Η Τουρκία, το Πακιστάν και η Σαουδική Αραβία σφράγισαν ένα ιστορικό αμυντικό σύμφωνο την περασμένη Παρασκευή, υπογράφοντας μια συμφωνία "που αποσκοπεί στην ενίσχυση της συλλογικής αποτροπής έναντι οποιασδήποτε πράξης επιθετικότητας". Η λεγόμενη "Κοινή Συμφωνία Άμυνας της Μέκκας" μεταξύ των τριών κρατών με πλειοψηφία σουνιτών μουσουλμάνων αποσκοπεί στην αύξηση της συνεργασίας σε μια περίοδο περιφερειακής αβεβαιότητας και απειλών από τον πόλεμο Ιράν-Ιράκ. Η συμφωνία υπογράφηκε στη Μέκκα της Σαουδικής Αραβίας από τον Σαουδάραβα πρίγκιπα διάδοχο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και τον Πακιστανό πρωθυπουργό Σεχμπάζ Σαρίφ.
Στα πρότυπα του ΝΑΤΟ;
Η συμμαχία έχει παρομοιαστεί με μια συμμαχία τύπου ΝΑΤΟ και την Παρασκευή, το πακιστανικό Υπουργείο Εξωτερικών δήλωσε ότι μια επίθεση σε οποιοδήποτε μέλος θα θεωρηθεί ως επίθεση σε όλους. Αλλά οι ειδικοί και οι αναλυτές έσπευσαν να επισημάνουν ότι η συμφωνία είναι απίθανο να λειτουργήσει με αυτόν τον τρόπο, τουλάχιστον στην αρχή. Για παράδειγμα το Σαββατοκύριακο, η ανταρτική ομάδα Χούθι στην Υεμένη άνοιξε πυρ ξανά εναντίον πετρελαϊκών εγκαταστάσεων της Σαουδικής Αραβίας.
Οι Χούθι θεωρούν τη Σαουδική Αραβία εχθρό τους και είναι επίσης σύμμαχοι με το Ιράν. Το τελευταίο έχει επίσης στοχεύσει τη Σαουδική Αραβία μετά την επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ, ξεκινώντας έναν πόλεμο στα τέλη Φεβρουαρίου, επειδή βλέπει τους Σαουδάραβες ως σύμμαχο των ΗΠΑ. Αλλά μετά την επίθεση των Χούθι το Σαββατοκύριακο, ούτε η Τουρκία ούτε το Πακιστάν έσπευσαν να υπερασπιστούν τους Σαουδάραβες. Ούτε είναι πιθανόν να επιτεθούν στο Ιράν, λένε οι αναλυτές. Στην πραγματικότητα, το Πακιστάν προτιμά να λειτουργεί ως μεσολαβητής μεταξύ του Ιράν και των ΗΠΑ αυτή τη στιγμή.
Ένα "σύμφωνο ελαστικής άμυνας"
Αυτή η συμφωνία έχει περισσότερο νόημα ως αποτρεπτικό μέσο και ως "σύμφωνο ελαστικής άμυνας", λέει στην DW η Ντάνια Θάφερ, εκτελεστική διευθύντρια του Διεθνούς Φόρουμ του Κόλπου ή GIF, ενός think-tank με έδρα την Ουάσινγκτον. "Αν κοιτάξετε τα μέρη σε αυτή τη συμφωνία, έχετε τη Σαουδική Αραβία, η οποία βρίσκεται στη μέση αυτής της σύγκρουσης. Αλλά έχετε επίσης την Τουρκία και το Πακιστάν, που διατηριύν σχέσεις με το Ιράν, αλλά και με τις ΗΠΑ. Πιστεύω λοιπόν ότι είναι ένα επιπλέον επίπεδο αποτροπής, αν θέλετε, για τη Σαουδική Αραβία", εξήγησε ο Θάφερ. "Νομίζω ότι η Σαουδική Αραβία εξετάζει μια πολυεπίπεδη προσέγγιση αποτροπής στις περιφερειακές απειλές καθώς αυτές αναδύονται".
