Του Κώστα Ράπτη
Η Τουρκία είναι νευρική. Ο Τρίτος Πόλεμος του Κόλπου δημιουργεί νέες απειλές στη μεσανατολική γειτονιά της – αλλά και ανακατατάξεις στην ανατολική Μεσόγειο, όπου με ελληνική πρωτοβουλία η συρροή ευρωπαϊκών στρατιωτικών δυνάμεων πέριξ της Κύπρου γίνεται εντονότερη.
Και μόνο η παρουσία του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν σε τριμερή στην Κύπρο με τους Νίκο Χριστοδουλίδη και Κυριάκο Μητσοτάκη και κατόπιν στη Σούδα και το πλησίον ευρισκόμενο αεροπλανοφόρο "Σαρλ ντε Γκωλ" συνοδεία του Νίκου Δένδια είναι ενδεικτική.
Ίσως για αυτό η Άγκυρα αισθάνεται την ανάγκη να καταφεύγει εκ νέου στη γλώσσα των προκλητικών δηλώσεων, προκειμένου να υπενθυμίσει ότι δεν υποχωρεί από τις θέσεις της.
Και πάλι η αποστρατιωτικοποίηση
Σύμφωνα με δημοσίευμα της Milliet, το τουρκικό υπουργείο Άμυνας καταγγέλλει ότι η Ελλάδα, αξιοποιώντας τον πόλεμο ΗΠΑ - Ιράν, επιχειρεί να εγκαταστήσει συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας στη Λήμνο και στην Κάρπαθο, νησιά που η Άγκυρα χαρακτηρίζει ως "υποχρεωτικώς αποστρατιωτικοποιημένα".
Η Άγκυρα επικαλείται τη Συνθήκη της Λωζάνης (1923) για τη Λήμνο και τη Συνθήκη των Παρισίων (1947) για την Κάρπαθο, υποστηρίζοντας ότι το καθεστώς αποστρατιωτικοποίησης αποτελεί "ουσιώδη όρο" των συμφωνιών. Το τουρκικό υπουργείο Άμυνας δηλώνει ότι τέτοιες κινήσεις "δεν είναι αποδεκτές" μεταξύ συμμάχων στο ΝΑΤΟ, ειδικά σε περίοδο διαρκών κρίσεων ασφαλείας στη γύρω περιοχή. Τονίζει πως η Ελλάδα "προσπαθεί να εκμεταλλευθεί τις κρίσεις της περιοχής" και προειδοποιεί ότι η Άγκυρα "δεν αποδέχεται" αυτές τις πρωτοβουλίες και έχει ήδη λάβει "όλα τα αναγκαία μέτρα".
Η Milliyet στέκεται ιδιαίτερα σε μία φράση της ανακοίνωσης, ότι το θέμα έχει τεθεί και "από τα ανώτατα κλιμάκια του κράτους", την οποία συνδέει ευθέως με τη γνωστή δήλωση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν το 2022: "Τα νησιά που κατέχετε δεν μας δεσμεύουν, όταν έρθει η ώρα θα κάνουμε ό,τι χρειαστεί, όπως λέμε, μπορεί να έρθουμε ένα βράδυ ξαφνικά".
Στο ίδιο πλαίσιο, το ρεπορτάζ σημειώνει ότι η Άγκυρα παρουσίασε ως "νόμιμη, αναγκαία και ισορροπημένη" την απόφαση για ανάπτυξη αεροπορικών και αντιαεροπορικών δυνάμεών της στο κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου, επικαλούμενη "αυξημένες απειλές" μετά τη σύγκρουση ΗΠΑ - Ισραήλ με το Ιράν. Το τουρκικό υπουργείο Άμυνας προειδοποιεί ότι δεν θα επιτρέψει "εχθρικές ενέργειες" ούτε "τετελεσμένα" σε βάρος των Τουρκοκυπρίων και δηλώνει πως η Τουρκία δεν θα διστάσει να ασκήσει όλα τα δικαιώματα που απορρέουν από το καθεστώς εγγυήτριας δύναμης.
Εμφανής η αντίφαση
Παράλληλα, στην ανακοίνωση υπογραμμίζεται ότι η αεροπορική βάση του Ιντσιρλίκ είναι "τουρκική βάση" και ότι η κυριότητα όλων των εγκαταστάσεων ανήκει στην Τουρκία, με διοικητή Τούρκο υποστράτηγο, προσθέτοντας πως η παρουσία αμερικανικών, ισπανικών, πολωνικών και καταρινών δυνάμεων δεν μετατρέπει τη βάση σε "αμερικανική".
Η αντιφατική θέση στην οποία βρίσκεται η Άγκυρα γίνεται προφανής. Οι επιθέσεις του Ιράν με πυραύλους και drones σε σειρά γειτονικών κρατών, φθάνοντας μέχρι την ίδια την Τουρκία και τις βρετανικές βάσεις της Κύπρου έχουν δημιουργήσει μιαν ευρω-ατλαντική συσπείρωση, απέναντι στην οποία η ίδια αισθάνεται υποχρεωμένη να αντιδράσει, προκειμένου να υπερασπιστεί το κατοχικό κεκτημένο της στη μεγαλόνησο, αλλά και τις ποικίλες διεκδικήσεις της ως προς τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες στην ανατολική Μεσόγειο.
