Του Κώστα Ράπτη
Αυτή τη φορά δεν άκουσε από τον Ντόναλντ Τραμπ όλα όσα θα ήθελε – εξ ού και ο Βενιαμίν Νετανιάχου εμφανίζεται επιφυλακτικός, αν όχι νευρικός. Η έβδομη μέσα σε έναν χρόνο επίσκεψη του Ισραηλινού πρωθυπουργού στην Ουάσινγκτον την εβδομάδα αυτή είχε ως πρώτο "πιάτο" τον ιρανικό φάκελο και ως δεύτερο την περαιτέρω προώθηση του σχεδίου Τραμπ για τη Λωρίδα της Γάζας. Όμως ο ένοικος του Λευκού Οίκου καθιστά, όσο περνά ο καιρός, εμφανέστερη την απροθυμία του για νέες (και δη μεγάλης κλίμακας) πολεμικές περιπέτειες στον Περσικό Κόλπο, σε χρονιά ενδιάμεσων εκλογών. Εξ ού και δεν λαμβάνει τοις μετρητοίς τις ισραηλινές εκτιμήσεις, ότι η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν είναι περισσότερο ευάλωτη από ποτέ.
Από μία άποψη, το Ισραήλ έχει καταφέρει δύο από τους τρεις στόχους του σε ό,τι αφορά την επιδίωξη να αποκτήσει πλήρη ελευθερία δράσης στην αυριανή Μέση Ανατολή. Το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης λαθροβιοί μετά τον περσινό Πόλεμο των Δώδεκα Ημερών, ενώ οι περιφερειακές συμμαχίες του Ιράν έχουν πληγεί μετά την αλλαγή καθεστώτος στη Δαμασκό και τα ισραηλινά πλήγματα κατά της Χαμάς και της Χεζμπολάχ. Δεν απομένει συνεπώς παρά η αντιμετώπιση του ιρανικού βαλλιστικού οπλοστασίου, το οποίο φέρνει στο επίκεντρο η πολιτική πίεσης που ασκεί η κυβέρνηση Τραμπ έναντι της Ισλαμικής Δημοκρατίας, την οποία επιδιώκει να σύρει, εν μέσω πολεμικών απειλών, σε μια διαπραγμάτευση για τον περιορισμό των συμβατικών αμυντικών της ικανοτήτων.
Όμως υπάρχει και η αντίθετη ανάγνωση. Τα εκατομμύρια των Ιρανών που κατέβηκαν στους δρόμους την Τετάρτη για την 47η επέτειο της Ισλαμικής Επανάστασης δείχνουν ότι (παρά τις αιματηρές ταραχές του Ιανουαρίου) η κοινωνική βάση στήριξης του καθεστώτος δεν έχει συρρικνωθεί. Η κρατική τηλεόραση μάλιστα φρόντισε να αναδείξει την παρουσία στις επετειακές εκδηλώσεις και γυναικών χωρίς μαντίλα, δίνοντας το μήνυμα ότι τα πατριωτικά αντανακλαστικά υπερβαίνουν άλλες εσωτερικές διαιρέσεις. Πολιτικές δυνάμεις ικανές να φέρουν εις πέρας μια δημοκρατική πολιτική μετάβαση δεν έχουν φανεί στον ορίζοντα, ενώ οι δολοφονίες στρατιωτικών ηγετών κατά τον περσινό πόλεμο έχουν συσπειρώσει τον σκληρό πυρήνα του κράτους, μετατρέποντας την καθεστωτική συνοχή σε στοίχημα προσωπικής επιβίωσης.
Η δε αλλαγή του στρατιωτικού δόγματος του Ιράν πολλαπλασιάζει τα ρίσκα για την αμερικανική πλευρά. Με την εμπειρία του Ιράκ και του Αφγανιστάν να έχει καταγραφεί τραυματικά στη συλλογική συνείδηση πέραν του Ατλαντικού, κάθε σκέψη για χερσαίες επιχειρήσεις, και μάλιστα σε μία χώρα με το μέγεθος, τη γεωμορφολογία και τις στρατιωτικές δυνατότητες του Ιράν, τίθεται εκτός συζήτησης. Η δε σημασία της αμερικανικής υπεροπλίας στον αέρα σχετικοποιείται, αν αναλογισθεί κανείς ότι τα ιρανικά αντίμετρα μπορούν να θέσουν σε κίνδυνο τους Αμερικανούς στρατιώτες που σταθμεύουν στις γειτονικές χώρες, καθώς και να κλονίσουν τη διεθνή οικονομία, μέσω του αποκλεισμού των Στενών του Χορμούζ ή και της Ερυθράς Θάλασσας (διά των Χούθι της Υεμένης).
Σε αναμετρήσεις που δεν έχουν πλέον χαρακτηριστικά λελογισμένης κλιμάκωσης με "χορογραφημένη" ανταλλαγή ισοδύναμων πληγμάτων, αλλά υπαρξιακού πολέμου, αρκεί στην πλέον αδύναμη πλευρά η στοιχειώδης αντοχή να παρατείνει τις εχθροπραξίες, ώστε η εικόνα να ανατραπεί. Και άλλωστε, τα αμερικανικά αντιβαλλιστικά συστήματα που χρησιμοποιήθηκαν κατά κόρον πέρσι για την άμυνα του Ισραήλ (αποδυναμώνοντας άλλα πιθανά μέτωπα), δεν θα αναπληρωθούν πλήρως πριν από το 2027, ήτοι με ρυθμούς πολύ πιο αργούς από αυτούς της παραγωγής νέων ιρανικών πυραύλων και drones, οποιουδήποτε βαθμού ευστοχίας.
Παιχνίδι αμφισημίας
Είναι για αυτούς τους λόγους που ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ συνεχίζει το παιχνίδι της "στρατηγικής αμφισημίας", αποστέλλοντας κοντά στον Περσικό Κόλπο και το αεροπλανοφόρο Gerald Ford μετά το Abraham Lincoln, πολλαπλασιάζει τα μηνύματα ότι ενδιαφέρεται για ένα "ντηλ" με το Ιράν.
"Πρέπει να κάνουμε μια συμφωνία, διαφορετικά θα είναι πολύ τραυματικές οι συνέπειες", ανέφερε χαρακτηριστικά την Πέμπτη, εκτιμώντας πως οι διαπραγματεύσεις θα ολοκληρωθούν εντός ενός μήνα.
"Δεν επιδιώκουμε να αποκτήσουμε πυρηνικό όπλο. Το έχουμε δηλώσει επανειλημμένως και είμαστε έτοιμοι για οποιαδήποτε επαλήθευση", δήλωσε ο Ιρανός πρόεδρος, Μασούντ Πεζεσκιάν, κατά τις επετειακές εκδηλώσεις, ωστόσο πρόσθεσε ότι η χώρα του δεν πρόκειται να υποκύψει σε "υπερβολικές απαιτήσεις", κοινώς δεν πρόκειται να αποποιηθεί το κυριαρχικό της δικαίωμα στον εμπλουτισμό ουρανίου για ειρηνικούς σκοπούς, ούτε να θέσει υπό διαπραγμάτευση το βαλλιστικό της οπλοστάσιο ή την "περιφερειακή συμπεριφορά" της.
"Ο εταίρος μας στις διαπραγματεύσεις είναι η Αμερική. Στην Αμερική εναπόκειται να αποφασίσει να δράσει ανεξάρτητα από καταστροφικές πιέσεις και επιρροές που βλάπτουν την περιοχή. Το σιωνιστικό καθεστώς, δρώντας ως δολιοφθορέας, έχει δείξει επανειλημμένως την αντίθεσή του σε οποιαδήποτε διπλωματική διαδικασία που έχει στόχο την ειρήνη στην περιοχή μας", δήλωσε σε δημοσιογράφους ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγαεΐ.
Οι εκτιμήσεις του Ιράν και η ανταλλαγή μηνυμάτων
Είναι σε αυτό το φόντο που οι ενδιαφερόμενοι τρίτοι πολλαπλασιάζουν τις προσπάθειες για αποκλιμάκωση των περιφερειακών εντάσεων. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν δείχνουν ευελιξία για την επίτευξη μιας συμφωνίας για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, με την Ουάσινγκτον να φαίνεται πρόθυμη να ανεχθεί κάποιον εμπλουτισμό ουρανίου εντός προκαθορισμένων ορίων, εξετίμησε ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, σε συνέντευξή του στους Financial Times.
"Οι Ιρανοί αναγνωρίζουν τώρα ότι χρειάζεται να καταλήξουν σε μια συμφωνία με τους Αμερικανούς και οι Αμερικανοί καταλαβαίνουν ότι οι Ιρανοί έχουν ορισμένα όρια. Είναι άσκοπο να προσπαθούν να τα παραβιάσουν" πρόσθεσε. Ο Φιντάν πιστεύει ότι η Τεχεράνη "θέλει αληθινά να επιτύχει μια πραγματική συμφωνία" και θα δεχόταν περιορισμούς στα επίπεδα εμπλουτισμού και ένα αυστηρό καθεστώς επιθεωρήσεων, όπως έκανε στη συμφωνία του 2015 με τις ΗΠΑ και άλλους, προκειμένου να αποσπάσει άρση των εις βάρος της οικονομικών κυρώσεων.
Αμερικανοί και Ιρανοί διπλωμάτες διεξήγαγαν την περασμένη εβδομάδα εκ του σύνεγγυς συνομιλίες στο Ομάν με τη μεσολάβηση αξιωματούχων του Ομάν. Ακολούθησε μάλιστα επίσκεψη του γραμματέα του ιρανικού συμβουλίου εθνικής ασφαλείας, Αλί Λαριτζανί, στο Ομάν και το Κατάρ για καλύτερο περιφερειακό συντονισμό.
"Η συνάντηση στο Μουσκάτ δεν ήταν μια μακρά συνάντηση. Κατά την άποψή μας, ήταν για να εκτιμηθεί η σοβαρότητα της άλλης πλευράς και του πώς να συνεχιστεί αυτός ο δρόμος. Μετά τις συνομιλίες, αισθανθήκαμε ότι υπήρξε κατανόηση και συναίνεση για να συνεχιστεί η διπλωματική διαδικασία", τόνισε ο Μπαγαεΐ.
Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών προειδοποίησε πάντως ότι η διεύρυνση των ιρανοαμερικανικών συνομιλιών στους βαλλιστικούς πυραύλους δεν θα έφερνε "παρά άλλον ένα πόλεμο".
