Της Ξανθής Γούναρη
Το αργό πετρέλαιο, που έχει αγγίξει τα 110 δολάρια το βαρέλι, δεν επηρεάζει απλώς την τιμή των καυσίμων. Λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής κόστους σε ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα και υποθηκεύει νέες πιέσεις για τα ελληνικά νοικοκυριά που δεν έχουν ανασάνει από την προηγούμενη δίδυμη κρίση, ενεργειακή και πληθωριστική.
Ανατιμήσεις πάνω σε ανατιμήσεις
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι οι νέες ανατιμήσεις θα έρθουν να προστεθούν σε ήδη υψηλές τιμές. Τα τρόφιμα στην εγχώρια αγορά κουβαλάνε ένα "πανωπροίκι" +22% από τον προηγούμενο πόλεμο, δηλαδή απ’ όταν τον Φεβρουάριο του 2022 η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία, και παρότι τους τελευταίους μήνες η πίεση στην ομάδα "Διατροφή και μη αλκοολούχα ποτά" έχει αποκλιμακωθεί.
Είναι χαρακτηριστικό ότι στις πρώτες 11 εβδομάδες του 2026, ανατιμήσεις έχουν καταγραφεί σε περίπου 8.200 κωδικούς προϊόντων στα σούπερ μάρκετ. Μόνο την τελευταία εβδομάδα είχαμε αύξηση σε περίπου 700 κωδικούς, κυρίως σε τυριά, αναψυκτικά, χοιρινό κρέας, σάλτσες και γιαούρτια. Αυτά προστίθενται στις ανατιμήσεις που είχαν καταγραφεί σε πάνω από 11.500 κωδικούς το τελευταίο τρίμηνο του 2025, σύμφωνα με στοιχεία της Ανεξάρτητης Αρχής Ελέγχου της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή.
Η πίεση στα νωπά προϊόντα
Η σύγκριση των τιμών χονδρικής από την κεντρική αγορά (Οργανισμός Κεντρικών Αγορών και Αλιείας) ανάμεσα στις 25-26 Φεβρουαρίου -λίγο πριν ξεσπάσει η πολεμική σύρραξη στη Μέση Ανατολή- και στις 19-20 Μαρτίου 2026 αποκαλύπτει ότι τα δύσκολα είναι μπροστά.
Στις ντομάτες η μέση τιμή από 1,20 ευρώ/κιλό πήγε στα 2,80 ευρώ, καταγράφοντας άνοδο 133% σε λιγότερο από τρεις εβδομάδες. Στα τοματίνια από 3,50 ευρώ το κιλό ανήλθε στα 6,30 ευρώ το κιλό (+80%), στο κουνουπίδι από 0,80 ευρώ στο 1,40 ευρώ/κιλό (+75%), στο μπρόκολο από 1,30 στα 2,20 ευρώ (+69%) και στις μελιτζάνες από 1,80 ευρώ στα 2,50 ευρώ το κιλό (+39%). Οι κόκκινες πιπεριές ανέβηκαν από 2,40 ευρώ/κιλό στα 3,20 ευρώ/κιλό (+33%), ενώ τα κολοκύθια από 1,30 ευρώ το κιλό πήγαν στα 1,50 ευρώ (+15%).
Παράγοντες της αγοράς επισημαίνουν ότι το κύριο κύμα ανατιμήσεων δεν έχει ακόμη φανεί πλήρως. Ο λόγος είναι το κόστος παραγωγής.
Εκτός από τα καύσιμα, τα λιπάσματα, που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το φυσικό αέριο, έχουν ήδη ακριβύνει σημαντικά. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι αυξήσεις φτάνουν το 30% έως 40% μέσα σε λίγες εβδομάδες, ενώ η ουρία καταγράφει ακόμη μεγαλύτερη άνοδο.
Αυτό μεταφράζεται σε ακριβότερες καλλιέργειες και χαμηλότερες αποδόσεις στις επόμενες σοδειές. Με άλλα λόγια, οι αυξήσεις που καταγράφονται σήμερα ενδέχεται να ενισχυθούν τους επόμενους μήνες, καθώς ξεκινά η εαρινή περίοδος σποράς.
