Η στρατιωτική στοχοποίηση μονάδων αφαλάτωσης ενέχει τεράστιο κίνδυνο για την ασφάλεια των υδάτων στον Περσικό Κόλπο, μία από τις πιο άνυδρες περιοχές του κόσμου. Το Μπαχρέιν ανακοίνωσε ότι επίθεση ιρανικού drone προκάλεσε υλικές ζημιές σε μονάδα αφαλάτωσης, στην πρώτη περίπτωση που κράτος του Κόλπου αναφέρει ότι τέτοια εγκατάσταση αποτέλεσε στόχο κατά τη διάρκεια του οκταήμερου πολέμου μεταξύ του Ιράν, των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ.
Η επίθεση σημειώθηκε μία ημέρα μετά τη δήλωση του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί ότι μονάδα αφαλάτωσης γλυκού νερού στο νησί Κεσμ, στο νότιο Ιράν, δέχθηκε επίθεση από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
"Έχει επηρεαστεί η υδροδότηση σε 30 χωριά. Η επίθεση σε ιρανικές υποδομές είναι μια επικίνδυνη ενέργεια με σοβαρές συνέπειες. Οι ΗΠΑ δημιούργησαν αυτό το προηγούμενο, όχι το Ιράν", έγραψε σε ανάρτησή του το X το Σάββατο 7 Μαρτίου.
Το περιστατικό έχει εγείρει ερωτήματα για την ευαλωτότητα των χωρών του Κόλπου, οι οποίες εξαρτώνται από τις μονάδες αφαλάτωσης για το μεγαλύτερο μέρος της υδροδότησής τους. Πόσο σημαντικές είναι οι μονάδες αφαλάτωσης για την περιοχή του Κόλπου; Μπορεί να διασφαλιστεί η υδάτινη ασφάλεια σε μια περίοδο όπου οι στρατιωτικοί στόχοι επεκτείνονται ώστε να περιλαμβάνουν ενεργειακές και άλλες πολιτικές υποδομές;
Τι είναι οι μονάδες αφαλάτωσης
Οι μονάδες αφαλάτωσης μετατρέπουν κυρίως το θαλασσινό νερό σε νερό κατάλληλο για πόση, άρδευση και βιομηχανική χρήση. Η διαδικασία περιλαμβάνει την απομάκρυνση αλατιού, φυκιών και άλλων ρύπων από το θαλασσινό νερό είτε μέσω θερμικών διεργασιών είτε μέσω τεχνολογιών μεμβρανών.
Η αφαλάτωση με μεμβράνες αξιοποιεί μια κατηγορία τεχνολογιών στις οποίες το αλμυρό νερό διέρχεται από ένα ημιπερατό υλικό που επιτρέπει τη διέλευση του νερού αλλά συγκρατεί τα διαλυμένα στερεά όπως τα άλατα. Η αντίστροφη όσμωση είναι η πιο διαδεδομένη τεχνολογία μεμβρανών και χρησιμοποιείται ευρέως στις χώρες του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC), επειδή είναι ενεργειακά αποδοτική.
Γιατί είναι σημαντικές για τον Κόλπο;
Το νερό είναι σπάνιο στον Κόλπο λόγω του ξηρού κλίματος και των ακανόνιστων μοτίβων βροχοπτώσεων. Παράλληλα, οι χώρες της περιοχής διαθέτουν ελάχιστους φυσικούς πόρους γλυκού νερού. Σύμφωνα με έκθεση του Gulf Research Center το 2020, τα υπόγεια ύδατα μαζί με το αφαλατωμένο νερό αποτελούν περίπου το 90% των βασικών υδάτινων πόρων της περιοχής.
Τα τελευταία χρόνια όμως, καθώς τα υπόγεια ύδατα υποβαθμίζονται και λόγω της κλιματικής αλλαγής, οι χώρες του Κόλπου βασίζονται ολοένα και περισσότερο στην ενεργοβόρα διαδικασία αφαλάτωσης θαλασσινού νερού για να καλύψουν τις ανάγκες τους. Περισσότερες από 400 μονάδες αφαλάτωσης βρίσκονται κατά μήκος των ακτών του Περσικού Κόλπου- από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έως το Κουβέιτ- παρέχοντας νερό σε μία από τις πιο άνυδρες περιοχές του κόσμου.
Σύμφωνα με έρευνα του 2023 του, τα κράτη του GCC αντιπροσωπεύουν περίπου το 60% της παγκόσμιας δυναμικότητας αφαλάτωσης και παράγουν σχεδόν το 40% του αφαλατωμένου νερού στον κόσμο. Περίπου το 42% του πόσιμου νερού στα ΗΑΕ προέρχεται από μονάδες αφαλάτωσης, ενώ το ποσοστό φτάνει το 90% στο Κουβέιτ, το 86% στο Ομάν και το 70% στη Σαουδική Αραβία- τη χώρα που παράγει τη μεγαλύτερη ποσότητα αφαλατωμένου νερού παγκοσμίως.
