Μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις καλούν την ΕΕ να απαγορεύσει την πώληση τσιγάρων με φίλτρο, υποστηρίζοντας ότι τα φίλτρα με βάση το πλαστικό δεν προσφέρουν κανένα όφελος για την υγεία και αποτελούν τη μεγαλύτερη μεμονωμένη αιτία ρύπανσης στα αστικά κέντρα.
Οι Βρυξέλλες, το Μόναχο, το Δουβλίνο και η Γένοβα συγκαταλέγονται στις δημοτικές αρχές που έχουν προσχωρήσει στην εκστρατεία "No (Plastic) Filter" (Όχι στο Πλαστικό Φίλτρο) — μια πρωτοβουλία του Δήμου της Χάγης με την υποστήριξη της ολλανδικής κυβέρνησης, άλλων δήμων, φορέων και περιβαλλοντικών οργανώσεων.
Υποστηρίζουν ότι τα συστήματα "διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού" της ΕΕ - οι κανόνες που υποχρεώνουν τις καπνοβιομηχανίες να καλύπτουν το κόστος καθαρισμού - έχουν αποτύχει να περιορίσουν τη ρύπανση από τα φίλτρα των τσιγάρων και ότι απαιτείται καθολική απαγόρευση.
"Οι γόπες των τσιγάρων αντιστοιχούν στο ιλιγγιώδες ποσοστό του 30% του συνόλου των απορριμμάτων στην πόλη των Βρυξελλών. Αυτά τα απόβλητα όχι μόνο αμαυρώνουν και υποβαθμίζουν το αστικό μας τοπίο, αλλά η αποκομιδή τους επιβαρύνει υπέρμετρα τις υπηρεσίες καθαριότητάς μας", δήλωσε στο POLITICO ο αντιδήμαρχος δημόσιας καθαριότητας της πόλης, Ανάς Μπεν Αμπντελμουμέν.
Αρκετές ακόμη πόλεις στο Βέλγιο, τη Γερμανία, την Τσεχία, την Ουγγαρία και τη Λιθουανία έχουν επίσης ενταχθεί στην εκστρατεία, η οποία έρχεται σε μια κρίσιμη συγκυρία, καθώς η ΕΕ αναθεωρεί δύο σημαντικές νομοθεσίες που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην απαγόρευση των φίλτρων, ή τουλάχιστον του πλαστικού που περιέχουν.
Η αναθεώρηση της οδηγίας για τα καπνικά προϊόντα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποτελεί μια ευκαιρία για την απαγόρευση των φίλτρων, τονίζουν οι υποστηρικτές της καμπάνιας. Εάν αυτό δεν επιτευχθεί, η επικείμενη αναθεώρηση της οδηγίας για τα πλαστικά μίας χρήσης θα μπορούσε να προσφέρει μια δεύτερη ευκαιρία, απαγορεύοντας το πλαστικό στο εσωτερικό τους.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας τάσσεται επίσης υπέρ της απαγόρευσης ή της σταδιακής κατάργησης των φίλτρων, επισημαίνοντας ότι δεν προσφέρουν κανένα όφελος στην υγεία.
"Το φίλτρο του τσιγάρου είναι το αντικείμενο που απορρίπτεται περισσότερο στο περιβάλλον, περιέχει πλαστικό, προκαλεί τοξική περιβαλλοντική ρύπανση και συνεπάγεται τεράστιο κόστος για τους δήμους και την κοινωνία. Επιπλέον, το φίλτρο δεν καθιστά το κάπνισμα λιγότερο επιβλαβές", δήλωσε ο επικεφαλής της εκστρατείας, Καρλ Μπεερενφένγκερ, από την ολλανδική ΜΚΟ Fair Resource Foundation.
"Πρόκειται για ένα παραπλανητικό προϊόν, μία από τις μεγαλύτερες απάτες της σύγχρονης ιστορίας. Το φίλτρο του τσιγάρου δεν θα έπρεπε να είχε εισαχθεί ποτέ".
Οι καπνοβιομηχανίες, ωστόσο, απαντούν ότι τα φίλτρα εξυπηρετούν όντως έναν σκοπό για την υγεία.
