Ο κόσμος απορρόφησε με εντυπωσιακή ευκολία την απώλεια άνω του 1 δισ. βαρελιών πετρελαϊκού εφοδιασμού από την έναρξη του πολέμου με το Ιράν. Ωστόσο, καθώς η προοπτική μιας μόνιμης ειρήνης παραμένει αβέβαιη και τα αποθέματα ασφαλείας έχουν πλέον σε μεγάλο βαθμό εξαντληθεί, εξακολουθεί να ελλοχεύει ο κίνδυνος νέων έντονων αυξήσεων στις τιμές του πετρελαίου.
Ο περιορισμός της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ από την Τεχεράνη, ως απάντηση στις επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ που ξεκίνησαν στις 28 Φεβρουαρίου, προκάλεσε φόβους για μια καταστροφική παγκόσμια ενεργειακή κρίση.
Η σύγκρουση που ακολούθησε και διήρκεσε τέσσερις μήνες προκάλεσε πράγματι τη μεγαλύτερη ενεργειακή διαταραχή στην ιστορία, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA). Στο αποκορύφωμά της, η απώλεια προσφοράς ανήλθε στα 14 εκατ. βαρέλια ημερησίως.
Ωστόσο, οι φόβοι ότι η Ασία και η Ευρώπη θα αντιμετώπιζαν ελλείψεις σε βενζίνη, ντίζελ ή καύσιμα αεροσκαφών δεν επιβεβαιώθηκαν. Και αφού το πετρέλαιο Brent έφθασε περίπου στα 126 δολάρια το βαρέλι τον Απρίλιο — περίπου 20 δολάρια χαμηλότερα από το ιστορικό υψηλό του 2008 — σήμερα διαπραγματεύεται σε χαμηλότερα επίπεδα από εκείνα που επικρατούσαν όταν ξεκίνησε η σύγκρουση.
"Αυτό υποδηλώνει ότι οι επενδυτές θεώρησαν τη διαταραχή σοβαρή αλλά διαχειρίσιμη, γεγονός που αντανακλά την εμπιστοσύνη τους στα σημερινά πιο ανθεκτικά ενεργειακά και οικονομικά συστήματα", δήλωσε ο John Baffes, ανώτερος οικονομολόγος της Παγκόσμιας Τράπεζας.
Σύμφωνα με στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας, μετά την πετρελαϊκή κρίση της δεκαετίας του 1970, η ένταση χρήσης πετρελαίου — δηλαδή ο βαθμός εξάρτησης της οικονομικής δραστηριότητας από το πετρέλαιο — έχει μειωθεί κατά περισσότερο από 50% στις περισσότερες ανεπτυγμένες οικονομίες και κατά περίπου 20% στις αναδυόμενες και αναπτυσσόμενες χώρες.
Πέρα όμως από αυτή τη διαρθρωτική μεταβολή, τρεις συγκεκριμένοι παράγοντες απέτρεψαν το χειρότερο δυνατό σενάριο κατά τη διάρκεια της κρίσης στον Περσικό Κόλπο.
Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα βρήκαν εναλλακτικές διαδρομές για τις εξαγωγές τους. Η Ασία, με επικεφαλής την Κίνα, περιόρισε τις αγορές πετρελαίου. Παράλληλα, χώρες σε όλο τον κόσμο άντλησαν πιθανότατα περίπου 1 δισ. βαρέλια από τα στρατηγικά τους αποθέματα, μεταξύ άλλων μέσω της ιστορικά μεγαλύτερης συντονισμένης αποδέσμευσης αποθεμάτων υπό την ηγεσία του IEA.
Οι προσαρμογές της Κίνας μείωσαν τις πιέσεις στην παγκόσμια αγορά
Όταν ξέσπασε ο πόλεμος, η Κίνα διέθετε αποθέματα σχεδόν 1,4 δισ. βαρελιών πετρελαίου, σύμφωνα με την Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας των ΗΠΑ (EIA). Η ποσότητα αυτή ήταν μεγαλύτερη από τα συνολικά 1,2 δισ. βαρέλια που διατηρούσαν και τα 32 κράτη-μέλη του IEA μαζί, συμπεριλαμβανομένων των 413 εκατ. βαρελιών των στρατηγικών αποθεμάτων των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η ταχεία υιοθέτηση των ηλεκτρικών οχημάτων στην Κίνα τα τελευταία χρόνια, σε συνδυασμό με την ευελιξία στην παραγωγή πετρελαίου και πετροχημικών προϊόντων, συνέβαλαν επίσης στην εξομάλυνση της κατάστασης, σύμφωνα με τον Ilia Bouchouev του Oxford Institute for Energy Studies.
"Διαχειρίζονται την αγορά πολύ καλύτερα απ' ό,τι έκανε παλαιότερα ο Οργανισμός Πετρελαιοεξαγωγικών Κρατών (OPEC)", δήλωσε ο Bouchouev, πρώην επικεφαλής διαπραγμάτευσης παραγώγων στην Koch Global Partners.
Οι κινήσεις της Κίνας, του μεγαλύτερου εισαγωγέα πετρελαίου στον κόσμο, συνέβαλαν στη μείωση των πιέσεων στην παγκόσμια ζήτηση. Επιπλέον, η αποδέσμευση 400 εκατ. βαρελιών από τα στρατηγικά αποθέματα μέσω του μηχανισμού του IEA πρόσφερε σημαντική "ανάσα" στην αγορά, σε μια περίοδο κατά την οποία ο Ντόναλντ Τραμπ επαναλάμβανε ότι ο πόλεμος πλησίαζε στο τέλος του.
