Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι αναμένεται να συγκεντρωθούν στην Πράγα αυτό το Σαββατοκύριακο, προκειμένου να διαμαρτυρηθούν για την προσπάθεια της τσεχικής κυβέρνησης να περάσει εσπευσμένα από το κοινοβούλιο νομοσχέδιο για τη μεταρρύθμιση της χρηματοδότησης των δημόσιων μέσων ενημέρωσης.
Ο δεξιός λαϊκιστικός κυβερνητικός συνασπισμός της Τσεχίας υπό τον πρωθυπουργό Αντρέι Μπάμπις, επισπεύδοντας τις διαδικασίες, ολοκλήρωσε την πρώτη από τις τρεις αναγνώσεις του νομοσχεδίου, η οποία κατέληξε σε ψηφοφορία για την έγκρισή του στις 4:36 τα ξημερώματα της 24ης Οκτωβρίου.
Το νομοσχέδιο έχει ήδη προκαλέσει πολυάριθμες διαδηλώσεις και απεργίες σε ολόκληρη τη χώρα. Ωστόσο, η συγκέντρωση της Κυριακής στο πάρκο Λέτνα της πρωτεύουσας αναμένεται να είναι μακράν η μεγαλύτερη μέχρι σήμερα.
Τι προβλέπει το νομοσχέδιο;
Σύμφωνα με την κυβερνητική πρόταση, το υφιστάμενο μοντέλο χρηματοδότησης της Τσεχικής Τηλεόρασης (CT) και της Τσεχικής Ραδιοφωνίας (CRo) μέσω του ραδιοτηλεοπτικού τέλους θα καταργηθεί και οι δύο οργανισμοί θα χρηματοδοτούνται απευθείας από τον κρατικό προϋπολογισμό.
Τα τρία κόμματα του κυβερνητικού συνασπισμού – το κεντρώο ANO του Μπάμπις, το ακροδεξιό SPD και οι ριζοσπαστικά συντηρητικοί Motorists, των οποίων οι εκλογικές βάσεις τείνουν να είναι λιγότερο εύπορες – επιμένουν ότι το ραδιοτηλεοπτικό τέλος αποτελεί έναν άδικο φόρο.
Τα κόμματα υποστηρίζουν πως το νέο σύστημα, το οποίο θα προβλέπει μείωση της χρηματοδότησης της Τσεχικής Τηλεόρασης και της Τσεχικής Ραδιοφωνίας κατά περίπου 15% τον πρώτο χρόνο, θα καταστήσει τους δύο οργανισμούς πιο αποτελεσματικούς.
Επισημαίνουν δε ότι αρκετά άλλα κράτη της ΕΕ έχουν προχωρήσει και αυτά σε παρόμοιες αλλαγές.
Οι αντιρρήσεις για τις νομοθετικές αλλαγές
Οι επικριτές έχουν απορρίψει με έντονο τρόπο αυτές τις αιτιολογήσεις. Τα κόμματα της αντιπολίτευσης, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και διεθνείς οργανισμοί εποπτείας κατηγορούν την κυβέρνηση ότι επιδιώκει να υπονομεύσει την ανεξαρτησία των δημόσιων ραδιοτηλεοπτικών φορέων, των οποίων η επικριτική δημοσιογραφική κάλυψη προκαλεί εδώ και καιρό δυσαρέσκεια ιδίως στο ANO και το SPD.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι, ενώ τα μοντέλα που εφαρμόζονται σε άλλα κράτη της ΕΕ περιλαμβάνουν εγγυήσεις μακροπρόθεσμης οικονομικής σταθερότητας και συντακτικής ανεξαρτησίας, η πρόταση της τσεχικής κυβέρνησης δεν παρέχει καμία από τις δύο.
Η Τσεχική Τηλεόραση και η Τσεχική Ραδιοφωνία έχουν προειδοποιήσει ότι ο μειωμένος προϋπολογισμός που προβλέπεται στο νομοσχέδιο θα οδηγήσει σε περικοπές προγραμμάτων και προσωπικού.
Όταν η πρώτη δημοσιοποίηση του νομοσχεδίου το καλοκαίρι προκάλεσε διαμαρτυρίες, ο Βάτσλαβ Στέτκα από το European New School of Digital Studies είχε δηλώσει στην DW ότι τέτοιες "δραστικές περικοπές του προϋπολογισμού συνιστούν πράξη πολιτιστικού βανδαλισμού".
Ο περιορισμός της κοινοβουλευτικής συζήτησης στο πλαίσιο της εσπευσμένης προώθησης του νομοσχεδίου έχει επίσης δεχθεί δριμεία κριτική.
