Του Κώστα Ράπτη
Ειρήνη δεν υφίσταται στον Περσικό Κόλπο – ούτε όμως και πόλεμος. Η ιδιόμορφη κατάσταση που προέκυψε μετά την κατάπαυση του πυρός μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν την 8η Απριλίου, και κατόπιν τη συνυπογραφή του "μνημονίου του Ισλαμαμπάντ", εξακολουθεί να είναι ένας αγώνας για επικράτηση, διεξαγόμενος όμως πια κυρίως με διπλωματικά μέσα. Ένας αγώνας στον οποίο η ιρανική ηγεσία αντιμετωπίζει στην πραγματικότητα μεγαλύτερες δυσκολίες απ' ό,τι όταν ηχούσαν τα όπλα.
Αν το μέτρο των επιδιώξεων ΗΠΑ και Ισραήλ όταν ξεκινούσαν αυτή την περιπέτεια στις 28 Φεβρουαρίου ήταν η "αλλαγή καθεστώτος" στην Τεχεράνη, τότε η Ισλαμική Δημοκρατία θα πρέπει να ανακηρυχθεί νικητής – και μόνο για την πολιτειακή αντοχή της. Αλλά επρόκειτο απλώς για έναν πρώτο γύρο, όπως καλά γνωρίζουν οι ίδιοι οι Ιρανοί ιθύνοντες.
Προς το παρόν, συγκαλύπτουν τις εσωτερικές τριβές τους, οι οποίες έχουν γίνει όλο και πιο σαφείς, επικεντρωνόμενοι στο εθνικό πένθος για τις πολυήμερες τελετές αποχαιρετισμού του προηγούμενου ηγέτη της Ισλαμικής Επανάστασης, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος δολοφονήθηκε την πρώτη ημέρα του πολέμου έπειτα από 37 χρόνια στην εξουσία.
Η σορός του Χαμενεΐ του πρεσβύτερου έχει εκτεθεί σε τριήμερο λαϊκό προσκύνημα στο μεγάλο τέμενος Μοσάλα της Τεχεράνης, όπου αναμένεται να προσέλθουν 15 με 20 εκατομμύρια Ιρανοί, σε μια σαφή επίδειξη δύναμης του καθεστώτος. Η νεκρώσιμη πομπή θα περάσει τη Δευτέρα από τους δρόμους της ιρανικής πρωτεύουσας, για να φτάσει στην ιερή πόλη Κομ και να καταλήξει μέσω της επίσης ιερής για τους Σιίτες πόλης Καρμπάλα του Ιράκ στη γενέτειρα του εκλιπόντος, Μασχάντ, για την ταφή στο μεγάλο προσκύνημα του Ιμάμη Ρεζά στις 9 Ιουλίου. Αναμένεται να παραστούν ηγέτες και αξιωματούχοι από περίπου τριάντα χώρες, περιλαμβανομένου του Ρώσου πρώην προέδρου Ντμίτρι Μεντβέντεφ, του Πακιστανού πρωθυπουργού Σεμπάζ Σαρίφ και του Κινέζου ανώτερου κοινοβουλευτικού Χε Ουέι.
Μέγας απών από τις τελετές ο υιός και διάδοχος του Χαμενεΐ, Μοτζταμπά, ο οποίος, τραυματισμένος στην ίδια επίθεση από την οποία σκοτώθηκε ο πατέρας του, εκδίδει μόνο ανακοινώσεις και δεν έχει κάνει καμία δημόσια εμφάνιση, για λόγους ασφαλείας.
"Εκδίκηση" ή οικονομική ανακούφιση;
Είναι σε αυτό το πλαίσιο που ο πρόεδρος του Κοινοβουλίου και επικεφαλής διαπραγματευτής του Ιράν, Μοχάμεντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ, δήλωσε ότι "το κάλεσμα του έθνους για εκδίκηση πρέπει να ηχήσει στα αυτιά όλου του κόσμου".
Όμως είναι ο ίδιος ο Γαλιμπάφ που το τελευταίο διάστημα δέχεται όλο και συχνότερα τα βέλη των προσκείμενων στον Μοτζταμπά Χαμενεΐ συντηρητικών πολιτικών και κληρικών για τον τρόπο που διεξάγει τις (έμμεσες) διαπραγματεύσεις με τους Αμερικανούς. Εξού και η μάλλον απολογητική δήλωσή του ότι "όταν φτάνει στο τέλος του πόλεμος μεγάλης κλίμακας είναι αναπόφευκτο να υπάρχουν δυσκολίες στην εφαρμογή, επεισόδια, διαφορές απόψεων".
Ο ίδιος ο νέος ανώτατος ηγέτης, στη σχετική ανακοίνωσή του, ανέφερε ότι "καταρχήν" ήταν αντίθετος στη διαπραγμάτευση με τους Αμερικανούς, αλλά "πείσθηκε" από το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας, το οποίο και αναλαμβάνει την ευθύνη. Επιπλέον, σε μια πρωτοφανή κίνηση, 64 από τα 86 μέλη τού (συνήθως διακριτικού σε πολιτικά θέματα) Συμβουλίου των Ειδημόνων, το οποίο εκλέγει τον εκάστοτε ανώτατο ηγέτη, με κοινή ανακοίνωσή τους χαρακτηρίζουν "θρησκευτικό καθήκον" την υπακοή στον Μοτζταμπά Χαμενεΐ, υπαινισσόμενοι ότι οι διαπραγματευτές παραβίασαν τις "κόκκινες γραμμές" του, ιδίως ως προς το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν που θα έπρεπε να μείνει εκτός συζήτησης, ζητούν συνέχιση των λαϊκών διαδηλώσεων και θέτουν ως στόχο την έκδοση και τιμωρία των ενόχων για τη δολοφονία του Αλί Χαμενεΐ, ήτοι του ίδιου του Τραμπ!
Είναι προφανές ότι προτεραιότητα των πολιτικών ηγετών όπως ο Γαλιμπάφ είναι η χαλάρωση της οικονομικής πολιορκίας του Ιράν, ώστε να ανακουφισθεί το εσωτερικό του μέτωπο. Από την άλλη πλευρά, οι ανησυχίες των λοιπών Ιρανών ιθυνόντων δεν είναι πάντως αβάσιμες, διότι βλέπουν τα όποια πλεονεκτήματα απέσπασε η χώρα τους κατά την ένοπλη σύγκρουση, με κορυφαίο τον έλεγχο του Στενού του Ορμούζ, να "ροκανίζονται" από την αμερικανική τακτική εξαγοράς χρόνου.
Προεργασία για επόμενη δοκιμή
Η επιδίωξη του Τραμπ είναι σαφής: να εκτονώσει την αναταραχή στην αγορά ενέργειας, ώστε να αποκατασταθούν τα αμερικανικά στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου, να προσπεράσει τον "κάβο" των "ενδιάμεσων εκλογών" του Νοεμβρίου και, βεβαίως, να ενισχύσει τις επιχειρησιακές δυνατότητες των ΗΠΑ, ώστε να έχουν τη δυνατότητα να δοκιμάσουν εκ νέου την τύχη τους κατά του Ιράν από πλεονεκτικότερη θέση. Σύμφωνα με πληροφορίες, είναι μαζική η συνεχιζόμενη μεταφορά πολεμοφοδίων στον περιοχή, ενώ λύσεις απέναντι στα ιρανικά drones φέρεται να δίνει η αξιοποίηση ουκρανικής τεχνολογίας anti-drone, ικανής να δράσει αποτελεσματικά στις μικρές αποστάσεις που χωρίζουν τις αντικρινές ακτές του Περσικού Κόλπου.
Παράλληλα, η συνυπογραφή της συμφωνίας-πλαίσιο Λιβάνου - Ισραήλ αναιρεί βασικές προβλέψεις του "μνημονίου του Ισλαμαμπάντ", "νομιμοποιεί" τη συνέχιση της ισραηλινής παρουσίας εντός λιβανικού εδάφους, περιορίζοντας έτσι τις δυνατότητες της οργανώσεως Χεζμπολάχ και υποχρεώνοντας τις ιρανικές δυνάμεις να αναλάβουν απευθείας μεγαλύτερο βάρος σε περίπτωση νέας αναμέτρησης με το εβραϊκό κράτος. Πόσω μάλλον που τα ισραηλινά πλήγματα στον νότιο Λίβανο συνεχίζονται και οι κάτοικοί του παραμένουν εκτοπισμένοι.
Ασάφεια ως προς το Ορμούζ – Πτώση της τιμής του πετρελαίου
Οι συνομιλίες, στις οποίες μεσολαβούν το Κατάρ και το Πακιστάν, θα επαναληφθούν μετά την ταφή Χαμενεΐ. Πάντως, οι τεχνικές επαφές που πραγματοποιήθηκαν την Τετάρτη στην Ντόχα χαρακτηρίσθηκαν από τον Τραμπ ως "πολύ καλές". Αμέσως μετά, το Ιράν ανέφερε πως θα χρησιμοποιήσει μέρος πόρων του που έχουν δεσμευτεί στο Κατάρ για να αγοράσει αγαθά που χρειάζεται.
Ασάφεια παραμένει ως προς το Στενό του Ορμούζ. Το Ιράν επιμένει να θεσπίσει (μετά το τέλος της τρέχουσας διαπραγματευτικής περιόδου 60 ημερών) τέλη για υπηρεσίες που σχετίζονται με τη διέλευση εμπορικών πλοίων, κάτι που οι ΗΠΑ θεωρούν απαράδεκτο.
Συνδικαλιστικές και εργοδοτικές οργανώσεις του τομέα της ναυτιλίας συνεχίζουν να θεωρούν πως το στενό παραμένει εμπόλεμη ζώνη, σύμφωνα με ανακοίνωσή τους. Πάντως, η τιμή του βαρελιού του πετρελαίου Μπρεντ Βόρειας Θάλασσας, ποικιλίας αναφοράς στις διεθνείς αγορές, έμεινε σταθερή χθες, λίγο κάτω από τα 70 δολάρια.
Το διοικητήριο των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων που είναι αρμόδιο για την περιοχή της Μέσης Ανατολής (Centcom) αναφέρθηκε σε σύνοδο στο Μπαχρέιν με αξιωματούχους της Άμυνας 12 χωρών, κυρίως του Κόλπου, που αφορούσε την ελεύθερη κυκλοφορία του εμπορίου μέσω του Στενού του Ορμούζ. Ο υφυπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Καζέμ Γαριμπαμπαντί, απάντησε ότι το στενό είναι "υπό τη διοίκηση του Ιράν, όχι της Centcom" και ότι "η ασφάλεια της περιοχής θα διασφαλιστεί από την απόσυρση των ΗΠΑ, τον σεβασμό της κυριαρχίας των χωρών και την αποδοχή των νέων γεωπολιτικών πραγματικοτήτων, όχι υπό τη στρατιωτική ομπρέλα της Αμερικής".