Αυτή η νέα συμμαχία είναι πιθανό να λειτουργήσει σε διάφορα στάδια με βραχυπρόθεσμο στόχο να δημιουργήσει μια πιο "σταθεροποιημένη περιοχή", δήλωσε στην DW ο Καμράν Μποχάρι, ανώτερος συνεργάτης στο Συμβούλιο Πολιτικής Μέσης Ανατολής στην Ουάσινγκτον.
Μεταφορά τεχνολογίας και επενδύσεις
Οι μακροπρόθεσμοι στόχοι θα περιλαμβάνουν αμυντική συνεργασία παρά σύγκρουση, δήλωσαν άλλοι ειδικοί. "Οι τρεις χώρες αλληλοσυμπληρώνονται ασυνήθιστα καλά", δήλωσε την περασμένη εβδομάδα στο πρακτορείο ειδήσεων Agence France-Presse ο Αντρέας Κριγκ, λέκτορας ασφάλειας στο King's College London.
Η Σαουδική Αραβία έχει πετρελαϊκό πλούτο, αλλά περιορισμένη αμυντική τεχνολογία και μέχρι τώρα εξαρτάται από τις ΗΠΑ. Εν τω μεταξύ, η Τουρκία και το Πακιστάν χρειάζονται επενδύσεις και έχουν ισχυρές ένοπλες δυνάμεις και, στην περίπτωση της Τουρκίας, έναν προηγμένο αμυντικό-βιομηχανικό τομέα. Το Πακιστάν είναι το μόνο από τα τρία κράτη που διαθέτει πυρηνικά όπλα. "Η Τουρκία έχει τεχνολογία και παραγωγική ικανότητα, αλλά χρειάζεται αγορές και επενδύσεις. Το Πακιστάν διαθέτει εργατικό δυναμικό, στρατιωτικούς θεσμούς και πυρηνική αποτροπή, αλλά χρειάζεται χρηματοδότηση και βιομηχανικές δυνατότητες", σημείωσε ο Κριγκ.
Ποιους στοχεύει η συμφωνία της Μέκκας;
Ένας Τούρκος αξιωματούχος, τον οποίο επικαλέστηκε το Reuters, δήλωσε ότι η συμφωνία είχε καθαρά αμυντικό χαρακτήρα και ήταν ανοιχτή σε οποιονδήποτε περιφερειακό γείτονα που θα ήθελε να την υπογράψει. Η Αίγυπτος θεωρείται πιθανός εταίρος, αλλά έχει και άλλους συμμάχους τους οποίους πρέπει να υπολογίσει, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Τα τελευταία δεν έχουν ενταχθεί στη συμμαχία αυτή και οι σχέσεις μεταξύ των ΗΑΕ και της Σαουδικής Αραβίας είναι επί του παρόντος τεταμένες.
Ο Τούρκος αξιωματούχος δήλωσε επίσης ότι η συμφωνία δεν αντικαθιστά ούτε αναιρεί προηγούμενες διμερείς ή πολυμερείς συμφωνίες μεταξύ των υπογραφόντων, ούτε απευθύνεται σε κάποια συγκεκριμένη απειλή. Ωστόσο, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η συμφωνία έχει γίνει κατανοητή ως αποτρεπτικός παράγοντας, κυρίως εναντίον του Ιράν και του Ισραήλ. Οι στόχοι της συμφωνίας της Μέκκας δεν αφορούν κάποιο είδος στρατιωτικής νίκης, έγραψε ο Χαλίντ αλ-Τζάμπερ, διευθυντής του Συμβουλίου για τις Παγκόσμιες Υποθέσεις της Μέσης Ανατολής με έδρα την Ντόχα, σε άρθρο γνώμης για το καταριανό ειδησεογραφικό πρακτορείο Al Jazeera.