Από την άλλη πλευρά, υπενθυμίζει ότι η βάση του Ιντσιρλίκ είναι τουρκική και όχι αμερικανική, προκειμένου να αποφύγει τα ιρανικά αντίποινα, μολονότι η στρατιωτική προσπάθεια ΗΠΑ και Ισραήλ στηρίζεται ολοένα και περισσότερο στις διευκολύνσεις της γείτονος, καθώς το ραντάρ του Κιουρετζίκ είναι το μόνο στη Μέση Ανατολή που έχει μείνει άθικτο από τα ιρανικά αντίμετρα. Εξού και για την προστασία του εστάλη στη Μαλάτια και δεύτερη συστοιχία αντιαεροπορικών Patriot, πέρα από αυτήν που βρίσκεται στο Ιντσιρλίκ.
Νέος πύραυλος προς το Ιντσιρλίκ
Όμως το Ιράν δεν κάμπτεται. Το τουρκικό υπουργείο Άμυνας επιβεβαίωσε χθες ότι και τρίτος βαλλιστικός πύραυλος εκτοξεύθηκε από το Ιράν και εισήλθε στον τουρκικό εναέριο χώρο (προφανώς με προορισμό το Ιντσιρλίκ), αλλά αναχαιτίστηκε και αυτός από δυνάμεις αντιαεροπορικής άμυνας του ΝΑΤΟ, που βρίσκονται ανεπτυγμένες στην ανατολική Μεσόγειο. "Απέναντι σε κάθε είδους απειλή, που στρέφεται εναντίον των εδαφών και του εναέριου χώρου της χώρας μας, λαμβάνονται με αποφασιστικότητα και χωρίς κανέναν δισταγμό όλα τα απαραίτητα μέτρα, ενώ για την ενδελεχή διαλεύκανση του περιστατικού πραγματοποιούνται επαφές με τη σχετική χώρα", προστίθεται στην ίδια ανακοίνωση.
Προφανώς η Τουρκία δεν μπορεί να καταλήξει αν οι δυνάμεις του ΝΑΤΟ στην περιοχή είναι εγγυητής της ασφάλειάς της ή την εκθέτουν σε κινδύνους απέναντι στους οποίους είναι προτιμότερη ο οδός της συνεννόησης με την Τεχεράνη.
Και αυτή η συνεννόηση δείχνει να έφερε καρπούς τουλάχιστον στην περίπτωση του τουρκικής ιδιοκτησίας πλοίου, το οποίο περίμενε κοντά στο Ιράν και επιτράπηκε να περάσει από το Στενό του Χορμούζ κατόπιν αδείας της Τεχεράνης, όπως δήλωσε ο Τούρκος υπουργός Μεταφορών, Αμπντουλκαντίρ Ουράλογλου. Οι καιροί είναι όντως παράδοξοι.
Ερντογάν και Φιντάν σε ρόλο "ειρηνοποιών"
Ο φόβος του κουρδικού αυτονομισμού, ο φόβος τυχόν νέων προσφυγικών ρευμάτων, αλλά και ο φόβος της εκτίναξης του πληθωρισμού λειτουργούν καθοριστικά για την τουρκική ηγεσία – και τη φέρουν αντικειμενικά σε μια θέση υπεράσπισης του Ιράν.Η Τουρκία είναι "απολύτως αντίθετη σε κάθε σχέδιο που
να προκαλέσει εμφύλιο πόλεμο στο Ιράν και να τροφοδοτήσει συγκρούσεις στη βάση εθνοτικών ή θρησκευτικών διαφορών" και "κανείς δεν πρέπει να κάνει τέτοια όνειρα", τόνισε απερίφραστα ο επικεφαλής της τουρκικής διπλωματίας, Χακάν Φιντάν, κατά τη συνάντησή του στην Άγκυρα με τον Γερμανό ομόλογό του, Γιόχαν Βάντεφουλ.
Ο Φιντάν τόνισε ότι δεν πρέπει να τεθεί σε αμφισβήτηση η εδαφική ακεραιότητα του Ιράν, ούτε να επιδιωχθούν στόχοι όπως η αλλαγή καθεστώτος, καθώς η περιοχή πρέπει να επιστρέψει το συντομότερο δυνατόν στην κανονικότητα. Σύμφωνα με τον ίδιο, η αποτυχία προηγούμενων συνομιλιών και οι επιθέσεις που σημειώθηκαν κατά τη διάρκειά τους έχουν κλονίσει την εμπιστοσύνη μεταξύ των πλευρών.
Έκκληση για επιστροφή στη διπλωματία απηύθυνε και ο Ταγίπ Ερντογάν, μιλώντας σε δείπνο ιφτάρ του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) στην Άγκυρα.
"Ακόμη και ο ισραηλινός λαός, που περνάει κάθε βράδυ στα καταφύγια, δηλώνει πλέον ανοιχτά ότι ο Νετανιάχου είναι η μεγαλύτερη καταστροφή που τους έχει συμβεί μετά το Ολοκαύτωμα", υποστήριξε, ενώ υποστήριξε ότι η Τουρκία δεν επιδιώκει να επωφεληθεί από τις συγκρούσεις. "Δεν μπορούμε ποτέ να θεωρήσουμε τη ζημία των άλλων ως δικό μας κέρδος. Δεν έχουμε καμία πρόθεση να επωφεληθούμε από τον πόνο των άλλων (...). Μας απασχολεί το πώς θα σβήσουμε αυτή τη φωτιά πριν οι φλόγες μεγαλώσουν περισσότερο, πριν διευρυνθεί και άλλο ο πύρινος κλοιός". Ιδιαίτερο ενδιαφέρον δε έχει η προσπάθειά του να υποβαθμίσει τις διαιρέσεις σουνιτών και σιιτών, ενδεικτική των νέων διευθετήσεων για τις οποίες προετοιμάζονται οι χώρες της περιοχής την επόμενη μέρα.
