Εκτεταμένες πιέσεις φαίνεται να ασκούν οι ΗΠΑ και ο Ντόναλντ Τραμπ στο ΝΑΤΟ για περικοπές σε πολλές από τις εξωτερικές του δραστηριότητες, συμπεριλαμβανομένου του τερματισμού μιας βασικής αποστολής της Συμμαχίας στο Ιράκ, σύμφωνα με τέσσερις διπλωμάτες του ΝΑΤΟ.
Οι ΗΠΑ έχουν επίσης τους τελευταίους μήνες ασκήσει πιέσεις για τη μείωση της ειρηνευτικής επιχείρησης του ΝΑΤΟ στο Κόσοβο και για τον αποκλεισμό της Ουκρανίας και συμμάχων από τον Ινδο-Ειρηνικό από την επίσημη συμμετοχή τους στην ετήσια Σύνοδο Κορυφής της Συμμαχίας τον Ιούλιο στην Άγκυρα, όπως μεταδίδει το Politico.
Η προσπάθεια αντικατοπτρίζει τη βούληση του Λευκού Οίκου να αντιμετωπίζει το ΝΑΤΟ ως ένα αυστηρά ευρωατλαντικό αμυντικό σύμφωνο και να ανατρέψει δεκαετίες επέκτασης σε αποστολές διαχείρισης κρίσεων, παγκόσμιες συνεργασίες και πρωτοβουλίες βασισμένες σε αξίες, οι οποίες επί μακρόν ενοχλούν τον Αμερικανό πρόεδρο και τη βάση του MAGA.
Υπό την πίεση της Ουάσινγκτον, το ΝΑΤΟ θα περιόριζε τις λεγόμενες "εκτός περιοχής δραστηριότητες" που υπερβαίνουν τα βασικά καθήκοντα της Συμμαχίας για άμυνα και αποτροπή. Η πρωτοβουλία αυτή έχει γίνει εσωτερικά γνωστή ως "επιστροφή στις εργοστασιακές ρυθμίσεις", ανέφεραν οι τέσσερις διπλωμάτες, στους οποίους παραχωρήθηκε ανωνυμία για να μιλήσουν ελεύθερα σχετικά με το ευαίσθητο εσωτερικό ζήτημα.
Η προσπάθεια θα μπορούσε να οδηγήσει σε ταχεία μείωση των δραστηριοτήτων του ΝΑΤΟ σε πρώην εμπόλεμες ζώνες, καθώς και στον αποκλεισμό πρωτευουσών, όπως το Κίεβο και η Καμπέρα, από επίσημες συζητήσεις αυτό το καλοκαίρι.
Ο Λευκός Οίκος αρνήθηκε να σχολιάσει δημόσια τα προγράμματα συνεργασίας και τις παγκόσμιες επιχειρήσεις του ΝΑΤΟ.
Οι νέες λεπτομέρειες έρχονται αφού ο αναπληρωτής επικεφαλής του Πενταγώνου, Έλμπριτζ Κόλμπι, ανέπτυξε πρόσφατα το σκεπτικό της κυβέρνησης πίσω από αυτό που αποκάλεσε "NATO 3.0".
"Δεν μπορεί κάθε αποστολή να αποτελεί την ύψιστη προτεραιότητα. Δεν μπορεί κάθε δυνατότητα να είναι πολυτελώς εξοπλισμένη", δήλωσε ο Κόλμπι στους υπουργούς Άμυνας της Συμμαχίας την περασμένη εβδομάδα, επαναλαμβάνοντας παράλληλα ότι οι ΗΠΑ παραμένουν δεσμευμένες στην ευρωπαϊκή ασφάλεια. "Το μέτρο της σοβαρότητας είναι αν οι ευρωπαϊκές δυνάμεις μπορούν να πολεμήσουν, να διατηρήσουν τις δυνάμεις τους και να επικρατήσουν στα σενάρια που έχουν τη μεγαλύτερη σημασία για την άμυνα της Συμμαχίας."
Η αμερικανική εκστρατεία προκαλεί αντιδράσεις από ορισμένους συμμάχους.
Η εγκατάλειψη των υπερπόντιων πρωτοβουλιών της Συμμαχίας "δεν είναι η σωστή προσέγγιση", δήλωσε ένας από τους τέσσερις διπλωμάτες. "Οι συνεργασίες είναι καθοριστικής σημασίας για την αποτροπή και την άμυνα", συμπλήρωσε.
Από τότε που ο Τραμπ επέστρεψε στον Λευκό Οίκο πέρυσι, έχει περιορίσει τις αμερικανικές δεσμεύσεις στο εξωτερικό, απέσυρε στρατεύματα και προσωπικό του ΝΑΤΟ από την Ευρώπη και ανέθεσε ορισμένες από τις ανώτατες διοικητικές θέσεις της Συμμαχίας σε Ευρωπαίους, επιδιώκοντας να επαναπροσανατολίσει την εξωτερική του πολιτική γύρω από τον "πυρήνα της εθνικής ασφάλειας".
Εκτός Ιράκ
Το ΝΑΤΟ διατηρεί συμβουλευτική αποστολή με στόχο την ενίσχυση των ιρακινών θεσμών ασφαλείας, όπως η αστυνομία, και την αποτροπή της επιστροφής της οργάνωσης Ισλαμικό Κράτος. Η επιχείρηση δημιουργήθηκε κατά την πρώτη θητεία του Τραμπ το 2018 και επεκτάθηκε επανειλημμένα από το 2021, κατόπιν αιτήματος της Βαγδάτης.
Η Ουάσινγκτον έχει ζητήσει από τους συμμάχους να τερματίσουν την αποστολή ήδη από τον Σεπτέμβριο, δήλωσαν ο πρώτος διπλωμάτης που αναφέρθηκε παραπάνω και ένας δεύτερος διπλωμάτης.
Ξεχωριστά, οι ΗΠΑ πρόκειται επίσης να αποσύρουν περίπου 2.500 στρατιώτες από το Ιράκ, στο πλαίσιο συμφωνίας του 2024 με την ιρακινή κυβέρνηση. Αξιωματούχος της αμερικανικής κυβέρνησης δήλωσε ότι αυτό αποτελεί μέρος της "δέσμευσης του Τραμπ να τερματίσει τους ατέρμονους πολέμους", τονίζοντας παράλληλα ότι η κίνηση πραγματοποιείται σε "στενό συντονισμό" με τη Βαγδάτη.
Ο Τάμερ Μπαντάουι, ειδικός σε θέματα Ιράκ και συνεργάτης ερευνητής στο think tank Center for Applied Research in Partnership with the Orient, δήλωσε ότι η αποστολή του ΝΑΤΟ από μόνη της δεν είναι "καθοριστικής σημασίας" για την ασφάλεια της χώρας. Ωστόσο, η κατάργησή της ταυτόχρονα με την αμερικανική αποχώρηση θα μπορούσε να ενισχύσει παραστρατιωτικές ομάδες και να αποδειχθεί "αποσταθεροποιητική" για την Περιφερειακή Κυβέρνηση του Κουρδιστάν στο βόρειο Ιράκ.
Το αμερικανικό αίτημα αντιμετωπίζει επίσης αντιδράσεις στο εσωτερικό της Συμμαχίας. "Δεν είναι η κατάλληλη στιγμή να αποχωρήσουμε από το Ιράκ… η κυβέρνηση θέλει να είμαστε εκεί", δήλωσε ο πρώτος διπλωμάτης.
Ο δεύτερος διπλωμάτης ανέφερε ότι "η πλειονότητα" των συμμάχων συμφωνεί πως η αποστολή στο Ιράκ θα πρέπει να περιοριστεί, αλλά σε μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα, διατηρώντας παράλληλα μια μικρότερη παρουσία.
Μείωση δυνάμεων στο Κόσοβο
Οι ΗΠΑ έχουν επίσης υποδείξει ότι επιθυμούν τη σταδιακή λήξη της δύναμης του ΝΑΤΟ στο Κόσοβο (KFOR), σύμφωνα με τους τέσσερις διπλωμάτες -κάτι που προκαλεί ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία στους Ευρωπαίους συμμάχους, παρότι οι σχετικές συζητήσεις βρίσκονται ακόμη σε πολύ πρώιμο στάδιο.
Η διεθνής ειρηνευτική αποστολή, η οποία έχει εγκριθεί από τον ΟΗΕ και ξεκίνησε το 1999 μετά τους πολέμους της Γιουγκοσλαβίας, περιλαμβάνει σήμερα περίπου 4.500 στρατιώτες.
Η Εντζελούσε Μορίνα, ανώτερη ερευνήτρια πολιτικής στο European Council on Foreign Relations, δήλωσε ότι η αποστολή παραμένει "απαραίτητη" για την περιφερειακή ασφάλεια. Αν το ΝΑΤΟ αποχωρήσει, θα μπορούσε να ενθαρρύνει Σέρβους αυτονομιστές στο βόρειο Κόσοβο, δημιουργώντας —όπως είπε— φαινόμενο μίμησης μεταξύ των εθνοτικών Σέρβων στη Βοσνία, στην περιοχή της Republika Srpska.
"Ανησυχούμε ιδιαίτερα" για τις προσπάθειες περιορισμού της αποστολής, δήλωσε πέμπτος ανώτερος διπλωμάτης του ΝΑΤΟ, καθώς "τα πράγματα στα δυτικά Βαλκάνια μπορούν να κλιμακωθούν γρήγορα".
Ερωτηθείς από το Politico, αξιωματούχος του ΝΑΤΟ, μιλώντας εκ μέρους του οργανισμού, δήλωσε ότι "δεν υπάρχει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα που να συνδέεται με την Αποστολή του ΝΑΤΟ στο Ιράκ … ούτε με την KFOR", προσθέτοντας: "Οι αποστολές αυτές βασίζονται στις ανάγκες, υπόκεινται σε περιοδική επανεξέταση και προσαρμόζονται καθώς εξελίσσονται οι συνθήκες".
Προς το παρόν, δεν έχει ληφθεί καμία απόφαση για τον τερματισμό καμίας από τις δύο επιχειρήσεις. Και οι 32 σύμμαχοι πρέπει να εγκρίνουν την έναρξη και τη λήξη αποστολών, μια διαδικασία που συνήθως περιλαμβάνει παρασκηνιακές διαβουλεύσεις και πιέσεις από πολλούς συμμάχους -και όχι μόνο από τις ΗΠΑ.
Χωρίς επιπλέον συμμάχους
Οι ΗΠΑ πιέζουν επίσης τους συμμάχους να μην προσκαλέσουν την Ουκρανία και τους τέσσερις επίσημους εταίρους του ΝΑΤΟ στον Ινδο-Ειρηνικό -Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία, Ιαπωνία και Νότια Κορέα- στις επίσημες συνεδριάσεις της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ τον Ιούλιο στην Άγκυρα, ανέφεραν οι τέσσερις διπλωμάτες.
Οι χώρες αυτές θα μπορούσαν πάντως να προσκληθούν σε παράλληλες εκδηλώσεις, πρόσθεσαν, με το αίτημα να δικαιολογείται εν μέρει ως μέτρο μείωσης του αριθμού των συναντήσεων της συνόδου.
Ο αποκλεισμός των χωρών-εταίρων του ΝΑΤΟ από τις εργασίες της συνόδου "θα έστελνε ένα μήνυμα ότι ίσως η έμφαση δίνεται πολύ περισσότερο στα βασικά ζητήματα του ΝΑΤΟ", δήλωσε η Οάνα Λουνγκέσκου, πρώην εκπρόσωπος του ΝΑΤΟ και ανώτερη συνεργάτιδα στο Royal United Services Institute του Λονδίνου.
Ο αξιωματούχος που μίλησε εκ μέρους του ΝΑΤΟ δήλωσε ότι η Συμμαχία "θα ενημερώσει σχετικά με τη συμμετοχή των εταίρων στη σύνοδο εν ευθέτω χρόνω".
Εν τω μεταξύ, στελέχη του ΝΑΤΟ έχουν επίσης προτείνει την κατάργηση του Δημόσιου Φόρουμ από τη φετινή διοργάνωση -μιας παράλληλης εκδήλωσης που φιλοξενεί ηγέτες κρατών, ειδικούς σε θέματα άμυνας και κυβερνητικούς αξιωματούχους σε διάφορα πάνελ συζητήσεων, τα οποία συνήθως ενισχύουν τη δημόσια προβολή της ετήσιας Συνόδου Κορυφής.
Αξιωματούχος του ΝΑΤΟ δήλωσε: "Το ΝΑΤΟ επέλεξε να μην διοργανώσει Δημόσιο Φόρουμ φέτος, αλλά θα φιλοξενήσει ένα Φόρουμ Αμυντικής Βιομηχανίας στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής της Άγκυρας".
Δημόσιοι υπάλληλοι του ΝΑΤΟ έχουν ενημερώσει τις πρωτεύουσες ότι η απόφαση αποσκοπεί στη μείωση του κόστους, λόγω έλλειψης πόρων. Ωστόσο, ο πρώτος και ο δεύτερος διπλωμάτης δήλωσαν ότι πιστεύουν πως η κίνηση ενδέχεται επίσης να οφείλεται έμμεσα σε αμερικανικές πιέσεις, δεδομένης της ευρύτερης εκστρατείας της Ουάσινγκτον για περικοπή της χρηματοδότησης διεθνών οργανισμών.
Η Λουνγκέσκου δήλωσε ότι η κατάργηση του φόρουμ συνάδει με την "υποβάθμιση της διεύθυνσης δημόσιας διπλωματίας" υπό τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, ο οποίος έχει επιδιώξει να περιορίσει και να αναδιαρθρώσει το τμήμα από τότε που ανέλαβε τα καθήκοντά του στα τέλη του 2024.
Ωστόσο, σε μια περίοδο κατά την οποία η Συμμαχία προσπαθεί να πείσει το ευρύτερο κοινό για τα οφέλη των δραστηριοτήτων της και για την ανάγκη αυξημένων αμυντικών δαπανών, αυτό είναι "πολύ επιζήμιο", δήλωσε τρίτος διπλωμάτης.
"Το ΝΑΤΟ πρέπει να επικοινωνεί τι συμβαίνει -και τι πρόκειται να κάνει", πρόσθεσε.