"Η μειωμένη αμερικανική βαρύτητα θα μπορούσε να αφήσει την περιοχή μέσα σε μια τάξη της οποίας οι κανόνες καθορίζονται από δύο μόνο παράγοντες: το Ισραήλ και το Ιράν", συνέχισε. "Η συμφωνία της Μέκκας γίνεται καλύτερα κατανοητή ως μια πρώιμη προσπάθεια οικοδόμησης ενός τρίτου πόλου, ενός μπλοκ που δεν χρειάζεται να πολεμήσει καμία από τις δύο δυνάμεις, αλλά που επιθυμεί να έχει αρκετό βάρος για να αρνηθεί σε κάθε μία από τις δύο το μονοπώλιο στην περιοχή".
Πώς αισθάνεται το Ισραήλ γι' αυτό;
Δύο από τα συμβαλλόμενα μέρη της συμφωνίας, το Πακιστάν και η Σαουδική Αραβία, δεν αναγνωρίζουν το Ισραήλ και δεν έχουν επίσημες σχέσεις μαζί του, παρ' όλο που τουλάχιστον στην περίπτωση της Σαουδικής Αραβίας, πιθανότατα υπάρχουν κάποιοι καλυμμένοι δεσμοί. Η Τουρκία αναγνωρίζει το Ισραήλ, αλλά η σχέση είναι τεταμένη αυτή τη στιγμή, λόγω της δραστηριότητας του Ισραήλ στη Γάζα, την οποία η Τουρκία έχει χαρακτηρίσει ως γενοκτονία.
Ο Τούρκος ηγέτης Ερντογάν δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ότι οι ενέργειες του Ισραήλ στη Συρία και τον Λίβανο αποτελούν επίσης απειλή για την τουρκική ασφάλεια. "Η συμφωνία της Μέκκας θέτει σημαντικές προκλήσεις για το Ισραήλ, ωθεί την προοπτική ομαλοποίησης με το Ριάντ ακόμα πιο μακριά και περικόπτει το όραμα μιας νέας Μέσης Ανατολής", έγραψε ο Οσρίτ Μπιρβάντκερ, ερευνητής στο Ινστιτούτο Στρατηγικής και Ασφάλειας της Ιερουσαλήμ. Ο Μπιρβάντκερ πιστεύει επίσης ότι η νέα τριμερής συμμαχία θα εντείνει την αυξανόμενη αντιπαλότητα και τους τριγμούς μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ.
Ανάμεικτες αντιδράσεις στο Ιράν
Το Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας στο Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ εξέτασε τον τρόπο με τον οποίο αντέδρασαν οι Ιρανοί. Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, δεν φάνηκε ιδιαίτερα αναστατωμένος από τη συμφωνία. Στην πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης X (πρώην Twitter) δημοσίευσε ότι "όταν οι Μουσουλμάνοι στέκονται ενωμένοι, μπορούμε να αντιμετωπίσουμε κάθε πρόκληση από κακόβουλους ξένους κατά μέτωπο".
Οι παρατηρητές το θεώρησαν αυτό ως μέρος του επιχειρήματος του Ιράν για την απομάκρυνση των ΗΠΑ από την περιοχή. Ορισμένοι Ιρανοί παρατηρητές πίστευαν ότι οι Σαουδάραβες μπορεί να προσπαθούν να αξιοποιήσουν τις καλύτερες σχέσεις που έχουν οι Τούρκοι και οι Πακιστανοί με τους Ιρανούς, για να αισθανθούν ασφαλέστεροι από ιρανικές επιθέσεις. Όμως άλλοι Ιρανοί πολιτικοί ήταν πιο επικριτικοί, λέγοντας ότι η Σαουδική Αραβία δεν ήταν ασφαλής με τις ΗΠΑ ως σύμμαχο και πως δεν θα είναι ασφαλής ούτε με την Τουρκία και το Πακιστάν.
Επιμέλεια: Κώστας Αργυρός
Πηγή: Deutsche Welle
