Μια αμφιλεγόμενη συμφωνία για τα θαλάσσια σύνορα μεταξύ της Λιβύης και της Τουρκίας έχει προκαλέσει την έντονη δυσαρέσκεια της Ελλάδας, έχει ενοχλήσει την Ευρωπαϊκή Ένωση και ενδέχεται να βρεθεί στο επίκεντρο της συνόδου κορυφής των ηγετών της ΕΕ την Παρασκευή.
Ο Έλληνας πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, θα θέσει το ζήτημα κατά τη διάρκεια της άτυπης συνάντησης των ηγετών της ΕΕ στο Δουβλίνο, σύμφωνα με το Politico, που επικαλείται ανώτερο αξιωματούχο στην Αθήνα, ο οποίος μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας. Η σύνοδος έχει προγραμματιστεί να επικεντρωθεί στην τεχνητή νοημοσύνη (AI) και την Ουκρανία.
Η διαμάχη αφορά τη συμφωνία Τουρκίας-Λιβύης, η οποία διεκδικεί μια θαλάσσια ζώνη στην ανατολική Μεσόγειο, ανάμεσα στην Ελλάδα και την Κύπρο. Η Αθήνα υποστηρίζει ότι τα συγκεκριμένα ύδατα εμπίπτουν στην ελληνική αποκλειστική οικονομική ζώνη (ΑΟΖ), ενώ στην περιοχή η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει υποστηρίξει ενεργειακά έργα και έργα διασυνδεσιμότητας.
"Η Ελλάδα έχει καταστήσει απολύτως σαφές [...] ότι, σε περίπτωση οποιασδήποτε κλιμάκωσης, θα ζητήσει την επιβολή κυρώσεων και τη στήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης", δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ο υπουργός Εξωτερικών της Ελλάδας, Γιώργος Γεραπετρίτης, σε συνέντευξή του σε ελληνικό τηλεοπτικό σταθμό.
Παρά το γεγονός ότι είναι σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ, η Ελλάδα και η Τουρκία βρίσκονται εδώ και χρόνια σε αντιπαράθεση σχετικά με τα θαλάσσια σύνορα και τις επικαλυπτόμενες διεκδικήσεις επί της υφαλοκρηπίδας τους. Η Αθήνα φοβάται ότι η Άγκυρα θα μπορούσε να επικαλεστεί τη συμφωνία με τη Λιβύη προκειμένου να αμφισβητήσει τις έρευνες υδρογονανθράκων νότια της Κρήτης, καθώς και το υποθαλάσσιο ηλεκτρικό καλώδιο που συνδέει την Ελλάδα με την Κύπρο και χρηματοδοτείται από την ΕΕ, μετατρέποντας και τα δύο έργα σε εστίες έντασης.
Η Τουρκία υπέγραψε τη συμφωνία το 2019 με τη διεθνώς αναγνωρισμένη από τον ΟΗΕ κυβέρνηση της Λιβύης στην Τρίπολη, ενώ αυτή επικυρώθηκε ομόφωνα από τις αντίπαλες αρχές της ανατολικής Λιβύης στις 20 Οκτωβρίου.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση αντέδρασε αμέσως.
"Η συμφωνία αυτή παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και είναι άκυρη και ανυπόστατη", ανέφερε κοινή δήλωση των επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις 20 Οκτωβρίου.
Η Αίγυπτος επίσης απέρριψε τη συμφωνία οριοθέτησης των θαλάσσιων συνόρων, όπως έπραξαν το Μπαχρέιν, η Κύπρος —η οποία έχει τις δικές της ξεχωριστές διαφορές με την Τουρκία, λόγω της κατοχής του βόρειου τμήματος του νησιού από την Άγκυρα από τη δεκαετία του 1970—, το Ισραήλ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών κατηγόρησε τις Βρυξέλλες ότι υιοθετούν, όπως τις χαρακτήρισε, τις "μαξιμαλιστικές και παράνομες" θέσεις της Ελλάδας και της Κύπρου, οι οποίες είναι "αποκομμένες από την πραγματικότητα".
"Αναμένουμε από αυτούς να σεβαστούν την κοινή βούληση της χώρας μας και της Λιβύης", δήλωσε ο πρόεδρος της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, κατά τη διάρκεια πρόσφατης συνεδρίασης του υπουργικού συμβουλίου.
Ο Μητσοτάκης έθεσε το ζήτημα στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ τον περασμένο μήνα, ενώ τώρα η Αθήνα ασκεί πιέσεις στην υπόλοιπη Ευρωπαϊκή Ένωση για τη λήψη αυστηρότερων μέτρων.
"Δεν υπάρχει προηγούμενο για μια τέτοια διαγώνια οριοθέτηση", δήλωσε στη Νέα Υόρκη, κρατώντας έναν χάρτη για να παρουσιάσει την ελληνική θέση. "Η γεωγραφία δεν μπορεί να ξαναγραφτεί [...] και τα κυριαρχικά δικαιώματα δεν μπορούν να διαγραφούν με τη χάραξη αυθαίρετων γραμμών σε έναν χάρτη".
Η οριοθέτηση των υποθαλάσσιων συνόρων αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης τουρκικής πολιτικής που αποσκοπεί στην ανάδειξη και την έμφαση της κυριαρχίας της Άγκυρας στις παράκτιες περιοχές. Στόχος της Τουρκίας είναι να κατοχυρώσει νομοθετικά έως το τέλος του έτους αυτό που αποκαλεί δόγμα της "Γαλάζιας Πατρίδας".
Η μεγάλη δοκιμασία
Η Ελλάδα και η Κύπρος προειδοποιούν ότι οι διεκδικήσεις της Τουρκίας θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως μέσο παρεμπόδισης στρατηγικών έργων στην ανατολική Μεσόγειο.
Η τελευταία έκθεση της ΕΕ σχετικά με την παγωμένη πορεία της Τουρκίας προς την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση αναφέρθηκε συγκεκριμένα στη συνεχιζόμενη παρεμπόδιση από την Άγκυρα του έργου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου, προϋπολογισμού 1,9 δισ. ευρώ. Το έργο διακόπηκε το 2024, εν μέσω αντιπαράθεσης μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας.
Πριν από τρεις μήνες, η γαλλική εταιρεία Meridiam απέκτησε τη μετοχική πλειοψηφία του έργου.
Την Τρίτη, ένα γαλλικό πλοίο απέπλευσε από το Ηράκλειο της Κρήτης, προκειμένου να ξεκινήσει τις εργασίες για το έργο. Ο Γεραπετρίτης δήλωσε την περασμένη εβδομάδα σε κοινοβουλευτική επιτροπή ότι η Αθήνα προετοιμάζεται για ενδεχόμενη αντίδραση της Τουρκίας.
Η ένταση γύρω από τα θαλάσσια σύνορα και το ενεργειακό έργο εκδηλώνεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι ήδη δύσκολες σχέσεις της Τουρκίας με την ΕΕ δέχονται ακόμη μεγαλύτερες πιέσεις, από ζητήματα όπως η προστασία της αυτοκινητοβιομηχανίας έως τον ρόλο της Άγκυρας στην ασφάλεια της Μαύρης Θάλασσας, όπως επισήμανε ο Μαρκ Πιερίνι, αναλυτής της Carnegie Europe για την Τουρκία.
"Στην ανατολική Μεσόγειο, αρκετές διαφωνίες σχετικά με τα θαλάσσια σύνορα έχουν διευρύνει το χάσμα μεταξύ της Τουρκίας και των κυβερνήσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης", έγραψε ο Πιερίνι.