"Η συγκρουσιακή προσέγγιση, οι προσπάθειες περιορισμού της κοινοβουλευτικής συζήτησης και η ρητορική της κυβέρνησης απέναντι στους δημοσιογράφους και τους επικριτές έχουν συμβάλει στο κύμα αντιδράσεων της κοινής γνώμης", δηλώνει στην DW ο Ότο Άιμπλ, πολιτικός επιστήμονας στο Πανεπιστήμιο Μάσαρικ του Μπρνο, της δεύτερης μεγαλύτερης πόλης της Τσεχίας.
Τι συνέβη μετά την εσπευσμένη προώθηση του νομοσχεδίου;
Οι αντιδράσεις ήταν άμεσες. Καθώς η κυβέρνηση προωθούσε την πρώτη ανάγνωση του νομοσχεδίου, πλήθη διαδηλωτών συγκεντρώθηκαν έξω από το κοινοβούλιο καθ' όλη τη διάρκεια της νύχτας. Και έκτοτε έχουν πραγματοποιηθεί πολλές συγκεντρώσεις σε πόλεις και κωμοπόλεις σε ολόκληρη τη χώρα.
Πολλές από αυτές τις διαδηλώσεις οργανώθηκαν με πρωτοβουλία φοιτητών και συμμετείχαν σε αυτές συνδικάτα, εκκλησίες και εκπρόσωποι εκπαιδευτικών και πολιτιστικών ιδρυμάτων. Το προσωπικό της Τσεχικής Τηλεόρασης και της Τσεχικής Ραδιοφωνίας προκήρυξε απεργία στις αρχές Νοεμβρίου, προκαλώντας αναταραχή στα τηλεοπτικά και ραδιοφωνικά προγράμματα της χώρας.
Η διαδήλωση της Κυριακής αναμένεται να εντείνει περαιτέρω την πίεση στην κυβέρνηση. Θα πραγματοποιηθεί δύο ημέρες πριν από την επέτειο της έναρξης της Βελούδινης Επανάστασης, η οποία οδήγησε τελικά στην πτώση του κομμουνισμού στην τότε Τσεχοσλοβακία το 1989.
Η οργάνωση της κοινωνίας των πολιτών Million Moments for Democracy, η οποία διοργανώνει τη συγκέντρωση της Κυριακής, είχε κινητοποιήσει περίπου 300.000 ανθρώπους σε διαδηλώσεις κατά την πρώτη θητεία του Μπάμπις στην πρωθυπουργία το 2019, και περισσότερους από 200.000 νωρίτερα φέτος.
Γιατί είναι τόσο έντονες οι αντιδράσεις;
Η αιφνιδιαστική προσπάθεια της κυβέρνησης αντανακλά την ανυπομονησία της να υλοποιήσει μια βασική δέσμευση των εκλογών του Οκτωβρίου 2025, αλλά και μια μακροχρόνια φιλοδοξία του πρωθυπουργού.
Κατά την πρώτη θητεία του στην εξουσία, από το 2017 έως το 2021, ο Μπάμπις είχε επιχειρήσει – χωρίς επιτυχία – να εξασφαλίσει τον έλεγχο του διοικητικού συμβουλίου της Τσεχικής Τηλεόρασης.
Ο Βάτσλαβ Στέτκα επισημαίνει ότι οι επανειλημμένες επιθέσεις κατά των δημόσιων μέσων ενημέρωσης ήδη από προηγούμενες κυβερνήσεις της Τσεχίας αντικατοπτρίζουν μια ιδιαίτερη πολιτική κουλτούρα που παρατηρείται στα μετακομμουνιστικά κράτη της Ευρώπης. "Η πολιτική ελίτ δεν αποδέχθηκε ποτέ την ανεξαρτησία των δημόσιων μέσων ενημέρωσης", υποστηρίζει.
Στην Τσεχία ωστόσο οι δημόσιοι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς έχουν αποκτήσει ιδιαίτερο κύρος ως θεμελιώδεις πυλώνες της δημοκρατίας. Η θέση αυτή διαμορφώθηκε κατά τη λεγόμενη "κρίση της Τσεχικής Τηλεόρασης" τη διετία 2000-2001, όταν η κατάληψη των στούντιο της Τσεχικής Τηλεόρασης από εργαζομένους και οι μαζικές διαδηλώσεις ανάγκασαν την τότε κυβέρνηση να υποχωρήσει από την προσπάθειά της να αποκτήσει τον έλεγχο του οργανισμού.
"Η διαμάχη για τα δημόσια μέσα ενημέρωσης έχει μετατραπεί σε σύμβολο της υπεράσπισης των φιλελεύθερων δημοκρατικών αξιών και θεσμών", δηλώνει ο Άιμπλ.
