Το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ ακύρωσε την Παρασκευή τους εκτεταμένους δασμούς του προέδρου της χώρας Ντόναλντ Τραμπ, οι οποίοι επιβλήθηκαν βάσει ενός νόμου που προορίζεται για χρήση σε εθνικές καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, απορρίπτοντας μια από τις πιο αμφιλεγόμενες διεκδικήσεις εξουσίας εκ μέρους του, σε μια απόφαση που έχει σημαντικές συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία.
Η απόφαση ελήφθη με πλειοψηφία 6 προς 3 δικαστών, παρά την ξεκάθαρη κυριαρχία των συντηρητικών έναντι των φιλελεύθερων στη σημερινή σύνθεση του Ανωτάτου Δικαστηρίου.
Ο Τραμπ είχε αξιοποιήσει τους δασμούς – φόρους επί των εισαγόμενων αγαθών – ως βασικό εργαλείο οικονομικής και εξωτερικής πολιτικής.
Οι δασμοί αποτέλεσαν κεντρικό στοιχείο ενός παγκόσμιου εμπορικού πολέμου που ξεκίνησε ο Τραμπ μετά την ανάληψη της δεύτερης θητείας του, ενός πολέμου που αποξένωσε τους εμπορικούς εταίρους των ΗΠΑ, επηρέασε τις χρηματοπιστωτικές αγορές και δημιούργησε αβεβαιότητα στην παγκόσμια οικονομία.
Οι δασμοί του Τραμπ είχε προβλεφθεί να αποφέρουν τα επόμενα 10 χρόνια τρισεκατομμύρια δολάρια για τις ΗΠΑ, οι οποίες διαθέτουν τη μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο.
Η κυβέρνηση Τραμπ δεν έχει δημοσιοποιήσει δεδομένα για τα έσοδα από τους δασμούς από τις 14 Δεκεμβρίου. Ωστόσο, οι οικονομολόγοι του Μοντέλου Προϋπολογισμού Penn-Wharton υπολόγισαν την Παρασκευή ότι το ποσό που εισπράχθηκε από τους δασμούς του Τραμπ, βάσει του Νόμου για τις Διεθνείς Εξουσίες Οικονομικής Έκτακτης Ανάγκης (IEEPA), ξεπέρασε τα 175 δισεκατομμύρια δολάρια. Αυτό το ποσό πιθανώς θα πρέπει να επιστραφεί με απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου κατά των δασμών που στηρίζονται στον IEEPA.
Το Σύνταγμα των ΗΠΑ παρέχει στο Κογκρέσο και όχι στον πρόεδρο, την εξουσία να επιβάλλει φόρους και δασμούς. Ωστόσο, ο Τραμπ στράφηκε σε μια νομική εξουσιοδότηση επικαλούμενος τον IEEPA για να επιβάλει τους δασμούς σε σχεδόν όλους τους εμπορικούς εταίρους των ΗΠΑ χωρίς την έγκριση του Κογκρέσου. Ο Τραμπ είχε επιβάλει και άλλους δασμούς βάσει άλλων νόμων, οι οποίοι δεν τίθενται υπό αμφισβήτηση στην υπόθεση αυτή. Σύμφωνα με κρατικά δεδομένα από τον Οκτώβριο μέχρι τα μέσα Δεκεμβρίου, αυτοί αντιπροσωπεύουν περίπου το ένα τρίτο των εσόδων από τους δασμούς του Τραμπ.
Ο IEEPA επιτρέπει στον πρόεδρο να ρυθμίζει το εμπόριο σε περίπτωση εθνικής έκτακτης ανάγκης. Ο Τραμπ έγινε ο πρώτος πρόεδρος που χρησιμοποίησε τον IEEPA για να επιβάλει δασμούς, έναν από τους πολλούς τρόπους με τους οποίους έχει προχωρήσει σε επιθετική επέκταση των ορίων της εκτελεστικής εξουσίας από την επιστροφή του στην εξουσία, σε τομείς όπως η καταστολή της μετανάστευσης, οι απολύσεις στελεχών της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, οι εσωτερικές στρατιωτικές αναπτύξεις και οι στρατιωτικές επιχειρήσεις στο εξωτερικό.
