Το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ και το ράλι των παγκόσμιων τιμών του πετρελαίου που ακολούθησε έχουν αποφέρει και κάποια απροσδόκητα οικονομικά οφέλη στο Ιράν, το Ομάν και τη Σαουδική Αραβία, την ίδια στιγμή που άλλα κράτη της περιοχής που δεν διαθέτουν εναλλακτικές οδούς για το πετρέλαιο τους χάνουν δισεκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα με ανάλυση του Reuters.
Το Ιράν ουσιαστικά έκλεισε το Στενό - μια διαδρομή για περίπου το 20% των παγκόσμιων ροών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) - μετά τις αεροπορικές επιδρομές των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου που οδήγησαν στο ξέσπασμα του πολέμου.
Η Τεχεράνη έχει αναφέρει ότι θα επιτρέψει τη διέλευση σε πλοία που δεν είχαν δεσμούς με τις ΗΠΑ ή το Ισραήλ. Ως αποτέλεσμα, ορισμένα δεξαμενόπλοια κατάφεραν να διασχίσουν τη στενή πλωτή οδό, ωστόσο οι παγκόσμιες αγορές ενέργειας εξακολουθούν να βιώνουν πρωτοφανείς διαταραχές. Η διεθνής τιμή του Brent ενισχύθηκε κατά 60% τον Μάρτιο, σημειώνοντας αύξηση-ρεκόρ στο μήνα.
Στο μεταξύ, ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ απείλησε πρόσφατα ότι η Τεχεράνη θα αντιμετωπίσει την "κόλαση" αν δεν καταλήξει σε συμφωνία μέχρι το τέλος της προθεσμίας του την Τρίτη για το άνοιγμα του Στενού.
"Το τζίνι βγήκε από το μπουκάλι"
Ένα μεγάλο μέρος του πλανήτη αντιμετωπίζει έντονες πληθωριστικές πιέσεις και σοβαρή οικονομική ζημία από το ράλι των τιμών ενέργειας.
Την ίδια στιγμή, για τους παραγωγούς πετρελαίου της Μέσης Ανατολής ο αντίκτυπος εξαρτάται από τη γεωγραφική τους θέση.
Παρόλο που το Ιράν έχει τον έλεγχο του Στενού, το Ομάν, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα μπορούν να το παρακάμψουν μέσω αγωγών και λιμένων.
Αντίθετα, το πετρέλαιο από το Ιράκ, το Κουβέιτ και το Κατάρ έχει παγιδευτεί, καθώς οι χώρες δεν διαθέτουν εναλλακτικές οδούς για να βγουν στις διεθνείς αγορές.
Μετά την τελευταία απειλή του Τραμπ, ένας Ιρανός αξιωματούχος δήλωσε στο Reuters ότι η Τεχεράνη δεν θα ανοίξει το Στενό στο πλαίσιο μιας προσωρινής εκεχειρίας. Το Ιράν έχει απορρίψει και τα προηγούμενα τελεσίγραφα του Τραμπ, ξεκαθαρίζοντας ότι δεν θα ταπεινωθεί.
Ορισμένοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν έχει ενδυναμώσει κατά κάποιο τρόπο την Τεχεράνη.
"Τώρα που το Ορμούζ έχει κλείσει, μπορεί να κλείνει ξανά και ξανά [στο μέλλον], και αυτό αποτελεί μία σημαντική απειλή για την παγκόσμια οικονομία", δήλωσε ο Neil Quilliam, συνεργάτης στο think tank Chatham House. "Το τζίνι βγήκε από το μπουκάλι".
Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας περιέγραψε τη σύγκρουση ως το μεγαλύτερο σοκ στον ενεργειακό εφοδιασμό στην ιστορία, σημειώνοντας ότι πάνω από 12 εκατ. βαρέλια την ημέρα έχουν βγει από την αγορά λόγω του κλεισίματος του Στενού, ενώ περίπου 40 ενεργειακές εγκαταστάσεις στην περιοχή έχουν υποστεί ζημιές.