Η αφαλάτωση έχει διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην οικονομική ανάπτυξη της περιοχής, σύμφωνα με τον περιβαλλοντικό ερευνητή Νάσερ Αλσαγέντ. Μετά την ανακάλυψη πετρελαίου στα τέλη της δεκαετίας του 1930, τα κράτη του Κόλπου είχαν περιορισμένους πόρους γλυκού νερού και δεν μπορούσαν να καλύψουν τις ανάγκες που δημιουργούσαν η αύξηση του πληθυσμού και η οικονομική ανάπτυξη.
"Έτσι δημιουργήθηκαν οι μονάδες αφαλάτωσης", δήλωσε στο Al Jazeera, σημειώνοντας ότι η συμβολή τους στην ανάπτυξη της περιοχής συχνά υποτιμάται.
Η στοχοποίησή τους, πρόσθεσε, θα μπορούσε να θέσει σε σοβαρό κίνδυνο την οικονομική σταθερότητα και ανάπτυξη της περιοχής. Επιπλέον, επειδή το νερό που παράγουν χρησιμοποιείται κυρίως για ανθρώπινη κατανάλωση, η λειτουργία τους έχει έντονη ανθρωπιστική διάσταση.
Το Ιράν χρησιμοποιεί επίσης μονάδες αφαλάτωσης, οι οποίες έχουν εγκατασταθεί σε παράκτιες περιοχές όπως το νησί Κεσμ στον Κόλπο. Ωστόσο, διαθέτει επίσης πολλούς ποταμούς και φράγματα και δεν εξαρτάται τόσο πολύ από τις μονάδες αφαλάτωσης όσο άλλες χώρες της περιοχής του Κόλπου.
Ποιες είναι οι συνέπειες όταν πλήττονται μονάδες αφαλάτωσης
Η μεγάλη εξάρτηση του Κόλπου από την αφαλάτωση καθιστά την περιοχή ευάλωτη σε περιόδους σύγκρουσης. Κατά τον Πόλεμο του Κόλπου το 1990–1991, οι ιρακινές δυνάμεις κατέστρεψαν σκόπιμα μεγάλο μέρος της δυναμικότητας αφαλάτωσης του Κουβέιτ, προκαλώντας σοβαρές ζημιές στην υδροδότηση της χώρας.
Η υδρολόγος Ράχα Χακίμνταβαρ δήλωσε ότι μακροπρόθεσμα τέτοιες επιθέσεις μπορούν να επηρεάσουν ακόμη και την εγχώρια παραγωγή τροφίμων, η οποία χρησιμοποιεί κυρίως υπόγεια ύδατα.
Παράλληλα, η CIA είχε προειδοποιήσει σε έκθεσή της ήδη από το 2010 ότι η διακοπή λειτουργίας μονάδων αφαλάτωσης στις περισσότερες αραβικές χώρες του Περσικού Κόλπου θα μπορούσε να έχει μεγαλύτερες συνέπειες από την απώλεια οποιασδήποτε βιομηχανίας ή προϊόντος.
Σύμφωνα με τον Αλσαγέντ, ο αντίκτυπος μιας επίθεσης σε μια μονάδα αφαλάτωσης στην περιοχή εξαρτάται από το τοπικό σενάριο.
"Στη Σαουδική Αραβία, η οποία δεν εξαρτάται τόσο από την αφαλάτωση, οι εγκαταστάσεις στην Ερυθρά Θάλασσα της προσφέρουν ένα σημαντικό δίχτυ ασφαλείας. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διαθέτουν αποθέματα νερού που επαρκούν για 45 ημέρες, γεγονός που σημαίνει ότι υπάρχουν σχέδια έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση πιθανών διαταραχών", εξήγησε.
"Οι επιπτώσεις είναι πιθανό να γίνουν πιο αισθητές σε μικρότερα κράτη που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την αφαλάτωση, όπως το Κατάρ, το Μπαχρέιν και το Κουβέιτ, τα οποία διαθέτουν ελάχιστα στρατηγικά αποθέματα", σημείωσε.
"Η πιο σημαντική επίπτωση, κατά τη γνώμη μου, είναι ψυχολογική", σημείωσε. "Το νερό είναι απαραίτητο για την ανθρώπινη ζωή και η αντίληψη του κινδύνου έλλειψής του μπορεί να προκαλέσει φόβο και πανικό, κάτι που είναι ιδιαίτερα δύσκολο στο τρέχον περιβάλλον της περιοχής, όπου οι αρχές προσπαθούν να διατηρήσουν την ηρεμία".
Καθώς οι επιθέσεις συνεχίζονται και επεκτείνονται σε ενεργειακές και πολιτικές υποδομές, οι ειδικοί τονίζουν ότι η υδατική ασφάλεια πρέπει να αντιμετωπιστεί ως περιφερειακό ζήτημα. Οι χώρες του Κόλπου, λένε, πρέπει να συνεργαστούν στενότερα, να δημιουργήσουν κοινά αποθέματα νερού και να διαφοροποιήσουν τις πηγές υδροδότησης. Παράλληλα, προτείνεται η επένδυση σε μικρότερες και πιο αποκεντρωμένες μονάδες αφαλάτωσης που θα λειτουργούν με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ώστε να μειωθεί η εξάρτηση από τις μεγάλες εγκαταστάσεις.