Πώς αντέδρασε η κυβέρνηση;
Καθώς η οργή μεγάλωνε, η κυβέρνηση προσπάθησε να εκτονώσει την κατάσταση. Ο Μπάμπις δήλωσε πως θα καταρτιστεί νέα πρόταση, η οποία θα προβλέπει τη μεταφορά της χρηματοδότησης των δημόσιων μέσων ενημέρωσης εκτός κρατικού προϋπολογισμού και θα εγγυάται τη συντακτική τους ανεξαρτησία. Η πρόταση αυτή θα τεθεί σε πλήρη και ανοιχτή συζήτηση.
Ωστόσο, οι επικριτές εξακολουθούν να μην πείθονται, επισημαίνοντας την απουσία οποιωνδήποτε συγκεκριμένων λεπτομερειών, καθώς και το γεγονός ότι άλλα μέλη της κυβέρνησης φαίνονται αποφασισμένα να συνεχίσουν στην ίδια κατεύθυνση.
Η οργάνωση Million Moments for Democracy επιμένει ότι η πίεση πρέπει να συνεχιστεί. "Τα λόγια δεν έχουν καμία αξία", δήλωσε η οργάνωση. "Ενώ οι άνθρωποι υπερασπίζονται τα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης, η κυβέρνηση συνεχίζει να ενεργεί σαν να της ανήκει η χώρα".
Ποιοι είναι οι πιθανοί κίνδυνοι για την κυβέρνηση;
Καθώς υπάρχουν ελάχιστες ενδείξεις πως οι αντιδράσεις θα υποχωρήσουν, η κυβέρνηση βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα δίλημμα.
Διαθέτει την κοινοβουλευτική πλειοψηφία που χρειάζεται για να εγκρίνει το νομοσχέδιο και να υπερκεράσει οποιαδήποτε πιθανά βέτο από τη γερουσία, την άνω βουλή του κοινοβουλίου, όπως και από τον πρόεδρο Πετρ Πάβελ.
Ωστόσο, αυτό θα μπορούσε να έχει μεγάλο πολιτικό κόστος. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η υποστήριξη προς την κυβέρνηση έχει αποδυναμωθεί και θα μπορούσε να μειωθεί περαιτέρω, εάν οι διαδηλώσεις διευρυνθούν ώστε να συμπεριλάβουν την αυξανόμενη δυσαρέσκεια για το κόστος ζωής και τη στέγαση, όπως συνέβη προσφάτως με τις κινητοποιήσεις στη Γαλλία και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
"Ο πραγματικός κίνδυνος για την κυβέρνηση είναι το ζήτημα των μέσων ενημέρωσης να μετατραπεί σε σημείο εκτόνωσης μιας ευρύτερης δυσαρέσκειας", εξηγεί ο Μάρτιν Βόκαλεκ από το Ινστιτούτο Ευρωπαϊκής Πολιτικής EUROPEUM με έδρα την Πράγα.
Ο Μπάμπις έχει επίγνωση αυτού του κινδύνου. Όπως ανακοίνωσε, δεν θα παραστεί στους εορτασμούς της επετείου της Βελούδινης Επανάστασης στις 17 Νοεμβρίου, εκδηλώσεις που έχουν τεράστια συμβολική σημασία. Η ελπίδα του είναι ότι η απουσία του θα μπορούσε να "κατευνάσει την τεταμένη κατάσταση".
Πάντως δεν υπάρχει ιδιαίτερη ανησυχία πως οι διαδηλώσεις θα μπορούσαν να πάρουν βίαιη τροπή. Οι αναλυτές επισημαίνουν ότι η οργή στην Τσεχία παραμένει επικεντρωμένη στο νομοσχέδιο για τα δημόσια μέσα ενημέρωσης και εξακολουθεί να εκφράζεται με τρόπο παρόμοιο με εκείνον που χαρακτήρισε τα κοσμοϊστορικά γεγονότα της σύγχρονης ιστορίας της χώρας.
"Δεν θα περίμενα σκηνές σαν αυτές της Γαλλίας", παρατηρεί ο Βόκαλεκ στην DW, επισημαίνοντας ότι "η τσεχική παράδοση μεγάλων, ειρηνικών κινητοποιήσεων των πολιτών", από την οποία πήραν το όνομά τους η Βελούδινη Επανάσταση και το "Βελούδινο Διαζύγιο" του 1993 με τη Σλοβακία, παραμένει ισχυρή. Επιμέλεια: Γιώργος Πασσάς
Πηγή: Deutsche Welle