Η ανάλυση του Reuters για τα στοιχεία εξαγωγών του Μαρτίου διαπίστωσε ότι τα εκτιμώμενα θεωρητικά έσοδα από εξαγωγές πετρελαίου του Ιράκ και του Κουβέιτ μειώθηκαν κατά περίπου τρία τέταρτα σε ετήσια βάση. Αντίθετα, τα έσοδα του Ιράν αυξήθηκαν κατά 37% και του Ομάν κατά 26%. Τα έσοδα από πετρέλαιο της Σαουδικής Αραβίας αυξήθηκαν κατά 4,3%, ενώ των ΗΑΕ μειώθηκαν κατά 2,6%, καθώς η αύξηση των τιμών αντιστάθμισε τους χαμηλότερους όγκους.
Το Reuters σημειώνει ταυτόχρονα ότι για τη Σαουδική Αραβία, οι υψηλότερες τιμές σημαίνουν επίσης αύξηση των δικαιωμάτων και των φόρων από τον κρατικό πετρελαϊκό κολοσσό Aramco.
Η αύξηση αυτή είναι ιδιαίτερα θετική για το βασίλειο μετά τις μεγάλες δαπάνες σε έργα που πραγματοποίησε με στόχο τη διαφοροποίηση των εσόδων του και εκτός του κλάδου του πετρελαίου, κάτι που οδήγησε το Ριάντ να εμφανίσει έλλειμμα στον προϋπολογισμό του.
Ο αγωγός από τον πόλεμο Ιράν – Ιράκ
Ο μεγαλύτερος αγωγός της Σαουδικής Αραβίας συνδέει Ανατολή-Δύση και είναι μήκους 1.200 χιλιομέτρων. Κατασκευάστηκε τη δεκαετία του 1980 κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν-Ιράκ για να παρακάμψει το Ορμούζ.
Συνδέει τα πετρελαϊκά πεδία στα ανατολικά με το λιμάνι Yanbu στην Ερυθρά Θάλασσα και λειτουργεί με τη διευρυμένη δυναμικότητά του στα 7 εκατ. βαρέλια την ημέρα.
Η Aramco χρησιμοποιεί περίπου 2 εκατ. βαρέλια την ημέρα για την εγχώρια αγορά, αφήνοντας περίπου 5 εκατ. βαρέλια την ημέρα για εξαγωγές. Οι φορτώσεις στο Yanbu έφτασαν κατά μέσο όρο σε χωρητικότητα 4,6 εκατ. βαρέλια την ημέρα την εβδομάδα που ξεκίνησε στις 23 Μαρτίου, σύμφωνα με ναυτιλιακά στοιχεία παρά τις επιθέσεις που στόχευαν τον κόμβο στις 19 Μαρτίου.
Συνολικά, οι εξαγωγές αργού πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας μειώθηκαν κατά 26% σε ετήσια βάση τον Μάρτιο στα 4,39 εκατ. βαρέλια την ημέρα, όπως εκτιμά το Reuters. Ωστόσο, οι υψηλότερες τιμές αύξησαν την αξία αυτών των εξαγωγών κατά περίπου 558 εκατ. δολ. σε σχέση με ένα χρόνο νωρίτερα. Το Ριάντ είχε προληπτικά ενισχύσει τις εξαγωγές το Φεβρουάριο στο υψηλότερο επίπεδο από τον Απρίλιο του 2023, σε περίπτωση επίθεσης των ΗΠΑ στο Ιράν.
Παρά το πλεονέκτημα της σύνδεσης Ανατολής-Δύσης, ο Quilliam προειδοποιεί ότι η Σαουδική Αραβία παραμένει ευάλωτη σε νέες επιθέσεις από το Ιράν ή από τους Χούθι, κατά των ενεργειακών υποδομών της στα δυτικά και των πλοίων που διέρχονται από το στενό Bab el-Mandeb προς την Ερυθρά Θάλασσα.
