Ο στρατός των ΗΠΑ έχει επιβλέψει δεκάδες μυστικές μεταφορές πετρελαίου από πλοίο σε πλοίο, με στόχο να διατηρηθούν οι εξαγωγές ενέργειας του Κόλπου σε λειτουργία, χρησιμοποιώντας drones αέρος και θαλάσσης καθώς και ελικόπτερα σε μια επιχείρηση καθοδήγησης νηοπομπών προς δεξαμενόπλοια που τις περιμένουν.
Η επιχείρηση, στο όριο των Στενών του Ορμούζ, χρησιμοποιεί μια τεχνική μεταφόρτωσης που εδώ και καιρό χρησιμοποιεί το Ιράν για να παρακάμπτει κυρώσεις.
Δύο συγκεκριμένες τοποθεσίες όπου πραγματοποιούνται οι μεταφορές πετρελαίου εντοπίστηκαν από 11 άτομα που γνωρίζουν την επιχείρηση – η μία ανοιχτά της Φουτζέιρα στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η άλλη κοντά στο λιμάνι Σοχάρ του Ομάν.
Η επιχείρηση ξεκίνησε στις αρχές Μαΐου και τουλάχιστον 116 πλοία έχουν εμπλακεί στις μεταφορές, σύμφωνα με ναυτιλιακά δεδομένα και δορυφορικές εικόνες που εξέτασε το Reuters.
Μέχρι και το πρωί της Τρίτης, 12 ζεύγη πλοίων φαίνονταν να βρίσκονται δίπλα-δίπλα στον Κόλπο του Ομάν: οκτώ ανοιχτά του Σοχάρ και τέσσερα κοντά στη Φουτζέιρα, σύμφωνα με δορυφορικές εικόνες. Την προηγούμενη εβδομάδα, στις 11 Ιουνίου, όταν η δραστηριότητα έφτασε στο αποκορύφωμά της, 17 ζεύγη πλοίων πραγματοποιούσαν ταυτόχρονες μεταφορές και στα δύο σημεία.
Ένα ελικόπτερο Apache που καταρρίφθηκε από το Ιράν στις 9 Ιουνίου, προκαλώντας αντίποινα από τις ΗΠΑ, συμμετείχε στην αποστολή, σύμφωνα με τέσσερις πηγές, μεταξύ των οποίων και πρώην Αμερικανός αξιωματούχος με γνώση της επιχείρησης. Με βάση δορυφορικές εικόνες, το Reuters κατέγραψε έξι ζεύγη δεξαμενόπλοιων συγκεντρωμένα σε μικρή περιοχή κοντά στο λιμάνι του Σοχάρ την ημέρα που καταρρίφθηκε το Apache.
Το Reuters δεν μπόρεσε να επιβεβαιώσει ποιο ακριβώς ρόλο είχε το Apache στην επιχείρηση. Σε απάντηση ερωτήσεων, Αμερικανός αξιωματούχος του Πενταγώνου δήλωσε ότι καμία δύναμη της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ (CENTCOM) δεν συμμετέχει σε επιχείρηση μεταφοράς πετρελαίου από πλοίο σε πλοίο ανοιχτά της θάλασσας. Και τα δύο μέλη του πληρώματος διασώθηκαν από μη επανδρωμένο σκάφος, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους.
Η έκταση των μεταφορών, ο τρόπος λειτουργίας τους και ο ρόλος του Apache δεν είχαν δημοσιοποιηθεί προηγουμένως. Ο Λευκός Οίκος παρέπεμψε τα ερωτήματα στην CENTCOM. Η ιρανική κυβέρνηση δεν απάντησε σε αιτήματα σχολιασμού.
Τα δύο σημεία όπου πραγματοποιούνται οι μεταφορές, στον Κόλπο του Ομάν κοντά στην έξοδο των Στενών του Ορμούζ, βρίσκονται κοντά στα όρια που έχει χαράξει η "Αρχή των Στενών του Περσικού Κόλπου", ένα νέο ιρανικό όργανο για τη διαχείριση του Ορμούζ. Πλοία που δεν συμμορφώνονται με τις εντολές του Ιράν διατρέχουν κίνδυνο επίθεσης με drones και πυραύλους από το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης.
