Σε ένα καταφύγιο πολιτικής άμυνας λαξευμένο μέσα στον βράχο, πίσω από πόρτες σχεδιασμένες να αντέχουν σε πυρηνική ή βιολογική επίθεση, δύο Φινλανδοί στρατεύσιμοι, φορώντας στολές προστασίας από επικίνδυνες ουσίες και αναπνευστικές μάσκες, μετρούν τα επίπεδα ακτινοβολίας, συμμετέχοντας σε μια άσκηση με στόχο τη μετατροπή ενός σπηλαίου σε ασφαλές καταφύγιο για χιλιάδες ανθρώπους.
Στο εσωτερικό, σε έναν χώρο που υπό κανονικές συνθήκες λειτουργεί ως αθλητική αίθουσα, εκατοντάδες άνθρωποι περνούν τη νύχτα κοιμώμενοι σε πτυσσόμενα κρεβάτια.
Περισσότεροι από 2.000 άνθρωποι, μεταξύ των οποίων εθελοντές και φοιτητές, συμμετέχουν στη μεγαλύτερη άσκηση πολιτικής άμυνας που έχει πραγματοποιηθεί στην Ευρώπη μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Σύμφωνα με το σενάριο της άσκησης, κρίσιμες υποδομές στην πόλη Κουόπιο της κεντρικής Φινλανδίας, μεταξύ των οποίων η ηλεκτροδότηση και η υδροδότηση, έχουν τεθεί εκτός λειτουργίας εξαιτίας κυβερνοεπιθέσεων, ενώ υπάρχει και η απειλή πυραυλικών πληγμάτων από τη γειτονική Ρωσία.
Στόχος είναι οι τοπικές αρχές και οι απλοί πολίτες να εξασκηθούν σε όσα θα έπρεπε να κάνουν εάν η χώρα δεχόταν πραγματική επίθεση.
Ωστόσο, ενώ τα υπόγεια καταφύγια μπορούν να προσφέρουν έναν βαθμό προστασίας από πυραυλικές επιθέσεις, δεν μπορούν να αποτελέσουν άμυνα απέναντι στην εκστρατεία δολιοφθοράς και αποσταθεροποίησης που, σύμφωνα με δυτικούς αξιωματούχους, διεξάγει η Ρωσία σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η εκστρατεία αυτή έχει συμπεριλάβει εμπρησμούς, επιθέσεις σε εγκαταστάσεις ύδρευσης και ηλεκτροπαραγωγής, καθώς και αποστολή drones με σκοπό τη διενέργεια δολιοφθορών στον εναέριο χώρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Τα σύνορα της Φινλανδίας με τη Ρωσία εκτείνονται σε μήκος άνω των 1.300 χιλιομέτρων, από τη Βαλτική Θάλασσα μέχρι τον Αρκτικό Κύκλο. Το 2024, μαζί με τη Σουηδία, η Φινλανδία εντάχθηκε στο ΝΑΤΟ, μετά την εισβολή πλήρους κλίμακας του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν στην Ουκρανία. Μέχρι τότε, οι Φινλανδοί ήταν προετοιμασμένοι να υπερασπιστούν τη χώρα τους απέναντι στη Ρωσία σε μεγάλο βαθμό μόνοι τους.
Η άμυνα της Φινλανδίας, σύμφωνα με τον απόστρατο συνταγματάρχη του στρατού Άσκο Μουχόνεν, δεν στηρίζεται μόνο στις Ένοπλες Δυνάμεις, αλλά και στη "νοοτροπία" των απλών Φινλανδών, οι οποίοι είναι έτοιμοι να αναλάβουν την ευθύνη για την ασφάλεια της χώρας τους.
Ο Μουχόνεν, ο οποίος διοργάνωσε την άσκηση στο Κουόπιο, ανέφερε ότι αυτή η αντίληψη οφείλεται εν μέρει στο σύστημα υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας, το οποίο διατηρήθηκε στη Φινλανδία ακόμη και μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης.
Δεν είναι όλοι ευχαριστημένοι που πρέπει να υπηρετήσουν τη στρατιωτική τους θητεία, όμως "είναι καθήκον μας να υπηρετούμε και να προστατεύουμε αυτή τη χώρα, όπως έκαναν οι άνθρωποι πριν από εμάς. Γι’ αυτό έχουμε την ανεξαρτησία μας", δήλωσε ο 23χρονος στρατεύσιμος Γίρι Πιετικάινεν, ο οποίος εκπαιδεύτηκε στο πώς να λειτουργεί το καταφύγιο του Κουόπιο κατά τη διάρκεια της νύχτας.
Η Φινλανδία πρέπει επίσης να διδαχθεί από την εμπειρία της Ουκρανίας, υπογράμμισε ο Μουχόνεν.