Το Ιράκ γνωρίζει τη μεγαλύτερη πτώση
Τα ΗΑΕ έχουν προστατευθεί σε κάποιο βαθμό από τον αγωγό Habshan-Fujairah, χωρητικότητας 1,5-1,8 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα, ο οποίος παρακάμπτει το Στενό. Η εκτιμώμενη αξία των εξαγωγών πετρελαίου τους μειώθηκε κατά περισσότερα από 174 εκατ. δολ. σε ετήσια βάση τον Μάρτιο. Η Φουτζέιρα έχει δεχθεί σειρά επιθέσεων που οδήγησαν σε διακοπές φόρτωσης.
Μεταξύ των παραγωγών του Κόλπου, τα έσοδα του Ιράκ μειώθηκαν το περισσότερο – υποχώρησαν κατά 76% στα 1,73 δισ. δολ. Το Κουβέιτ ακολούθησε με πτώση 73% στα 864 εκατ. δολ.
Η κρατική εταιρεία εμπορίας πετρελαίου του Ιράκ, SOMO, δήλωσε στις 2 Απριλίου ότι τα έσοδα από το πετρέλαιο τον Μάρτιο ήταν κοντά στα 2 δισ. δολ. ένα μέγεθος κοντά στην εκτίμηση του Reuters.
Και οι δύο χώρες είναι πιθανό να γνωρίζουν μεγάλη υποχώρηση των εσόδων τους και τον Απρίλιο, καθώς τον Μάρτιο είχαν καταφέρει να περάσουν κάποια φορτία τις πρώτες ημέρες της σύγκρουσης. Ένα δεξαμενόπλοιο φορτωμένο με ιρακινό αργό πετρέλαιο διέσχισε το Στενό την περασμένη εβδομάδα, αφού το Ιράν δήλωσε ότι το Ιράκ θα εξαιρεθεί από τους περιορισμούς.
Η Adriana Alvarado, αντιπρόεδρος Αξιολογήσεων στην Morningstar DBRS, δήλωσε στο Reuters ότι οι κυβερνήσεις του Κόλπου έχουν κάποιες επιλογές για να ενισχύσουν τα οικονομικά τους και θα μπορούσαν είτε να αντλήσουν από τα δημοσιονομικά τους αποθέματα είτε να στραφούν στις χρηματοπιστωτικές αγορές για να εκδώσουν χρέος.
"Εκτός από το Μπαχρέιν, τα κράτη του Κόλπου έχουν επαρκή δημοσιονομικά περιθώρια για να αντιμετωπίσουν το σοκ, με το δημόσιο χρέος σε μέτρια επίπεδα κάτω από το 45% του ΑΕΠ", αναφέρει.
Μακροπρόθεσμα, ωστόσο, ο αντίκτυπος είναι ασαφής.
Ορισμένες πετρελαϊκές εταιρείες και πολιτικοί στη Δύση έχουν ασκήσει πιέσεις για αυξημένες επενδύσεις σε ορυκτά καύσιμα σε μια προσπάθεια προστασίας από τις κρίσεις εφοδιασμού, αλλά ορισμένοι αναλυτές λένε ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας παρέχουν την καλύτερη προστασία.
Σε μια πρώιμη ένδειξη για το πώς η κρίση θα μπορούσε να επιταχύνει μια μετατόπιση από την εξάρτηση από το πετρέλαιο, την περασμένη εβδομάδα η γαλλική TotalEnergies και η κρατική εταιρεία ανανεώσιμων πηγών ενέργειας των ΗΑΕ, Masdar, ανακοίνωσαν μια κοινή επιχείρηση ύψους 2,2 δισ. δολ. για την ταχεία ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε εννέα ασιατικές χώρες.