Το λιμάνι της Φουτζέιρα έχει δεχθεί επανειλημμένα ιρανικά πλήγματα κατά την περίοδο που βρίσκεται σε εξέλιξη αυτή η αμερικανική επιχείρηση. Το Σαββατοκύριακο, σύμφωνα με την βρετανική εταιρεία διαχείρισης ναυτιλιακών κινδύνων Vanguard, ένα "άγνωστο βλήμα" έπληξε δεξαμενόπλοιο ανοιχτά του Ομάν. Η Vanguard ανέφερε ότι το πλήρωμα ήταν ασφαλές και ότι υπήρξε μικρή διαρροή φορτίου, χωρίς περιβαλλοντική ζημιά. Δεν διευκρίνισε αν το πλοίο συμμετείχε σε μεταφορές από πλοίο σε πλοίο.
Το Ιράν απάντησε στον πόλεμο ΗΠΑ–Ισραήλ κλείνοντας ουσιαστικά τα Στενά του Ορμούζ, από τα οποία διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου. Αυτό προκάλεσε τη μεγαλύτερη διαταραχή ενεργειακού εφοδιασμού στην ιστορία και συνέβαλε στην αύξηση του πληθωρισμού παγκοσμίως.
Οι μεταφορές από πλοίο σε πλοίο, αν και επικίνδυνες και αναποτελεσματικές, φαίνεται να αποτελούν μέρος των προσπαθειών της κυβέρνησης Τραμπ για αποκατάσταση της ομαλής ροής πετρελαίου από τον Κόλπο. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ δήλωσε ότι τα Στενά του Ορμούζ θα ανοίξουν την Παρασκευή στο πλαίσιο ενός σχεδίου ειρηνευτικής συμφωνίας με το Ιράν, αλλά οι λεπτομέρειες παραμένουν ασαφείς.
Έρευνα του Reuters στις 20 Μαΐου είχε αποκαλύψει ότι το Ιράν έχει δημιουργήσει το δικό του σύστημα διέλευσης πλοίων στην αντίθετη πλευρά των Στενών, με σημεία ελέγχου σε νησιά, διπλωματικές συμφωνίες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, χρεώσεις.
Αποσπασματικές αναχωρήσεις και σημεία πλοήγησης
Οι αμερικανικές επιχειρήσεις μεταφοράς ελέγχονται πλήρως από τον αμερικανικό στρατό, σύμφωνα με οκτώ από τις πηγές, μεταξύ των οποίων και ιδιωτικός εργολάβος ασφαλείας που συμμετείχε στις μεταφορές.
Τα δεξαμενόπλοια πρέπει να πλέουν σε ένα σημείο συνάντησης πριν φτάσουν στο στενό, και στη συνέχεια να αναχωρούν με χρονική διαφορά, ώστε να βρίσκονται περίπου 3.000 έως 4.000 μέτρα μακριά το ένα από το άλλο, σύμφωνα με μία από τις πηγές καθώς και δορυφορικές εικόνες. Οι πομποί εντοπισμού τους είναι απενεργοποιημένοι και τα φώτα τους χαμηλωμένα, σύμφωνα με τέσσερις πηγές.
Ένα σύνολο σημείων πλοήγησης επιτρέπει στον αμερικανικό στρατό να παρακολουθεί την πορεία των επιλεγμένων δεξαμενόπλοιων, αλλά οι Αμερικανοί "σε παρακολουθούν προφανώς όλη την ώρα", όπως ανέφερε μία από τις πηγές.
Όταν τα πλοία περνούν το στενό, λίγο πέρα από μια ζώνη που το Ιράν έχει ορίσει ως υπό τον έλεγχό του, τα δεξαμενόπλοια πλησιάζουν τα πλοία παραλαβής, πολλά από τα οποία είναι πολύ μεγάλα δεξαμενόπλοια αργού πετρελαίου (VLCC), για να ξεκινήσουν οι μεταφορές πετρελαίου. Αυτές διαρκούν από 24 έως 40 ώρες. Τα άδεια πλοία επιστρέφουν μέσω του στενού, ενώ τα φορτωμένα VLCC συνεχίζουν το ταξίδι τους.
Αυτό που καθιστά δυνατή αυτή την επιχείρηση μεταφόρτωσης από πλοίο σε πλοίο είναι ότι υπάρχουν ορισμένοι ναυλωτές πρόθυμοι να περάσουν τα πλοία τους μέσα από το στενό για να παραδώσουν το πετρέλαιο στα αναμενόμενα δεξαμενόπλοια, παρά τον ιρανικό αποκλεισμό.