Παρότι το μεγαλύτερο καταφύγιο του Κουόπιο μπορεί να φιλοξενήσει 7.000 ανθρώπους, στην Ουκρανία οι πολίτες έχουν ορισμένες φορές μόλις λίγα λεπτά για να τρέξουν σε έναν σταθμό του μετρό ή σε ένα υπόγειο πάρκινγκ. Αυτό σημαίνει ότι οι άνθρωποι χρειάζονται ένα καταφύγιο στο οποίο να μπορούν να φτάσουν εύκολα και το οποίο να τους προσφέρει κάποια μορφή προστασίας — όχι απαραίτητα ένα καταφύγιο ικανό να αντέξει μια πυρηνική επίθεση, είπε.
Ο 20χρονος Ντμίτρο Ούντιλα, Ουκρανός φοιτητής στο πανεπιστήμιο του Κουόπιο, βρισκόταν στο σπίτι του στην Οδησσό όταν ρωσικοί πύραυλοι έπληξαν την πόλη του στις 24 Φεβρουαρίου 2022, την πρώτη ημέρα του πολέμου. Κατέφυγε στην είσοδο της πολυκατοικίας του, καθώς δεν είχε άλλο μέρος για να προστατευτεί, όπως είπε.
Η εκπαίδευση για την αντιμετώπιση μιας τέτοιας κατάστασης θα είχε σίγουρα βοηθήσει στην Ουκρανία, τόνισε, "επειδή κανείς δεν ήξερε ότι κάτι τέτοιο μπορούσε να συμβεί".
Η μεγαλύτερη απειλή για τις ενεργειακές υποδομές στην περιοχή του Κουόπιο είναι οι έντονες χιονοπτώσεις, οι καταιγίδες και γενικότερα οι κακές καιρικές συνθήκες, δήλωσε ο Γιούχα Ράσανεν, διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας ηλεκτρικής ενέργειας Savon Voima.
Ωστόσο, μετά την εισβολή στην Ουκρανία και την απόφαση της εταιρείας να σταματήσει να αγοράζει ρωσικά βιοκαύσιμα, ο αριθμός των κυβερνοεπιθέσεων εναντίον του δικτύου έχει αυξηθεί σημαντικά, σύμφωνα με τον Ράσανεν.
Πέρυσι, μηχανικοί εντόπισαν επίσης τουλάχιστον δέκα αυτοκόλλητα τοποθετημένα σε ιδιαίτερα ευάλωτα σημεία των ενεργειακών υποδομών. Παρόμοια αυτοκόλλητα έχουν βρει και άλλες ενεργειακές εταιρείες στη Φινλανδία, χωρίς να γνωρίζουν από πού προέρχονται, είπε.
"Εάν σημειωνόταν έκρηξη σε εκείνο το σημείο, θα μπορούσε να καταστρέψει ολόκληρο ένα φράγμα", δήλωσε ο Ράσανεν. Drones έχουν επίσης εντοπιστεί πάνω από γραμμές μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, χωρίς ωστόσο να έχουν ταυτοποιηθεί οι υπεύθυνοι.
Δεν είναι δυνατόν να υπάρχει προστασία απέναντι σε κάθε απειλή, τόνισε ο Ράσανεν. Γι’ αυτό είναι σημαντικό οι πολίτες να είναι προετοιμασμένοι να φροντίσουν μόνοι τους τον εαυτό τους, χωρίς εξωτερική βοήθεια, για τουλάχιστον 72 ώρες — σε περίπτωση διακοπής της ηλεκτροδότησης ή εάν το νερό καταστεί ακατάλληλο για κατανάλωση.
Η Φινλανδική Υπηρεσία Ασφάλειας και Πληροφοριών ανακοίνωσε ότι διερεύνησε "ένα ευρύ φάσμα παρατηρήσεων" χωρίς να εντοπίσει κάτι ανησυχητικό.
Από το 2022, λόγω της κατάστασης ασφαλείας, οι πολίτες βρίσκονται σε μεγαλύτερη επαγρύπνηση και, ως εκ τούτου, έχουν αναφέρει περιστατικά όπως ανακλαστικά αυτοκόλλητα που σχετίζονται με τοπογραφικές εργασίες, ανέφερε η υπηρεσία σε ανακοίνωσή της. Όσον αφορά τις θεάσεις drones, αυτές "σε μεγάλο βαθμό έχουν εξηγηθεί από συνηθισμένα καθημερινά περιστατικά".
"Μικρά πράγματα συμβαίνουν συνεχώς", μεταξύ των οποίων και οι ρωσικές παρεμβολές στα σήματα GPS, δήλωσε η 32χρονη Βούοκο Λάχτινεν, η οποία επισκεπτόταν μια σάουνα στο Κουόπιο.
Γι’ αυτόν τον λόγο, είπε, "η καλύτερη άμυνα της Φινλανδίας είναι να καταστήσει μια επίθεση εναντίον της ασύμφορη".
Αυτό βασίζεται στις Ένοπλες Δυνάμεις και τις αμυντικές δυνατότητες της χώρας, αλλά και στους ίδιους τους Φινλανδούς, οι οποίοι αισθάνονται ότι "έχουμε κάτι για το οποίο θέλουμε να αγωνιστούμε", πρόσθεσε.