"Δεν υπάρχει ασφαλές τσιγάρο, με ή χωρίς φίλτρο", ανέφερε ο Νέιθαν Τζόουνς, head of EU regulatory strategy της British American Tobacco στην ΕΕ. "Ωστόσο, οι έρευνες δείχνουν ότι τα φίλτρα συμβάλλουν στη μείωση της έκθεσης σε ορισμένες τοξικές ουσίες και μας βοηθούν να συμμορφωνόμαστε με τη νομοθεσία της ΕΕ που ρυθμίζει τις εκπομπές των τσιγάρων. Εάν υπήρχε μια βιώσιμη εναλλακτική λύση ευρείας κλίμακας, θα τη χρησιμοποιούσαμε, αλλά δεν υπάρχει".
Στη Χάγη, το ετήσιο κόστος καθαρισμού για τις γόπες των τσιγάρων εκτιμάται σε περίπου 2 εκατομμύρια ευρώ, σύμφωνα με την αντιδήμαρχο της πόλης, Ιζαμπέλ Μπρέντερς.
"Τασσόμαστε υπέρ της απαγόρευσης όλων των φίλτρων τσιγάρων, ανεξάρτητα από το υλικό που χρησιμοποιείται", δήλωσε.
Τα περισσότερα φίλτρα τσιγάρων κατασκευάζονται από οξική κυτταρίνη, έναν τύπο πλαστικού φυτικής προέλευσης που δεν διασπάται εύκολα. Υπάρχουν βιοδιασπώμενες εναλλακτικές λύσεις, αλλά δεν χρησιμοποιούνται ευρέως.
Η Tobacco Europe αντέδρασε στο ενδεχόμενο η Κομισιόν να περιορίσει τα πλαστικά φίλτρα, εκφράζοντας την ελπίδα ότι η ΕΕ θα επικεντρωθεί αντ' αυτού "στην ευαισθητοποίηση, την αποτελεσματική επιβολή των κανόνων κατά της ρύπανσης και την αναλογική εφαρμογή της διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού, επιτρέποντας παράλληλα στην καινοτομία να προσφέρει βιώσιμες εναλλακτικές λύσεις με την πάροδο του χρόνου".
Όμως, τόσο οι Βρυξέλλες όσο και η Χάγη είναι πεπεισμένες ότι η απαγόρευση μόνο του πλαστικού στο εσωτερικό του φίλτρου δεν θα ήταν αρκετή.
"Η έγκριση μη πλαστικών εναλλακτικών δημιουργεί ένα επικίνδυνο παραθυράκι: οι κατασκευαστές θα μπορούσαν να εισαγάγουν νέα υλικά που παρακάμπτουν τους τεχνικούς ορισμούς του πλαστικού, παραμένοντας όμως εξίσου επιβλαβή, ανθεκτικά και επιζήμια για τη δημόσια καθαριότητα", τόνισε ο Αμπντελμουμέν.
Ο Γιόγκι Χέντλιν, επιστήμονας δημόσιας υγείας στο Πανεπιστήμιο Erasmus του Ρότερνταμ, χαρακτήρισε τα φίλτρα ως ένα "πρόσθετο εξάρτημα στην άκρη του τσιγάρου", το οποίο οι άνθρωποι πιστεύουν ότι φιλτράρει "τα χειρότερα συστατικά του καπνού".
"Όμως το ίδιο το φίλτρο προσφέρει μηδενικά οφέλη για την υγεία", σημείωσε, προσθέτοντας ότι έχει αποδειχθεί πως αυξάνει ακόμη και τον κίνδυνο καρκίνου του πνεύμονα. "Δεν φιλτράρει καμία από τις ουσίες που προκαλούν καρκίνο και δεν προσφέρει σχεδόν τίποτα σε επίπεδο φιλτραρίσματος. Πρόκειται ουσιαστικά για μια επιφανειακή αλλαγή χρώματος που ξεγελά το μυαλό σας, κάνοντάς σας να νομίζετε ότι είστε πιο ασφαλείς απ' ό,τι είστε στην πραγματικότητα".
