Του Κώστα Ράπτη
Ποιος βγήκε νικητής από τον Τρίτο Πόλεμο του Κόλπου; Το μνημόνιο συνεννόησης, στο οποίο κατέληξαν οι ΗΠΑ και το Ιράν, δεν είναι απαραιτήτως ο καλύτερος οδηγός, στον βαθμό που οι δύο πλευρές ακόμη εμφανίζονται να... διαφωνούν στο τι συμφώνησαν.
Ούτως ή άλλως, πρόκειται για μία προσωρινή διευθέτηση με στόχο να συζητηθούν δίχως στρατιωτικές εντάσεις εντός των επόμενων 60 ημερών τα πιο ουσιαστικά ζητήματα, όπως λ.χ. το μέλλον του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος (όχι όμως και τις βαλλιστικές δυνατότητες ή την "περιφερειακή συμπεριφορά" της Τεχεράνης).
Αλλά όπως επισημαίνει ο Γάλλος επιχειρηματίας και αναλυτής Arnaud Bertrand, το ότι οι εχθροπραξίες θα κατέληγαν σε έναν τερματισμό συμφωνημένο με μία Ισλαμική Δημοκρατία, η οποία ακόμη θα στέκει όρθια, ασφαλώς δεν περιλαμβανόταν στον αρχικό σχεδιασμό του Ντόναλντ Τραμπ, όταν στις 28 Φεβρουαρίου αυτός εγκαινίαζε την εν λόγω στρατιωτική περιπέτεια, έχοντας ρητά ως στόχο την "αλλαγή καθεστώτος” στην Τεχεράνη.
Σε κάθε περίπτωση, το μνημόνιο συνεννόησης αναφέρεται στην αντιμετώπιση των παρενεργειών της ίδιας της κήρυξης του πολέμου (αποκλεισμός του Στενού του Χορμούζ, ναυτικός αποκλεισμός του Ιράν) και όχι ζητημάτων που μπορεί να υπήρχαν προ αυτής.
Τουλάχιστον γνωρίζουμε με βεβαιότητα ποιος είναι ο χαμένος. Το Ισραήλ του Μπενιαμίν Νετανιάχου ξεκίνησε από κοινού με τις ΗΠΑ έναν πόλεμο τον οποίο επιδίωκε από καιρό και τώρα παρακολουθεί, χωρίς να συμμετέχει ευθέως, τις διεργασίες τερματισμού του, καίτοι αυτές αφορούν και τις δικές του ενέργειες στον Λίβανο. Εξ ου και οι προβοκατόρικες κινήσεις αποτροπής της σύναψης συμφωνίας την τελευταία στιγμή, όπως ήταν το ισραηλινό πλήγμα της Κυριακής στη νότια Βηρυτό - με μόνο αποτέλεσμα, σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, τις ενισχυμένες προσφορές οικονομικών ανταλλαγμάτων της κυβέρνησης Τραμπ προς το Ιράν, ώστε να μην υπάρξουν ουσιαστικά ιρανικά αντίποινα.
Την ώρα που στους διαδρόμους του Λευκού Οίκου πολλαπλασιάζονται οι ψίθυροι ότι ο Νετανιάχου παγίδευσε τον Τραμπ σε μια χαμένη υπόθεση, ενώ αντιστρόφως οι Ισραηλινοί ιθύνοντες κατηγορούν τον Αμερικανό πρόεδρο ότι τερμάτισε πρόωρα μια μάχη που μπορούσε να κερδηθεί, το τοπίο της Μέσης Ανατολής αλλάζει.
Οι αραβικές μοναρχίες ξεχνούν κάθε σκέψη εξομάλυνσης των σχέσεών τους με το Ισραήλ τύπου "Συμφωνιών του Αβραάμ", αντιμετωπίζουν την (ήδη τραυματισμένη) αμερικανική στρατιωτική παρουσία στις χώρες τους ως πηγή ανασφάλειας, προσανατολίζονται σε νέες διευθετήσεις ασφαλείας, περιφερειακής πατρότητας, σε συνεργασία με την Τουρκία και το Πακιστάν, ενώ συνειδητοποιούν ότι καλώς ή κακώς θα πρέπει να εξεύρουν ένα modus vivendi με το Ιράν.
Η "ειδική σχέση” ΗΠΑ-Ισραήλ σκιάζεται από γύρους τεταμένων τηλεφωνικών επικοινωνιών Τραμπ-Νετανιάχου και ροκανίζεται από τις μετατοπίσεις της αμερικανικής κοινής γνώμης, ενώ το εβραϊκό κράτος δίνει μάχη οπισθοφυλακής προκειμένου τουλάχιστον να εξασφαλίσει ελευθερία κινήσεων στον Λίβανο και στη Γάζα, αποσυνδέοντας αυτά τα μέτωπα από τη "μεγάλη εικόνα” του Περσικού Κόλπου. Αντιστρόφως, η Τεχεράνη μετατρέπει σε μοχλό άσκησης πιέσεων επί του Ισραήλ τον υπερατλαντικό μεγάλο προστάτη του, απειλώντας την Ουάσιγκτον με μια νέα ευρύτερη ανάφλεξη (για την οποία αυτή δεν έχει το "στομάχι”), αν δεν χαλιναγωγηθεί ο Νετανιάχου.
Τι οδήγησε ως εδώ; Το ότι τα αμερικανικά μέσα καταναγκασμού, στρατιωτικού και οικονομικού, έχουν όρια – ιδίως σε μία πλανητική πραγματικότητα όπου δεν μπορεί να ελεγχθεί το σύνολο των παικτών (π.χ. Κίνα και Ρωσία) και όπου η τέχνη του πολέμου έχει γνωρίσει μεγάλες ανατροπές, οι οποίες δίνουν "ασύμμετρα” πλεονεκτήματα στους εκ πρώτης όψεως μειονεκτούντες.
Συνολικότερα μιλώντας, ο υλικός κόσμος της περατότητας υπενθύμισε την παρουσία του στον κόσμο του εικονικού-ψηφιακού-χρηματοπιστωτικού, όπου οι δυνατότητες φαντάζουν απεριόριστες (όπως και η αίσθηση ατιμωρησίας), μέχρι που... αποδεικνύεται ότι δεν είναι. Υλική δύναμη, άλλωστε, είναι εντέλει και η πολιτισμική αυτοπεποίθηση που έδωσε στους Ιρανούς τα κίνητρα και τα μέσα να οργανώσουν την αντίστασή τους.