Στη Φινλανδία, όπως είπε, υπάρχει ένα "γενικό αίσθημα ευθύνης", το οποίο έχει αναπτυχθεί μέσα από τις τοπικές κοινότητες και ακόμη και από πρωτοβουλίες όπως η ανακύκλωση.
"Σε ένα πολύ απλό, καθημερινό επίπεδο, εάν κάνεις πράγματα που έχουν σημασία, τότε αυτά μπορούν να προκαλέσουν ένα φαινόμενο πεταλούδας", δήλωσε η Λάχτινεν.
Στους πολέμους της με τη Σοβιετική Ένωση, η Φινλανδία έχασε περίπου το 11% της επικράτειάς της, ενώ περισσότεροι από 400.000 άνθρωποι —περίπου το 12% του πληθυσμού— αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους σε περιοχές που σήμερα ανήκουν στη δυτική Ρωσία.
Στο μουσείο βετεράνων του Κουόπιο, ο 95χρονος Ρίστο Μένκενεν έδειξε στο Associated Press ένα κομμάτι χαρτί στο οποίο είχε καταγράψει τις ημερομηνίες κατά τις οποίες βομβαρδίστηκε η πόλη και τα ονόματα όσων σκοτώθηκαν.
"Δεν μπορώ να το ξεχάσω", είπε, εξηγώντας πως όταν ήταν παιδί, ο ίδιος και ο πατέρας του έτρεξαν σε ένα καταφύγιο ακριβώς τη στιγμή που έπεσε μια βόμβα, σκοτώνοντας πέντε φίλους του πατέρα του.
Η 102χρονη Πίρκο Ναουκαρίνεν θυμήθηκε πώς, σε ηλικία 16 ετών, εργαζόταν σε ένα μαγειρείο εκστρατείας κοντά στην πρώτη γραμμή του μετώπου. Ορισμένες φορές μοιραζόταν τα ορύγματα με στρατιώτες και έπεφτε για κάλυψη μέσα σε χαντάκια καθώς η σοβιετική αεροπορία επιτίθετο στον υποχωρούντα φινλανδικό στρατό.
Η 92χρονη Άιλι Τόιβανεν είπε στο AP ότι αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το σπίτι της δύο φορές κατά τη διάρκεια των πολέμων. Και τις δύο φορές, Φινλανδοί στρατιώτες ενημέρωσαν την οικογένειά της ότι είχε μία ώρα στη διάθεσή της για να μαζέψει τα υπάρχοντά της.
Την πρώτη φορά, κοίταξε πίσω και είδε το σπίτι της να καίγεται — το είχαν πυρπολήσει Φινλανδοί στρατιώτες που δεν ήθελαν να αφήσουν τίποτα πίσω τους, όπως είπε. Τη δεύτερη φορά, η σοβιετική αεροπορία βομβάρδισε το τρένο με το οποίο έφευγε η οικογένεια. Αναγκάστηκαν να πηδήξουν έξω και να κρυφτούν σε χαντάκια, προτού τελικά καταφύγουν στο Κουόπιο.
Όταν ο Πούτιν εισέβαλε στην Ουκρανία το 2022, είπε με δάκρυα στα μάτια, φοβήθηκε ότι θα αναγκαζόταν να εγκαταλείψει το σπίτι της για τρίτη φορά.
Στο καταφύγιο του Κουόπιο, χιλιάδες άνθρωποι πέρασαν από τις εγκαταστάσεις, μεταξύ των οποίων μαθητές σχολείων και φοιτητές πανεπιστημίων.
"Τα παιδιά πρέπει να γνωρίζουν αυτά τα πράγματα, γιατί μπορεί να χρειαστεί να κάνουν κάτι μόνα τους. Οι ενήλικες δεν μπορούν πάντα να βοηθήσουν", δήλωσε η 11χρονη Αμάντα Χιλ, το σχολείο της οποίας πραγματοποίησε τα μαθήματα της ημέρας μέσα στο καταφύγιο.
Καθισμένος στο πάτωμα του καταφυγίου μαζί με τους υπόλοιπους στρατεύσιμους, ο Πιετικάινεν εξήγησε γιατί δεν είναι καθόλου παράλογο να εξασκούνται σε όσα θα πρέπει να κάνουν σε περίπτωση κρίσης.
"Είμαστε Φινλανδοί, οπότε κατά κάποιον τρόπο είμαστε λίγο απαισιόδοξοι απέναντι στη ζωή", είπε. Η Ιστορία, όμως, δείχνει τι μπορεί να συμβεί με τη Ρωσία.
Όσον αφορά τις απειλές από τη Μόσχα, ο Μουχόνεν το συνόψισε ως εξής:
"Μην πιστεύετε αυτά που λένε. Να παρατηρείτε αυτά που κάνουν".