Στα ήδη ακριβά κρέατα, όπως το μοσχάρι οι μεταβολές τις τελευταίες εβδομάδες είναι πιο συγκρατημένες αλλά αποκαλυπτικές. Η μέση τιμή χονδρικής στο αρνί φθάνει στα 9,50 ευρώ/κιλό, ωστόσο η κατώτερη τιμή ανέβηκε από 6 ευρώ στα 9ευρώ, ενώ τα μοσχάρια, εγχώρια και εισαγόμενα, κινήθηκαν στη χονδρική από 9,50 ευρώ το κιλό στα 9,60 ευρώ το κιλό.
Αλυσιδωτές επιπτώσεις σε όλη την αγορά
Πέρα από λαχανικά, φρούτα και κρέας, προϊόντα, όπως γαλακτοκομικά και τυριά, αυγά, αλλαντικά και ψάρια επιβαρύνονται επίσης από το αυξημένο κόστος ψυχρής αλυσίδας και μεταφορών. Τα υπόλοιπα ακολουθούν λόγω του βιομηχανικού και ενεργειακού κόστους παραγωγής. Δεν υπάρχει κατηγορία που να μένει ανεπηρέαστη.
Προς το παρόν, οι επιβαρύνσεις δεν έχουν περάσει μαζικά στο ράφι, καθώς οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ διαθέτουν αποθέματα περίπου ενός μήνα, που λειτουργούν ως βραχυπρόθεσμο περιθώριο απορρόφησης των πιέσεων. Ωστόσο τα στοκ εξαντλούνται και είναι ζήτημα χρόνου οι προμηθευτές να στείλουν τιμολόγια με ανατιμήσεις ειδικά για τα προϊόντα με μικρή διάρκεια ζωής, τη στιγμή μάλιστα που οι αυξήσεις στο μεταφορικό κόστος αγγίζουν πλέον το 8-13% λόγω της ανόδου στα καύσιμα.
Στην εστίαση και το delivery, οι επιχειρήσεις απορροφούν προς το παρόν τις αυξήσεις, κυρίως για λόγους ανταγωνισμού. Αν η κρίση παραταθεί, οι χρεώσεις και οι τιμές καταλόγου θα αναθεωρηθούν, και ιστορικά τέτοιες αναθεωρήσεις σπάνια αναστρέφονται.
Πού οδηγεί το σενάριο παρατεταμένης κρίσης
Η κυβέρνηση έχει επιβάλει πλαφόν στα περιθώρια κέρδους σε καύσιμα, τρόφιμα και βασικά καταναλωτικά είδη για να περιοριστούν φαινόμενα αισχροκέρδειας, αλλά τα μέτρα δεν αντιμετωπίζουν την αιτία του προβλήματος. Η Ελλάδα παραμένει ευάλωτη στις διεθνείς τιμές ενέργειας και στις εισαγόμενες πρώτες ύλες, με αποτέλεσμα κάθε νέα άνοδος να μεταφράζεται σε υψηλότερες τιμές παραγωγής και καυσίμων και σε αυξημένες πληθωριστικές πιέσεις που εντέλει επιβαρύνουν το κόστος διαβίωσης και την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών.
Ο πρώην τραπεζίτης Νίκος Καραμούζης, εκτιμά ότι εφόσον η ένταση στη Μέση Ανατολή συνεχιστεί και πληγούν κρίσιμες ενεργειακές υποδομές, ο πληθωρισμός στην Ευρώπη μπορεί να εκτιναχθεί στο 4%-5%. Ήδη στην τελευταία έκδοση της Τράπεζας της Ελλάδος για την Ελληνική Οικονομία (note on the Greek economy) προβλέπεται ότι ο πληθωρισμός στην Ελλάδα αναμένεται να παραμείνει υψηλός, στο 3,1% το 2026, αντανακλώντας τις υψηλότερες τιμές της ενέργειας και των μη επεξεργασμένων τροφίμων, καθώς και την επιμονή του πληθωρισμού στις υπηρεσίες, ενώ ο ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ για το 2026 αναθεωρείται στο 1,9% από 2,1% που ήταν η πρόβλεψη στην Ενδιάμεση Έκθεση του Δεκεμβρίου.
Οι καταναλωτές γνωρίζουν από πικρή εμπειρία αυτόν τον κύκλο: οι τιμές ανεβαίνουν γρήγορα, ενώ κατεβαίνουν σπάνια και πάντα αργά.
