Του Κώστα Ράπτη
Ο Χαμενεΐ απέθανε, ζήτω ο Χαμενεΐ! Η επίσημη ανακοίνωση της ανακήρυξης του Μότζαμπα Χαμενεΐ, υιού του δολοφονηθέντος Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, ως διαδόχου του πατέρα του, αποτελεί ταυτοχρόνως ομολογία αδυναμίας, αλλά και επίδειξη αποφασιστικότητας από πλευράς της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Για ένα καθεστώς το οποίο οικοδομήθηκε στα ερείπια της μοναρχίας των Παχλεβί, η επιστροφή σε ενός είδους κληρονομική διαδοχή, έστω και με την ψήφο του 88μελούς σώματος των εκλεκτόρων, συνιστά συμβολική αποτυχία. Πόσω μάλλον που ο 56χρονος νέος Ανώτατος Ηγέτης ούτε συμπεριλαμβάνεται στους κορυφαίους της θρησκευτικής ιεραρχίας, ούτε κατέκτησε ποτέ αιρετό αξίωμα στο πλαίσιο των θεσμών της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Για την ακρίβεια, είναι απίθανο οι Ιρανοί να έχουν ακούσει καν την φωνή του, λόγω της απαρέσκειάς του στις συνεντεύξεις και τις δημόσιες εμφανίσεις.
Συνεχής ενημέρωση στο live blog του Capital.gr
Όμως ο Μότζαμπα Χαμενεΐ κινούμενος επί πολλά χρόνια στη σκιά του πατέρα του έμαθε καλά πώς να χειρίζεται τους μοχλούς της εξουσίας και καλλιέργησε τις σχέσεις του με πολλούς πόλους ισχύος, ιδίως με τους Φρουρούς της Επανάστασης, στους οποίους εντάχθηκε 17χρονος εθελοντής κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν-Ιράκ.
Κυρίως δε, ο Μότζταμπα Χαμενεΐ ασχολήθηκε με τη διαχείριση της οικονομικής αυτοκρατορίας του πατέρα του, ως προέδρου ή επίτιμου προέδρου σειράς ιδρυμάτων (μπονιάντ) στα οποία στρέφονται οι εισφορές (ζακάτ) των πιστών και αποτελούν έναν τρίτο πυλώνα της οικονομίας, μετά τον κρατικό και τον ιδιωτικό.
Αξίζει να σημειωθεί ότι καθοριστική υπήρξε για την επικράτηση της Ισλαμικής Επανάστασης η κοινωνική συμμαχία ανάμεσα στον κλήρο και την εμπορική τάξη (μπαζαρί), επί τη βάσει ακριβώς του "ζακάτ” και των "μπονιάντ”, αλλά και ότι επί Χαμενεΐ το σύστημα των εισφορών τέθηκε υπό κρατική καταγραφή και έλεγχο, στερώντας τους επί μέρους αγιατολλάχ από την παραδοσιακή τους ανεξαρτησία. Βλέπουμε συνεπώς όλα αυτά τα χρόνια την "χαρισματική εξουσία” του κλήρου να υποτάσσεται στην λογική του κρατικού μηχανισμού, όπου δεσπόζουν οι Φρουροί.
(Το ιστορικό προηγούμενο είναι διδακτικό. Όταν το 1989 απεβίωσε ο πρώτος "Οδηγητής της Ισλαμικής Επανάστασης”, όπως είναι ο επίσημος τίτλος του, αγιατολλάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί, προήχθη ταχύτατα στην θέση του ο τότε πρόεδρος της Δημοκρατίας Αλί Χαμενεΐ, ώστε να αποσοβηθεί το ενδεχόμενο αποσταθεροποίησης του επαναστατικού καθεστώτος μετά την απώλεια του ιδρυτή του. Είχε προηγηθεί όμως τον προηγούμενο χρόνο μια κρίση στην κορυφή, με την απομάκρυνση του επισήμως επιλεγέντος για τη διαδοχή του Χομεϊνί, αγιατολλάχ Αλί Μονταζερί, ο οποίος κατήγγειλε το κύμα εκτελέσεων στις φυλακές μετά τον τερματισμό του πολέμου με το Ιράκ. Τότε τροποποιήθηκε και η συνταγματική πρόβλεψη ότι ο εκάστοτε Ανώτατος Ηγέτης θα πρέπει να φέρει τον βαθμό του Μεγάλου Αγιατολλάχ (μαρτζά), τον οποίο δεν διέθετε ο Χαμενεΐ. Ο Μονταζερί επανεμφανίσθηκε στα τέλη της ζωής του, υποστηρίζοντας το "Πράσινο Κίνημα” των μεταρρυθμιστών το 2009).
Ό,τι στερείται ο Μότζταμπα σε θεολογικές προδιαγραφές το αναπληρώνει ωστόσο τώρα υπό την αύρα του "μαρτυρίου”, που αποτελεί κεντρική έννοια στον σιιτισμό. Κάθε ηγέτης ο οποίος θα αναδεικνυόταν εν καιρώ πολέμου, θα ήταν υποχρεωμένος από τα πράγματα να τονώσει τη νομιμοποίησή του, πλειοδοτώντας σε κινήσεις αδιαλλαξίας. Ο συγκεκριμένος είναι ένας άνθρωπος που δεν έχει τίποτε να διαπραγματευθεί, καθώς γνωρίζει ότι είναι στοχοποιημένος και έχει χάσει από την πρώτη ημέρα του πολέμου τους γονείς, τη γυναίκα, το παιδί του και την οικογένεια της αδελφής του. Το επώνυμό του λειτουργεί από μόνο του ως ιαχή εθνικής αντεπίθεσης.
Ούτως ή άλλως, ο άνθρωπος που φερόταν σε μια προηγούμενη φάση ως εκλεκτός του Αλί Χαμενεϊν για την διαδοχή, ο πρόεδρος της χώρας (και ανώτατος κληρικός) Εμπραχίμ Ραϊσί, έχασε τη ζωή του το 2024, με την συντριβή του ελικοπτέρου του υπό μυστηριώδεις συνθήκες.
Την ίδια ώρα, ο ηλικιωμένος μέγας αγιατολλάχ Αλί αλ-Σιστάνι, θρησκευτικός ηγέτης των Σιιτών του Ιράκ και κορυφαίος (παρότι οι Ιρανοί διεκδικούσαν αυτόν τον ρόλο για τον δικό τους "Οδηγητή”) μεταξύ των 56 "μαρτζά” που ζουν ανά τον κόσμο, μόλις εξέδωσε φετφά με τον οποίο κηρύσσει "συλλογικό καθήκον” την κινητοποίηση σε αλληλεγγύη προς το Ιράν. Σε ανάλογη κίνηση είχε προβεί το 2014 απέναντι στην απειλή προέλασης του ISIS.
Παρά τα νομιζόμενα, ο "αποκεφαλισμός” του Αλί Χαμενεΐ αποδεικνύεται συνταγή παράτασης και εμβάθυνσης του πολέμου και όχι σύντομου τερματισμού του.