"Οι αγορές θεωρούσαν πάντοτε ότι αυτή η κατάσταση δεν μπορούσε να συνεχιστεί για πολύ ακόμη", δήλωσε ο Neil Atkinson, πρώην αξιωματούχος του IEA, σύμφωνα με το Reuters.
Παράλληλα, η προσπάθεια της Ουάσιγκτον να πείσει τις αγορές ότι επίκειται αύξηση της προσφοράς πετρελαίου απέτρεψε πολλά hedge funds από το να διατηρήσουν μεγάλες ανοδικές θέσεις που θα πόνταραν σε περαιτέρω άνοδο των τιμών, όπως επισημαίνουν αναλυτές της Societe Generale.
Μετά την υπογραφή, τον περασμένο μήνα, της προκαταρκτικής συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου, η αγορά επέστρεψε ταχύτατα σε συνθήκες σχεδόν κανονικής λειτουργίας.
"Η αγορά φαίνεται να έχει πειστεί ότι αυτή η ειρηνευτική συμφωνία είναι πραγματική", δήλωσε ο Atkinson.
Η απώλεια των αποθεμάτων ασφαλείας αυξάνει τον κίνδυνο νέων εκτινάξεων των τιμών
Στην πραγματικότητα, όμως, λίγα πράγματα έχουν επιστρέψει στην προπολεμική κατάσταση.
Παρότι η Σαουδική Αραβία, το Κουβέιτ, το Κατάρ, το Ιράκ και το Μπαχρέιν επανεκκινούν σταδιακά την παραγωγή και τις εξαγωγές τους, σε ορισμένες περιπτώσεις θα χρειαστούν χρόνια για να αποκατασταθούν πλήρως οι ζημιές που προκάλεσαν οι ιρανικές επιθέσεις στις ενεργειακές τους υποδομές.
Επιπλέον, ενώ οι τιμές του πετρελαίου φαίνεται να προεξοφλούν μια ταχεία επιστροφή της προσφοράς στα προπολεμικά επίπεδα, τα στοιχεία για την κίνηση των δεξαμενόπλοιων μέσω των Στενών του Ορμούζ σκιαγραφούν μια διαφορετική και σαφώς πιο απαισιόδοξη εικόνα.
Καθώς ο χρόνος μετρά αντίστροφα για τη λήξη της 60ήμερης εκεχειρίας μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, η πρόοδος προς μια οριστική συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου παραμένει εξαιρετικά αργή, με βασικά ζητήματα — μεταξύ των οποίων και το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν — να εξακολουθούν να παραμένουν άλυτα.
Την ίδια στιγμή, η παγκόσμια αγορά βρίσκεται αντιμέτωπη με το τεράστιο έργο της αναπλήρωσης των παγκόσμιων αποθεμάτων πετρελαίου.
Σύμφωνα με στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA), η παγκόσμια οικονομία κατάφερε να αντέξει το σοκ αντλώντας πετρέλαιο από τα αποθέματά της με ρυθμό-ρεκόρ, εξαντλώντας έτσι τα αποθέματα ασφαλείας που είχαν δημιουργηθεί ακριβώς για να προστατεύουν από κρίσεις εφοδιασμού.
"Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορούμε να λειτουργήσουμε χωρίς αυτά· σημαίνει όμως ότι οι προθεσμιακές τιμές είναι πιθανό να γίνουν πιο ευάλωτες σε απότομες διακυμάνσεις", δήλωσε ο Ilia Bouchouev.
Μια τέτοια μεταβλητότητα έχει σημαντικό οικονομικό κόστος.
Σύμφωνα με υπολογισμούς του Reuters, με βάση παγκόσμια ημερήσια ζήτηση 104 εκατ. βαρελιών, κάθε αύξηση της τιμής του πετρελαίου κατά 5 δολάρια το βαρέλι συνεπάγεται επιπλέον ετήσιο κόστος περίπου 190 δισ. δολαρίων για την παγκόσμια οικονομία.
Η αναπλήρωση των στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου, μια διαδικασία που ούτως ή άλλως είναι ιδιαίτερα δαπανηρή, εκτιμάται ότι έχει γίνει ακόμη ακριβότερη εξαιτίας του πολέμου.
Πριν από τη σύγκρουση, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) εκτιμούσε ότι οι τιμές του πετρελαίου για την περίοδο 2027-2028 θα διαμορφώνονταν μεταξύ 63 και 64 δολαρίων ανά βαρέλι. Σύμφωνα όμως με έκθεση της ΕΚΤ που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο, η εκτίμηση αυτή έχει πλέον αναθεωρηθεί προς τα πάνω, στα 65 έως 75 δολάρια κατά μέσο όρο.
Με τις σημερινές τιμές του Brent, εκτιμάται ότι θα απαιτηθούν πάνω από 70 δισ. δολάρια για την αναπλήρωση των αποθεμάτων που χρησιμοποιήθηκαν προκειμένου να αντισταθμιστεί η απώλεια προσφοράς πετρελαίου λόγω του πολέμου με το Ιράν.
Μέχρι όμως να ολοκληρωθεί αυτή η διαδικασία, η παγκόσμια οικονομία ουσιαστικά λειτουργεί χωρίς δίχτυ ασφαλείας, σε ένα περιβάλλον που εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από υψηλή αβεβαιότητα.
"Οι αγορές ενδέχεται να υποτιμούν τον κίνδυνο νέων διαταραχών στις ροές πετρελαίου", δήλωσε ο Saul Kavonic, επικεφαλής έρευνας της MST Marquee. "Το Ιράν είναι πιθανό να συνεχίσει να βρίσκει αφορμές για να παρεμποδίζει τη διέλευση πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ."
