Οι ευρωπαϊκές χώρες παράγουν μεγάλο όγκο οπλικών συστημάτων, όμως χρειάζονται τις Ηνωμένες Πολιτείες για να συντονίσουν αυτή τη στρατιωτική ισχύ — κάτι που καθιστά δύσκολο τον σχεδιασμό μιας ηπειρωτικής αμυντικής προσπάθειας χωρίς την Αμερική του Ντόναλντ Τραμπ.
Ο επικεφαλής του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε χλεύασε πρόσφατα δημόσια την ιδέα ότι η Ευρώπη μπορεί να αμυνθεί χωρίς την Αμερική, υποστηρίζοντας ότι η ήπειρος θα έμενε "αβοήθητη" χωρίς τις αμερικανικές δυνατότητες.
Συνεντεύξεις με διπλωμάτες και αναλυτές που διεξήγαγε ο ιστότοπος Politico δείχνουν γιατί: η βιομηχανική βάση της Ευρώπης μπορεί να κατασκευάζει όπλα, μαχητικά αεροσκάφη, άρματα μάχης και πυραύλους, αλλά εξακολουθεί να βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στο αμερικανικό Πεντάγωνο για πληροφορίες, logistics, επικοινωνίες και τη ραχοκοκαλιά διοίκησης και ελέγχου που συνδέει τα πάντα.
Χωρίς αυτές τις δυνατότητες, η Ευρώπη έχει ελάχιστες ελπίδες να αποτρέψει στρατιωτικά τη Ρωσία.
"Πρέπει να είμαστε έτοιμοι να αντικαταστήσουμε τους αμερικανικούς στρατηγικούς καταλύτες με δικούς μας ευρωπαϊκούς. Αυτό θα πρέπει να είναι η στρατηγική μας προτεραιότητα", δήλωσε αυτή την εβδομάδα ο Επίτροπος Άμυνας της Ευρωπαϊκής Ένωσης Άντριους Κουμπίλιους, χαρακτηρίζοντάς το ως το "πρώτο βήμα προς την ανεξαρτησία μας".
Η αποδέσμευση από τις ΗΠΑ θα είναι χρονοβόρα και δαπανηρή.
"Καμία ευρωπαϊκή χώρα δεν μπορεί, εκ των πραγμάτων, να αντικαταστήσει τις ΗΠΑ", δήλωσε ο Ολιβιέ Σμιτ, επικεφαλής έρευνας στο Institute for Military Operations του Royal Danish Defence College.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση γνωρίζει αυτά τα κενά. Υιοθέτησε τη Στρατηγική Πυξίδα και το σχέδιο Readiness 2030, με στόχο τον μετριασμό των κινδύνων από πιθανή αμερικανική απεμπλοκή. Ωστόσο, τα σχέδια αυτά απέχουν ακόμη πολύ από την υλοποίηση.
Αυτό που υπονομεύει περισσότερο την προσπάθεια της Ευρώπης να βασιστεί λιγότερο στις ΗΠΑ είναι η ίδια η περίπλοκη πολιτική της ηπείρου, ανέφεραν πέντε διπλωμάτες και εννέα αναλυτές.
Η άμυνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης συχνά παρεμποδίζεται από την ανάγκη ομοφωνίας, που δίνει δικαίωμα βέτο στη φιλορωσική Ουγγαρία. Ακόμη κι αν οι χώρες της ΕΕ οργανωθούν σε μικρότερες ομάδες, θα πρέπει στη συνέχεια να ενσωματώσουν τρίτες χώρες όπως η Νορβηγία, το Ηνωμένο Βασίλειο και όλο και περισσότερο ο Καναδάς.
Ένα πλήρες "διαζύγιο" θα ήταν εξαιρετικά δαπανηρό· ο Ρούτε εκτιμά ότι θα έφτανε το 10% του ΑΕΠ, διπλάσιο από αυτό που έχουν δεσμευτεί να δαπανούν οι χώρες του ΝΑΤΟ για την άμυνα.
Το κόστος θα μπορούσε να φτάσει το 1 τρισ. δολάρια, σύμφωνα με το International Institute for Strategic Studies. "Όχι μόνο θα έπρεπε οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι να αντικαταστήσουν σημαντικές αμερικανικές στρατιωτικές πλατφόρμες και προσωπικό… αλλά και να καλύψουν ελλείψεις σε διαστημικά μέσα και μέσα πληροφοριών, επιτήρησης και αναγνώρισης πολλαπλών πεδίων", καθώς και να αντικαταστήσουν τις αμερικανικές συνεισφορές στις ρυθμίσεις διοίκησης και ελέγχου του ΝΑΤΟ.
Ωστόσο, η Ευρώπη δεν ξεκινά από το μηδέν.
Σε πολλούς τομείς, η ΕΕ διαθέτει ήδη αξιόπιστες εναλλακτικές, δήλωσε ο Κάμιλ Γκραντ, γενικός γραμματέας της European Aerospace, Security and Defence Industries Association. "Νομίζω ότι στο 98% των περιπτώσεων υπάρχει ευρωπαϊκή λύση".
Επιτήρηση
Παρότι το Boeing E-3 Sentry, γνωστό ως AWACS, αποτελεί βασικό εργαλείο επιτήρησης, διοίκησης, ελέγχου και επικοινωνιών, το ΝΑΤΟ αναζητεί αντικαταστάτη.
Η αρχική ιδέα ήταν η αγορά του αμερικανικής κατασκευής E-7A Wedgetail της Boeing. Όμως εμπιστευτικό έγγραφο του γερμανικού Υπουργείου Άμυνας που είδε το Politico δείχνει ότι το Βερολίνο και αρκετοί εταίροι του ΝΑΤΟ θέλουν πλέον να ανατρέψουν την απόφαση του 2023 και να στραφούν σε ευρωπαϊκή εναλλακτική.
Το υπόμνημα προειδοποιεί ότι η παραμονή στο αεροσκάφος της Boeing θα δημιουργούσε "σημαντικούς κινδύνους" ως προς το κόστος, τα χρονοδιαγράμματα παράδοσης, τη συντήρηση και την πιστοποίηση.
Το σουηδικό Saab GlobalEye αποτελεί μία εναλλακτική. Αποκτάται ήδη από τη Σουηδία και η Γαλλία παρήγγειλε τον Δεκέμβριο δύο GlobalEye για να αντικαταστήσει τον γερασμένο στόλο E-3F Sentry. Ο Γερμανός υπουργός Άμυνας Μπόρις Πιστόριους δήλωσε ότι το αεροσκάφος βρίσκεται σε "προνομιακή θέση" για να αγοραστεί από τις γερμανικές ένοπλες δυνάμεις (Bundeswehr).
Αεράμυνα
Το κινητό σύστημα αντιαεροπορικής άμυνας MIM-104 Patriot της Raytheon χρησιμοποιείται από τον αμερικανικό στρατό και 19 ευρωπαϊκές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ουκρανίας. Αυτό τις καθιστά εξαρτημένες από αμερικανικούς προμηθευτές· το Κίεβο έχει διαμαρτυρηθεί για κρίσιμες ελλείψεις πυραύλων αναχαίτισης Pac-3, που άφησαν συστήματα Patriot ανενεργά ενώ ρωσικοί πύραυλοι έπλητταν ουκρανικές πόλεις τον φετινό χειμώνα.
Ωστόσο, η Ευρώπη διαθέτει εναλλακτικές.
Το γαλλοϊταλικό SAMP-T έχει παρόμοιες δυνατότητες, αν και με σαφώς πιο περιορισμένο επιχειρησιακό ιστορικό. Η Ουκρανία τα χρησιμοποιεί ήδη και αναμένει ακόμη οκτώ τέτοια συστήματα.
Η Δανία επέλεξε το SAMP-T αντί των Patriot στα τέλη του περασμένου έτους.
Αεροπορική ισχύς
Οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν πάνω από 200 Boeing C-17 Globemaster III σε υπηρεσία για στρατηγικές αερομεταφορές και ακόμη περισσότερα C-130 Hercules για τακτικές αποστολές.
Η Ευρώπη διαθέτει το νεότερο Airbus A400M Atlas, με τη Γερμανία να χρησιμοποιεί περίπου 50, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία περίπου 20 η κάθε χώρα, ενώ επιπλέον παραγγελίες σε εξέλιξη.
Ωστόσο, η ικανότητα αερομεταφοράς ίσως είναι λιγότερο κρίσιμη σε έναν αμυντικό πόλεμο κατά της Ρωσίας, όπου οι οδικές και σιδηροδρομικές μεταφορές θα είναι καθοριστικές για τη μετακίνηση στρατευμάτων και υλικού. Η ΕΕ εργάζεται επίσης για τη μείωση της γραφειοκρατίας ώστε να διευκολυνθεί η μετακίνηση δυνάμεων εντός της ηπείρου· η Επιτροπή πρότεινε δεκαπλασιασμό του προϋπολογισμού στρατιωτικής κινητικότητας στα 17,7 δισ. ευρώ στον επόμενο προϋπολογισμό.
Οι ΗΠΑ διαθέτουν συντριπτικό πλεονέκτημα στον εναέριο ανεφοδιασμό — κρίσιμο στοιχείο για επιχειρήσεις αεροπορικών μαχών. Διαθέτουν στόλο περίπου 450 ιπτάμενων τάνκερ, ενώ η Ευρώπη 156, κυρίως Airbus A330 Multi Role Tanker Transport.
Μελέτη του Center for Strategic and International Studies επισημαίνει αυτό για το οποίο εξακολουθούν να διαμαρτύρονται πολλοί αξιωματούχοι της ΕΕ: ότι κατά την αεροπορική εκστρατεία του ΝΑΤΟ το 2011 στη Λιβύη, οι ευρωπαϊκές χώρες εξαρτήθηκαν από τις ΗΠΑ για πολλές δυνατότητες.
Διάστημα
Οι διαστημικές στρατιωτικές δυνατότητες της Ευρώπης είναι περιορισμένες, με πολλές χώρες να βασίζονται στις ΗΠΑ για πληροφορίες και πλοήγηση. Οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν ανακοινώσει σχέδια αύξησης των δαπανών για το διάστημα, όμως θα χρειαστούν χρόνια.
Η Ευρώπη διαθέτει τον νέο πύραυλο Ariane 6, αλλά έχει χρησιμοποιηθεί μόλις έξι φορές, υπολειπόμενος σημαντικά των αμερικανικών δυνατοτήτων εκτόξευσης.
"Η Ευρώπη έχει ακόμη πολύ δρόμο να διανύσει. Θα χρειαστεί χρόνος και μακροπρόθεσμη δέσμευση για αυξημένες δαπάνες στο διάστημα και γενικά στην άμυνα. Φαίνεται ότι υπάρχει πολιτική βούληση τώρα, οπότε ίσως υπάρχει τρόπος", δήλωσε ο Clayton Swope, ανώτερος ερευνητής στο CSIS.
Η ΕΕ χρηματοδοτεί το σύστημα επικοινωνιών IRIS² που προορίζεται να ανταγωνιστεί το Starlink του Elon Musk, αν και αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία μόλις το 2030, μετά από καθυστερήσεις και υπερβάσεις κόστους.
"Σκεφτείτε πόσοι δορυφόροι Starlink, Amazon LEO, Guowang και Qianfang θα έχουν εκτοξευθεί μέχρι τότε", δήλωσε η Victoria Samson, επικεφαλής διαστημικής ασφάλειας και σταθερότητας στο Secure World Foundation.
Πληροφορίες
"Ο πιο δύσκολος καταλύτης προς αντικατάσταση θα είναι οι δυνατότητες πληροφοριών και στοχοποίησης που παρέχουν οι Ηνωμένες Πολιτείες", δήλωσε ο Max Bergmann, διευθυντής του προγράμματος Ευρώπη, Ρωσία και Ευρασία στο CSIS. "Δεν πρόκειται μόνο για τα φυσικά μέσα — δορυφόρους, προηγμένα drones — αλλά και για τη συγχώνευση των πληροφοριών από αυτά τα μέσα σε σαφώς αναγνωρίσιμους στόχους".
Παρότι η αμερικανική στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία έχει σχεδόν εκμηδενιστεί υπό τον Τραμπ, το Κίεβο εξακολουθεί να βασίζεται στις αμερικανικές πληροφορίες. Η δορυφορική απεικόνιση σε πραγματικό χρόνο υπήρξε καθοριστική για την άμυνα της Ουκρανίας απέναντι στη Μόσχα, δίνοντας στον στρατό της τη δυνατότητα να προβλέπει επικείμενες ρωσικές επιθέσεις και να πραγματοποιεί τα δικά της πλήγματα.
Αφότου ο Τραμπ διέκοψε προσωρινά την ανταλλαγή πληροφοριών πέρυσι, το Κίεβο και οι Ευρωπαίοι σύμμαχοί του αναζητούν εναλλακτικές.
Η Ουκρανία έχει πρόσβαση σε δεδομένα από τους δορυφόρους της φινλανδικής εταιρείας ICEYE, που χρησιμοποιούνται επίσης από χώρες όπως η Πολωνία, η Ολλανδία, η Πορτογαλία και η Φινλανδία.
Ο Εμανουέλ Μακρόν έχει δηλώσει ότι η Γαλλία παρέχει πλέον περίπου τα δύο τρίτα της υποστήριξης πληροφοριών προς την Ουκρανία.
Πολιτικά όρια
Τα κενά αυτά ήταν λιγότερο προβληματικά όταν οι ΗΠΑ θεωρούνταν σταθερός σύμμαχος στο ΝΑΤΟ. Πλέον, αυξάνονται οι αμφιβολίες.
Νέα αποτελέσματα από δημοσκόπηση του Politico καταγράφουν απότομη πτώση σε Γαλλία, Γερμανία και Ηνωμένο Βασίλειο ως προς το ερώτημα αν οι ΗΠΑ αποτελούν αξιόπιστο εταίρο ασφάλειας.
Ωστόσο, για να αναλάβουν μεγαλύτερο ρόλο οι ευρωπαϊκές χώρες, θα πρέπει να ενοποιήσουν τις αμυντικές τους αγορές, να μειώσουν τις επικαλύψεις οπλικών συστημάτων, να προχωρήσουν σε κοινές αγορές όπλων και να επενδύσουν πολύ περισσότερα στην άμυνα.
"Το πρόβλημα της Ευρώπης δεν είναι ότι της λείπουν τα χρήματα. Είναι ότι της λείπει η συνοχή", γράφει ο Tom Tugendhat, Βρετανός πρώην υπουργός Ασφάλειας.