Ο Τραμπ έχει χαρακτηρίσει τους δασμούς ζωτικής σημασίας για την οικονομική ασφάλεια των ΗΠΑ, προβλέποντας ότι η χώρα θα ήταν αδύναμη και καταστραμμένη χωρίς αυτούς. Τον Νοέμβριο, δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι χωρίς τους δασμούς του "ο υπόλοιπος κόσμος θα γελούσε μαζί μας γιατί μας χρησιμοποίησαν για χρόνια και μας εκμεταλλεύτηκαν". Ο Τραμπ ανέφερε ότι οι ΗΠΑ είχαν κακοποιηθεί από άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας, της δεύτερης μεγαλύτερης οικονομίας.
Μετά την ακρόαση της υπόθεσης από το Ανώτατο Δικαστήριο τον Νοέμβριο, ο Τραμπ δήλωσε ότι θα εξετάσει εναλλακτικές λύσεις σε περίπτωση που το δικαστήριο αποφανθεί εναντίον του για τους δασμούς, λέγοντας στους δημοσιογράφους ότι "θα πρέπει να αναπτύξουμε ένα σχέδιο Νο2".
Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Σκοτ Μπέσεντ και άλλοι αξιωματούχοι της διοίκησης δήλωσαν ότι οι ΗΠΑ θα επικαλεστούν άλλες νομικές δικαιολογίες για να διατηρήσουν όσο το δυνατόν περισσότερους από τους δασμούς του Τραμπ. Αυτές περιλαμβάνουν μια νομοθετική διάταξη που επιτρέπει την επιβολή δασμών σε εισαγόμενα αγαθά που απειλούν την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ και άλλη που επιτρέπει αντίποινα, περιλαμβανομένων των δασμών, σε εμπορικούς εταίρους που η Υπηρεσία Εμπορικής Αντιπροσωπείας των ΗΠΑ θεωρεί ότι χρησιμοποίησαν άδικες εμπορικές πρακτικές κατά των Αμερικανών εξαγωγέων.
Ωστόσο, καμία από αυτές τις εναλλακτικές δεν προσέφερε την ευχέρεια και τις δυναμικές που παρέχει ο IEEPA στον Τραμπ και ενδέχεται να μην μπορεί να αναπαραγάγει πλήρως την έκταση των δασμών του σε εύλογο χρόνο.
Η δυνατότητα του Τραμπ να επιβάλλει δασμούς ακαριαία σε αγαθά οποιουδήποτε εμπορικού εταίρου υπό το πρίσμα κάποιου είδους κηρυγμένης εθνικής έκτακτης ανάγκης ενίσχυσε τη θέση του απέναντι σε άλλες χώρες. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα ηγέτες του κόσμου να σπεύδουν στην Ουάσινγκτον για να εξασφαλίσουν εμπορικές συμφωνίες που συχνά περιλάμβαναν δεσμεύσεις για δισεκατομμύρια δολάρια επενδύσεων ή άλλες προσφορές για αυξημένη πρόσβαση στην αγορά για αμερικανικές εταιρείες.
Ωστόσο, η χρήση των δασμών από τον Τραμπ ως εργαλείου εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ είχε ως αποτέλεσμα την αντιπαράθεση με πολλές χώρες, συμπεριλαμβανομένων αυτών που θεωρούνται παραδοσιακοί σύμμαχοι των ΗΠΑ.
Ο IEEPA είχε χρησιμοποιηθεί ιστορικά για την επιβολή κυρώσεων σε εχθρούς ή το "πάγωμα" των περιουσιακών τους στοιχείων, όχι για την επιβολή δασμών. Ο νόμος δεν αναφέρει συγκεκριμένα τη λέξη "δασμοί". Το Υπουργείο Δικαιοσύνης του Τραμπ υποστήριξε ότι ο IEEPA επιτρέπει τους δασμούς, εξουσιοδοτώντας τον πρόεδρο να "ρυθμίζει" τις εισαγωγές για την αντιμετώπιση εκτάκτων αναγκών.
Η Γραμματεία Προϋπολογισμού του Κογκρέσου εκτιμά ότι εάν όλοι οι τρέχοντες δασμοί παραμείνουν σε ισχύ, συμπεριλαμβανομένων αυτών που στηρίζονται στον IEEPA, θα αποφέρουν περίπου 300 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως κατά την επόμενη δεκαετία.
Τα συνολικά καθαρά έσοδα από τους δασμούς των ΗΠΑ έφτασαν σε ιστορικό υψηλό των 195 δισεκατομμυρίων δολαρίων το οικονομικό έτος 2025, που έληξε στις 30 Σεπτεμβρίου, σύμφωνα με δεδομένα του Υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ.
Στις 2 Απριλίου, σε μια ημερομηνία που ο Τραμπ χαρακτήρισε ως "Ημέρα Απελευθέρωσης", ο πρόεδρος ανακοίνωσε τους λεγόμενους "αντίστροφους" δασμούς σε αγαθά που εισάγονται από τους περισσότερους εμπορικούς εταίρους των ΗΠΑ, επικαλούμενος τον IEEPA για να αντιμετωπίσει μια εθνική έκτακτη ανάγκη που σχετίζεται με τα εμπορικά ελλείμματα των ΗΠΑ, αν και οι ΗΠΑ ήδη είχαν εμπορικά ελλείμματα για δεκαετίες.
Τον Φεβρουάριο και τον Μάρτιο του 2025, ο Τραμπ επικαλέστηκε τον IEEPA για να επιβάλει δασμούς στην Κίνα, τον Καναδά και το Μεξικό, επικαλούμενος τη διακίνηση του παυσίπονου φεντανύλης και άλλων παράνομων ναρκωτικών στις ΗΠΑ ως εθνική έκτακτη ανάγκη.
Ο Τραμπ χρησιμοποίησε τους δασμούς για να εξασφαλίσει παραχωρήσεις και να επαναδιαπραγματευτεί εμπορικές συμφωνίες, καθώς και ως όπλο για να τιμωρήσει χώρες που τον ενοχλούν σε πολιτικά ζητήματα εκτός εμπορίου. Αυτά περιλάμβαναν τη δίωξη του πρώην προέδρου της Βραζιλίας Ζαΐρ Μπολσονάρου, τις αγορές ρωσικού πετρελαίου από την Ινδία που χρηματοδοτούν τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία και μια διαφήμιση κατά των δασμών από την επαρχία Οντάριο του Καναδά.
Ο IEEPA ψηφίστηκε από το Κογκρέσο και υπογράφηκε από τον Δημοκρατικό Πρόεδρο Τζίμι Κάρτερ. Στην ψήφιση του μέτρου, το Κογκρέσο έθεσε πρόσθετους περιορισμούς στις εξουσίες του προέδρου σε σύγκριση με έναν προηγούμενο νόμο.
Οι υποθέσεις σχετικά με τους δασμούς ενώπιον των δικαστών περιλάμβαναν τρεις αγωγές.
Εφετείο των ΗΠΑ στην Ουάσινγκτον υποστήριξε πέντε μικρές επιχειρήσεις που εισάγουν αγαθά σε μια από τις προσφυγές, καθώς και τις πολιτείες Αριζόνα, Κολοράντο, Κονέκτικατ, Ντέλαγουερ, Ιλινόις, Μέιν, Μινεσότα, Νεβάδα, Νέο Μεξικό, Νέα Υόρκη, Όρεγκον και Βερμόντ σε άλλη.
Ομοσπονδιακός δικαστής στην Ουάσινγκτον υποστήριξε εξάλλου μια οικογενειακή εταιρεία παιχνιδιών με την επωνυμία Learning Resources.
