγάλου μυστηρίου, τη σάρκωση του Υιού και Λόγου του Πατρός και την ενανθρώπησή του, τότε θα μπορέσουμε να συμμετάσχουμε στον πνευματικό εορτασμό και τη χαρά, και θα νιώσουμε μέσα μας τη μεταμορφωτική δύναμη από τη βίωση αυτού του γεγονότος. Η Ενσάρκωση δεν είναι απλώς ένα θαύμα ή ένα αξιοθαύμαστο μυστήριο· είναι το μεγαλύτερο δώρο που θα μπορούσε να δοθεί στην ανθρωπότητα. Ο Υιός και Λόγος του Θεού σαρκώνεται και κατεβαίνει δίπλα στον ανθρώπινο πόνο και την οδύνη, αγγίζει τη διαστρεβλωμένη φύση μας για να την ευθυγραμμίσει, αποκαλύπτοντάς μας το βάθος της ευσπλαχνίας και της βαθιάς ταπείνωσης που πηγάζει από την άπειρη αγάπη Του για όλον τον κόσμο. Ο Μέγας Αθανάσιος εξέφρασε αυτή τη συγκλονιστική αλήθεια λακωνικά: Ο Υιός του Θεού έγινε άνθρωπος, για να γίνουμε εμείς κατά χάριν θεοί.

Καθώς εορτάζουμε τα Χριστούγεννα, είναι καλό να θυμόμαστε ότι αυτή η μεγάλη εορτή δεν αφορά στη γέννηση ενός δασκάλου, προφήτη ή νομοθέτη. Ο αιώνιος Θεός επεμβαίνει στην ιστορία και γίνεται άνθρωπος, χωρίς να παύει να είναι πλήρης Θεός, για να μας καταστήσει μετόχους των ακτίστων θείων ενεργειών, για να θεραπεύσει, να αναστήσει και να ολοκληρώσει την πεπτωκυία και παραμορφωμένη ανθρώπινη φύση μας. Με τη θεία ενέργειά Του, ο Χριστός, ο Θεάνθρωπος, ενεργοποιεί, ενδυναμώνει και ζωοποιεί την ανθρώπινη φύση μας και μας ενώνει με τον Θεό, κάτι που κανένας δάσκαλος, προφήτης ή νομοθέτης δεν θα μπορούσε ποτέ να κάνει.

Ένα σημαντικό ποσοστό Αλβανών πολιτών, τόσο εντός όσο και εκτός της χώρας, παραμένει εκτός του εθελοντικού συνταξιοδοτικού συστήματος, κυρίως λόγω του υψηλού κόστους των εισφορών και της συχνής αύξησής τους σε συνάρτηση με τον κατώτατο μισθό.

Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία κοινωνικής ασφάλισης, η ελάχιστη εθελοντική εισφορά ανέρχεται στο 21,6% του κατώτατου μισθού. Παράλληλα, η θεμελίωση δικαιώματος σύνταξης προϋποθέτει την καταβολή εισφορών για τουλάχιστον 15 έτη. Η πλειονότητα των ασφαλισμένων στο εθελοντικό καθεστώς επιλέγει το ελάχιστο ποσό, το οποίο αυξάνεται αυτόματα κάθε φορά που αυξάνεται ο κατώτατος μισθός στην οικονομία.

Οι συχνές και συχνά απρόβλεπτες αυξήσεις του κατώτατου μισθού τα τελευταία χρόνια καθιστούν ιδιαίτερα δύσκολη τη συνέχιση των εισφορών για τους μετανάστες με ασταθή ή εποχικά εισοδήματα. Το ζήτημα αυτό αναδεικνύεται στη πρόσφατη μελέτη της Παγκόσμιας Τράπεζας με τίτλο «Βελτίωση της Κοινωνικής Ασφάλισης για τους Μετανάστες: Μαθήματα από την Αλβανία».

Η Παγκόσμια Τράπεζα τονίζει ότι απαιτείται ανάλυση της οικονομικής δυνατότητας και της προθυμίας των μεταναστών να συμμετάσχουν στο σύστημα, προκειμένου να αξιολογηθεί εάν αλλαγές στο ελάχιστο επίπεδο εισφοράς ή στους κανόνες θεμελίωσης συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων θα μπορούσαν να αυξήσουν τη συμμετοχή. Οι αλλαγές αυτές, σύμφωνα με την έκθεση, θα ωφελούσαν όχι μόνο τους μετανάστες αλλά και άλλες κοινωνικά ευάλωτες ομάδες.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην ανάγκη ψηφιοποίησης των διαδικασιών. Σήμερα, η καταβολή εθελοντικών εισφορών προϋποθέτει φυσική παρουσία τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο στα γραφεία του Ινστιτούτου Κοινωνικών Ασφαλίσεων (ISSH) ή στις συνεργαζόμενες τράπεζες. Η απαίτηση αυτή δημιουργεί σημαντικά γραφειοκρατικά εμπόδια για τους μετανάστες, ακόμη και αν υπάρχει η δυνατότητα εκπροσώπησης από συγγενικά πρόσωπα.

Ο Μιχαλάκι Ζιτσίστι (Mihallaq Ziçishti), υφυπουργός Εσωτερικών της Αλβανίας, αναφερόμενος ενώπιον της ΚΕ του ΚΕΑ τον Οκτώβριο του 1950, δήλωνε ότι οι γυναίκες στη Δρόπολη διέφευγαν μαζικά στην Ελλάδα «όχι διότι μάχονταν το καθεστώς, αλλά για να συνενωθούν με τους άντρες τους». Ήταν το ελάχιστο που δικαιούται ο άνθρωπος: να ζει με την οικογένειά του.

Ποινικοποίηση της φυγής και κρατική βία

Ποινικοποίηση της φυγής και κρατική βία Εν τούτοις, η απόπειρα διαφυγής ποινικοποιήθηκε αυστηρά. Οι γυναίκες –μητέρες και γιαγιάδες– θεωρούνταν εγκληματίες, καταδικάζονταν σε πολυετή κάθειρξη, ενώ ο εσωτερικός κανονισμός των συνόρων προέβλεπε ακόμη και εν ψυχρώ εκτελέσεις.

Παρακολούθηση, προπαγάνδα και πληροφοριοδότες

Οι απόπειρες αυτές –ιδίως τη δεκαετία του '50– συνιστούσαν πονοκέφαλο για την αλβανική ασφάλεια. Οι αρχές ασφαλείας παρακολουθούσαν τακτικά την αλληλογραφία των γυναικών με τους συζύγους τους, τις οποίες στη συνέχεια καλούσαν προς συνετισμό στα αστυνομικά τμήματα, ενώ η κομματική επιτροπή Αργυροκάστρου, με συνεχείς παραινέσεις προς την εφημερίδα Λαϊκό Βήμα, καλούσε τους δημοσιογράφους της να δημοσιεύσουν «επιστολές» μεταναστών από την Αμερική που περιέγραφαν «τις κακουχίες και την καπιταλιστική ανέχεια». Στοιχεία για τις προθέσεις των εναπομεινάντων μελών των οικογενειών των μεταναστών οι αλβανικές αρχές αντλούσαν και από εσωτερική πληροφόρηση, κυρίως από πληροφοριοδότες και συνεργάτες τους σε Ελλάδα και ΗΠΑ. Η όλη προσπάθεια δεν ήταν πειστική, αλλά ούτε μπορούσε να ανακόψει το κύμα διαφυγών, το οποίο συνεχίστηκε έως το τέλος του καθεστώτος και κορυφώθηκε το 1992.

Η Γραμματεία της Ενεργειακής Κοινότητας επισημαίνει ότι η Αλβανία πρέπει να βελτιώσει το νομικό πλαίσιο όσον αφορά την Εκτίμηση Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΕΠΕ) για τα έργα που υλοποιούνται, γεγονός που περιλαμβάνει και την ενίσχυση των ανθρώπινων πόρων, και συγκεκριμένα τα κριτήρια πιστοποίησης των εμπειρογνωμόνων.

Συγκεκριμένα, στην ετήσια έκθεση που αναλύει την πορεία της νομικής εναρμόνισης σε διάφορους τομείς, η Γραμματεία αναφέρει ότι έχουν γίνει ορισμένα βήματα, ωστόσο η πρόοδός τους υπήρξε αργή.

«Η Αλβανία έχει ξεκινήσει τη σύνταξη κανόνων και διαδικασιών για την Εκτίμηση Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΕΠΕ) σε διασυνοριακό πλαίσιο, όπως απαιτείται από το άρθρο 7 της Οδηγίας ΕΠΕ. Επίσης, έχει αναφερθεί πρόοδος όσον αφορά τη δημιουργία ενός συστήματος πιστοποίησης για τους εμπειρογνώμονες ΕΠΕ. Ωστόσο, το σύστημα αυτό παραμένει καθυστερημένο και ημιτελές, ενώ τα κριτήρια για την πιστοποίηση των εμπειρογνωμόνων ΕΠΕ, την περιβαλλοντική εμπειρογνωμοσύνη και τον περιβαλλοντικό έλεγχο δεν έχουν ακόμη καθοριστεί πλήρως, αποδυναμώνοντας το θεσμικό πλαίσιο που είναι αναγκαίο για την αποτελεσματική εφαρμογή της Οδηγίας ΕΠΕ», αναφέρεται στην έκθεση.

Η ίδια έκθεση επισημαίνει ότι δεν έχουν ληφθεί περαιτέρω μέτρα για την αντιμετώπιση των ελλείψεων που εντοπίστηκαν στις προηγούμενες Εκθέσεις Εφαρμογής της Γραμματείας. Ως αποτέλεσμα, σύμφωνα με την έκθεση, η Αλβανία εξακολουθεί να μην συμμορφώνεται με τα άρθρα 8 και 8α της Οδηγίας ΕΠΕ. Ο ισχύων νόμος για την ΕΠΕ παραμένει ανεπαρκής, καθώς δεν απαιτεί οι αποφάσεις για τη χορήγηση άδειας ανάπτυξης να περιλαμβάνουν το αιτιολογημένο συμπέρασμα της ΕΠΕ, τους περιβαλλοντικούς όρους, τα μέτρα μετριασμού και τις υποχρεώσεις παρακολούθησης. Επιπλέον, τα κριτήρια επιλογής (screening) δεν είναι σύμφωνα με το Παράρτημα ΙΙΙ της Οδηγίας ΕΠΕ.

«Η Αλβανία έχει αναφέρει ότι η ΕΠΕ είναι ενσωματωμένη στο σύστημα "one-stop-shop" για τη χορήγηση οικοδομικών αδειών. Οι θεσμικές ικανότητες για τη διενέργεια ΕΠΕ παραμένουν περιορισμένες και ανεπαρκείς για να διασφαλίσουν μια εναρμονισμένη διαδικασία για την ΕΠΕ και τις λοιπές συναφείς αξιολογήσεις (αξιολόγηση βιοποικιλότητας/δέουσα αξιολόγηση και αξιολόγηση επιπτώσεων στα ύδατα).