Ωστόσο, η επιχείρηση είναι επικίνδυνη. "Δεν ξέρεις πότε το Ιράν μπορεί απλώς να αποφασίσει να χρησιμοποιήσει drones ή ακόμη και ταχύπλοα οπλισμένα σκάφη για να εμποδίσει ακόμη και αυτά τα πλοία να διέλθουν από το στενό", δήλωσε ο Noam Raydan, ανώτερος συνεργάτης στο Washington Institute, ειδικός στον ναυτιλιακό κίνδυνο που εξέτασε τα ευρήματα του Reuters.
Η τεχνική μεταφόρτωσης από πλοίο σε πλοίο χρησιμοποιείται εδώ και χρόνια από το Ιράν για να παρακάμπτει κυρώσεις, επειδή συγκαλύπτει την προέλευση του πετρελαίου. Το Ιράν συνήθως λειτουργεί ένα ζεύγος πλοίων τη φορά, τόσο για να αποφεύγει τον εντοπισμό όσο και επειδή οι προπολεμικές του εξαγωγές ήταν σχετικά μικρές. Η αμερικανο-οδηγούμενη επιχείρηση, που περιλαμβάνει μαζικές μεταφορές, παρέχει στους παραγωγούς του Κόλπου καλύτερη προστασία από ιρανικές επιθέσεις, ώστε να μπορούν να μεταφέρουν αργό πετρέλαιο και προϊόντα πετρελαίου σε διεθνείς αγοραστές.
Το Reuters εξέτασε περισσότερες από δώδεκα δορυφορικές εικόνες από 2 Μαΐου έως 11 Ιουνίου που δείχνουν μεταφορές πετρελαίου από πλοίο σε πλοίο που αφορούν κρατικούς στόλους δεξαμενόπλοιων του Κόλπου και διεθνώς διαχειριζόμενα πλοία που παραλαμβάνουν το πετρέλαιο. Τα δεδομένα από LSEG και Kpler που εξέτασε το Reuters έδειξαν επαναλαμβανόμενες συναντήσεις δεξαμενόπλοιων στην ίδια περιοχή την ίδια περίοδο.
Με βάση τις εικόνες έως τις 11 Ιουνίου, το Reuters υπολόγισε ότι τουλάχιστον 90 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου και προϊόντων πετρελαίου ενδέχεται να έχουν μετακινηθεί μέσω του υπεράκτιου δικτύου από τις αρχές Μαΐου.
Οι ποσότητες, με βάση τη χωρητικότητα των πλοίων, παραμένουν μικρές σε σύγκριση με τον προπολεμικό μέσο όρο των περίπου 20 εκατομμυρίων βαρελιών που περνούσαν καθημερινά από το στενό.
"Καθώς οι παλιοί κανόνες εξασθενούν, είναι ειρωνικό ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες υιοθετούν τώρα πρακτικές που θυμίζουν την Κίνα, τη Ρωσία, τη Βόρεια Κορέα, αλλά και το Ιράν, των λεγόμενων "σκιωδών στόλων”", έγραψε ο Michael Froman, πρόεδρος του Council on Foreign Relations, σε σημείωμά του την Παρασκευή. Αναφερόταν στην πρακτική των πλοίων που πλέουν χωρίς πομπούς εντοπισμού, την οποία είχε αναφέρει και ο Τραμπ στις 10 Ιουνίου μετά την κατάρριψη του Apache.
Έξι πηγές με άμεση γνώση της επιχείρησης ανέφεραν ότι οι ΗΠΑ υποστηρίζουν τα συμμετέχοντα πλοία μέσω συνδυασμού εναέριας επιτήρησης, ελέγχων συμμόρφωσης και παρακολούθησης, και όχι μέσω συνοδείας από πολεμικά πλοία. Το Reuters δεν βρήκε ενδείξεις ότι αμερικανικό στρατιωτικό προσωπικό εμπλέκεται άμεσα στις ίδιες τις μεταφορές.
Διέλευση από το Στενό
Η πλευρά παραλαβής της επιχείρησης κυριαρχείται από διεθνείς εταιρείες δεξαμενόπλοιων, σύμφωνα με τα ναυτιλιακά αρχεία. Μία από αυτές, η ελληνική Dynacom Tankers Management, έχει αναφερθεί στις προσπάθειές της να βρει "δημιουργικούς τρόπους" για τη μεταφορά πετρελαίου μέσω του στενού από τότε που ξέσπασε ο πόλεμος στις 28 Φεβρουαρίου.
"Η ελευθερία της ναυσιπλοΐας είναι ουσιώδης και κανείς δεν μπορεί να επιβάλλει τέλη ή οποιοδήποτε άλλο βάρος", δήλωσε ο Γιώργος Προκοπίου, ιδρυτής της Dynacom, σε ναυτιλιακό συνέδριο της Capital Link στην Αθήνα στις 1 Ιουνίου. "Είμαστε εδώ για να εξυπηρετούμε, και η Ελλάδα έχει την παράδοση να σπάει αποκλεισμούς από την αρχαιότητα", είπε. "Δεν θέλω να μπω σε περισσότερες λεπτομέρειες, αλλά πιστεύω ότι οι υπαινιγμοί είναι αρκετοί για να καταλάβει κανείς τι εννοώ".
Ωστόσο, άλλη ναυτιλιακή πηγή ανέφερε ότι το νέο σύστημα δημιουργεί και νέους κινδύνους για τον κλάδο.
"Υπάρχει έλλειψη αξιόπιστων δεδομένων", ανέφερε πηγή από τον χώρο της ναυτιλιακής ασφάλειας. Οι πομποί εντοπισμού θέσης των πλοίων είναι απενεργοποιημένοι και "οι εταιρείες δεν αναφέρουν μέσω των συνηθισμένων κέντρων αναφοράς". Αυτό αυξάνει τον κίνδυνο σύγκρουσης, καθώς τα πλοία κινούνται τη νύχτα με σβηστά φώτα και σε ταχύτητες που δεν επιτρέπουν εύκολους ελιγμούς, σύμφωνα με στελέχη της ναυτιλιακής βιομηχανίας.
Τέσσερις πηγές που γνωρίζουν τις ρυθμίσεις ανέφεραν ότι οι εταιρείες που επιδιώκουν πρόσβαση στο σύστημα πρέπει να περάσουν από διαδικασία ελέγχου συμμόρφωσης πριν τους δοθούν χρονικά "παράθυρα" διέλευσης. Η διαδικασία περιλαμβάνει την υποβολή στοιχείων στο γραφείο Ναυτικής Συνεργασίας και Καθοδήγησης Πλοίων του αμερικανικού ναυτικού στο Μπαχρέιν.
Δύο προκαταρκτικά έγγραφα συμμόρφωσης που εξέτασε το Reuters απαιτούσαν από τις εταιρείες να παρέχουν πλήρη ιστορικά γεωεντοπισμού, πλήρη αποκάλυψη τελικών δικαιούχων, έγγραφα φορτίου και αποδοχή πιθανών ελέγχων του φορτίου.
Αν εγκριθούν, τα πλοία λαμβάνουν συγκεκριμένα χρονικά παράθυρα διέλευσης και παραμένουν σε επαφή με το αμερικανικό στρατιωτικό γραφείο στο Μπαχρέιν καθ’ όλη τη διάρκεια του ταξιδιού.
Οι εξαγωγές των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων αποτελούν σημαντικό μέρος της αμερικανικής επιχείρησης μεταφορών, σύμφωνα με ναυτιλιακά στοιχεία. Έξι από τις πηγές ανέφεραν ότι η κρατική εταιρεία πετρελαίου των ΗΑΕ ADNOC συγκαταλέγεται στους πιο ενεργούς συμμετέχοντες στις αμερικανο-οδηγούμενες μεταφορές.
Επίσης ενεργή είναι και η Kuwait Oil Tanker Company. Περίπου 2,3 εκατομμύρια βαρέλια αργού αντλήθηκαν από ένα από τα πλοία της κοντά στο Σοχάρ στις 6 Ιουνίου, μία από τις πιο έντονες ημέρες της επιχείρησης, σύμφωνα με δεδομένα της TankerTrackers.com. Το πλοίο παραλαβής Sea Ruby εντοπίστηκε πέντε ημέρες αργότερα ανοιχτά της νοτιοδυτικής Ινδίας με προορισμό την Κίνα.
"Δεν βλέπω μόνιμη λύση σε όλο αυτό", είπε ο Raydan. "Είναι μια προσωρινή λύση σε εξαιρετικές συνθήκες".
