Του Κώστα Ράπτη
Αποτροπή στρατιωτικού πραξικοπήματος κατά του Σι Τζινπινγκ; Τιμωρία για την διαρροή πυρηνικών μυστικών της Κίνας στις ΗΠΑ; Αλλαγή γραμμής στο ζήτημα της Ταϊβάν; Προετοιμασία για την ανάδειξη της επόμενης ανώτατης ηγεσίας κατά το επικείμενο κομματικό συνέδριο; Ή απλώς υπόθεση διαφθοράς;
Όλες αυτές οι (συζητήσιμες) ερμηνείες έχουν προταθεί για τις πρόσφατες εκκαθαρίσεις στην κορυφή του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού της Κίνας – οι οποίες σε κάθε περίπτωση αποτελούν εντυπωσιακή εξέλιξη, ακόμη και αν δεν ισχύουν οι πιο ευφάνταστες εκδοχές.
Το περασμένο Σαββατοκύριακο, το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας της Κίνας ανακοίνωσε ότι οι δύο ανώτεροι στρατηγοί της χώρας, οι Ζανγκ Γιούσια και Λιού Ζενλί, θα απομακρυνθούν από τα καθήκοντά τους και θα τεθούν υπό έρευνα για σοβαρές πειθαρχικές παραβάσεις.
Ο Ζανγκ ταν ο ανώτερος στρατηγός του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού από τον Οκτώβριο του 2022. Ήταν το υψηλότερο στρατιωτικό μέλος του Πολιτικού Γραφείου του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας (ΚΚΚ), του 24μελούς εκτελεστικού οργάνου χάραξης πολιτικής. Ήταν επίσης ο ανώτερος αντιπρόεδρος της υπό τον Σι Τζινπίνγκ Κεντρικής Στρατιωτικής Επιτροπής, η οποία ελέγχει τις ένοπλες δυνάμεις.
Ο Λιού ήταν ο πρώην διοικητής των Χερσαίων Δυνάμεων και πιο πρόσφατα ήταν επικεφαλής του Κοινού Επιτελείου της Κεντρικής Στρατιωτικής Επιτροπής.
Για έναν "στρατό σε κρίση" έκανε λόγο το BBC, ενώ το Australian Broadcasting Corporation το χαρακτήρισε "εκπληκτική" εκκαθάριση που αφήνει τον Κινέζο ηγέτη σχεδόν μόνο στην κορυφή του μεγαλύτερου στρατού στον κόσμο.
Όμως τόσο λίγα είναι γνωστά για την εσωτερική λειτουργία της ηγεσίας του ΚΚΚ, συμπεριλαμβανομένων των σχέσεων του Σι με τους συναδέλφους του στο Πολιτικό Γραφείο, που η ερμηνεία αυτών των εξελίξεων είναι δύσκολη, αν όχι αδύνατη.
Για ιστορικούς και πολιτικούς λόγους, ο Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός αποτελεί οργάνωση του Κομμουνιστικού Κόμματος. Εμπίπτει στην άμεση αρμοδιότητα του Σι, ο οποίος είναι πρόεδρος της Κεντρικής Στρατιωτικής Επιτροπής, γενικός γραμματέας του ΚΚΚ και πρόεδρος της χώρας.
Η απομάκρυνση των Ζανγκ και Λιού αφήνει τουλάχιστον προσωρινά τη στρατιωτική ηγεσία μόνο υπό τον Σι και τον Στρατηγό Zhang Shengmin. Τρία άλλα μέλη της Κεντρικής Στρατιωτικής Επιτροπής έχουν χάσει τις θέσεις τους από το 2024 και δεν έχουν αντικατασταθεί.
Αν και η κινεζική ηγεσία είναι διαβόητα αδιαφανής, είναι σαφές ότι υπήρξαν πειθαρχικά προβλήματα στον στρατό τα τελευταία χρόνια, ιδίως σε σχέση με τη διαφθορά και τις προμήθειες στα πιο τεχνικά προηγμένα τμήματά του. Περίπου δύο δωδεκάδες ανώτερα στρατιωτικά στελέχη έχουν απολυθεί ή ερευνηθεί από το 2022.
Οι Ζανγκ και Λιού ήταν αρκετά πρόσφατοι διορισμοί και θεωρούνταν προσωπικοί υποστηρικτές του Σι. Οι γονείς του Σι και του Ζανγκ είχαν μια στενή σχέση που χρονολογείται από τις πρώτες ημέρες του ΚΚΚ την δεκαετία του 1930, πριν από την ίδρυση της Λαϊκής Δημοκρατίας το 1949.
Επιπλέον, οι απομακρύνσεις των Ζανγκ και Λιού έγιναν πιο γρήγορα από άλλες απολύσεις ανώτερων στρατιωτικών των τελευταίων ετών - και υπήρχαν λιγότερα προειδοποιητικά σημάδια. Και οι δύο άνδρες είχαν εμφανιστεί δημόσια μόλις πριν από ένα μήνα.
Η Wall Street Journal υποστήριξε ότι ο Ζανγκ κατηγορείται ότι παρείχε στις Ηνωμένες Πολιτείες πληροφορίες σχετικά με το πρόγραμμα πυρηνικών όπλων της Κίνας, μαζί με ισχυρισμούς για αποδοχή δωροδοκιών και σχηματισμό "πολιτικών φατριών".
Το Πολιτικό Γραφείο επίσης είχε το μερίδιό του σε έντονες εσωτερικές πολιτικές συγκρούσεις στο παρελθόν, αν και οι ακριβείς συνθήκες τέτοιων αντιπαραθέσεων συνήθως χρειάζονται χρόνια για να έρθουν στην επιφάνεια. Ένα καλό παράδειγμα είναι ο μυστηριώδης θάνατος του Λιν Πιάο το 1971, επίσης επικεφαλής του στρατού, οποίος εκείνη την εποχή ήταν ο ορισμένος διάδοχος του Μάο Τσετούνγκ.
Δεδομένου του ευρύτερου πλαισίου, καθώς και των ισχυρισμών ότι οι Zhang και Liu παραβίασαν "την πειθαρχία και τον νόμο", υπάρχουν δύο πιθανές εξηγήσεις για τις απολύσεις τους, υποστηρίζει σε άρθρο του στους Asia Times ο καθηγητής Ντέιβιντ Γκούντμαν, διευθυντής του China Studies Centre στο Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ.
Και οι δύο στρατηγοί μπορεί να είχαν άμεση εμπλοκή σε διαφθορά, λαμβάνοντας δωροδοκίες για να διορίσουν αξιωματούχους ή να εξασφαλίσουν συμβάσεις για προμηθευτές. Είναι εξίσου πιθανό να θεωρούνται υπεύθυνοι για διαφθορά που αναμφίβολα έχει προκύψει σε στρατιωτικές προμήθειες υπό την εποπτεία τους.
Επιπλέον, υπάρχει η πιθανότητα διάστασης απόψεων εντός της Κεντρικής Στρατιωτικής Επιτροπής και του Πολιτικού Γραφείου σχετικά με τον τρόπο αντιμετώπισης της διαφθοράς, ιδίως εντός του στρατού.
Ο Σι έχει επανειλημμένα τονίσει τη σημασία της καταπολέμησης της διαφθοράς από τότε που έγινε γενικός γραμματέας του ΚΚΚ το 2012.
Τις τελευταίες εβδομάδες, έχει λανσάρει άλλη μια σημαντική σταυροφορία στο πλαίσιο του 15ου Πενταετούς Σχεδίου Οικονομικής και Κοινωνικής Ανάπτυξης που πρόκειται να ανακοινωθεί. Στις 12 Ιανουαρίου, χαρακτήρισε την καταπολέμηση της διαφθοράς ως "μείζονα αγώνα".
"Πρέπει να διατηρήσουμε μια στάση υψηλής πίεσης χωρίς να διστάζουμε, τιμωρώντας αποφασιστικά τη διαφθορά όπου κι αν υπάρχει, εξαλείφοντας όλες τις μορφές διαφθοράς και μην αφήνοντας χώρο για να κρυφτούν τα διεφθαρμένα στοιχεία" τόνισε χαρακτηριστικά σε ομιλία του στην κορυφαία υπηρεσία καταπολέμησης της διαφθοράς.
Για να επιτευχθούν οι αναπτυξιακοί στόχοι της Κίνας, πρόσθεσε, το ΚΚΚ "πρέπει να αναπτύξει στελέχη που είναι πραγματικά πιστά, αξιόπιστα, συνεπή και υπεύθυνα".
Είναι δύσκολο να θεωρήσουμε τους Ζανγκ και Λιού ή οποιονδήποτε άλλον ως πρόθυμους ή ικανούς να αμφισβητήσουν τον Σι. Από αυτή την άποψη, η προσωπική θέση του Σι ούτε ενισχύεται ούτε αποδυναμώνεται από αυτές τις απολύσεις, συμπεραίνει ο Γκούντμαν.
Άλλοι αναλυτές έχουν υποστηρίξει ότι η αναταραχή των εκκαθαρίσεων θα μπορούσε να μειώσει την σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ του Σι και του στρατού του. Κάποιοι μάλιστα έχουν ισχυρισθεί ότι η πιθανότητα εισβολής στην Ταϊβάν έχει πλέον μειωθεί.
Η απομάκρυνση τόσων πολλών ηγετών μπορεί να υποδηλώνει ότι ο Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός αναμένεται τώρα να υποστεί αλλαγή κουλτούρας. Ταυτόχρονα, θα ήταν πολύ δύσκολο να υπονοηθεί ότι η στρατιωτική του ικανότητα, γενικά ή σε σχέση με την Ταϊβάν, έχει είτε ενισχυθεί είτε αποδυναμωθεί.
