Σε "αδιέξοδο" παραμένουν η Μόσχα και το Κίεβο, παρά τις συνομιλίες που πρόκειται να διεξαχθούν την Κυριακή στο Άμπου Ντάμπι με τις ΗΠΑ, για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία.
Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει δηλώσει ότι η διαπραγματευτική του ομάδα θα μπορούσε να συναντηθεί με τους Ρώσους και τους Αμερικανούς. Ο Ουκρανός πρόεδρος είναι έτοιμος να καθίσει στο ίδιο τραπέζι με τον Ρώσο ομόλογό του, Βλαντίμιρ Πούτιν, σύμφωνα με τον υπουργό Εξωτερικών της χώρας, Αντρίι Σιμπίχα. Ωστόσο, όπως παραδέχθηκε ο Σιμπίχα, "τα πιο ευαίσθητα ζητήματα παραμένουν ακόμη άλυτα".
Πριν από τις συνομιλίες του περασμένου Σαββατοκύριακου στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ο απεσταλμένος των ΗΠΑ Στιβ Γουίτκοφ δήλωσε ότι οι διαφορές είχαν περιοριστεί σε ένα, "επιλύσιμο", ζήτημα. Μιλώντας στο Νταβός, ο Ντόναλντ Τραμπ διεμήνυσε στους δημοσιογράφους ότι πιστεύει πως μια συμφωνία για την Ουκρανία είναι "σχετικά κοντά".
Και όμως, η Μόσχα και το Κίεβο βγήκαν από τις συνομιλίες στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα με τις διαπραγματεύσεις να έχουν "κολλήσει" σε τρία ζητήματα που βρίσκονται στον "πυρήνα" της σύγκρουσης: την απαίτηση της Ρωσίας για ουκρανικά εδάφη, το μέλλον των εγγυήσεων ασφαλείας της Ουκρανίας και το αν οι εχθροπραξίες θα πρέπει να σταματήσουν πριν ή μετά την επίτευξη συμφωνίας.
Εδάφη
Το εναπομείναν ζήτημα στο οποίο πιθανότατα αναφερόταν ο Γουίτκοφ είναι η τύχη της περιοχής του Ντονμπάς στην ανατολική Ουκρανία, το λεγόμενο "εδαφικό ζήτημα", όπως μεταδίδει το Politico.
Παρότι η Ρωσία δεν μπορεί πλέον ρεαλιστικά να ελπίζει ότι θα καταλάβει ολόκληρη την Ουκρανία στο άμεσο μέλλον, ο Ρώσος πρόεδρος εξακολουθεί να στοχεύει στην απόκτηση, τουλάχιστον, ολόκληρου του Ντονμπάς, πέρα από τη χερσόνησο της Κριμαίας που έχει ήδη προσαρτηθεί.
Η Μόσχα προτείνει ένα πλαίσιο που αποκαλεί "φόρμουλα Ανκόρατζ" (Anchorage formula), σύμφωνα με την οποία η Ουκρανία θα πρέπει να παραχωρήσει ολόκληρο το Ντονμπάς, συμπεριλαμβανομένων περιοχών που η Ρωσία δεν έχει καταφέρει να κατακτήσει. Το Κρεμλίνο υποστηρίζει ότι αυτό είναι που συμφώνησαν ο Πούτιν και ο Τραμπ όταν συναντήθηκαν στην Αλάσκα πέρυσι.
Για το Κίεβο, όμως, η παραχώρηση εδαφών θα ήταν τόσο παράνομη, όσο και εξαιρετικά αντιδημοφιλής.
Αν και ο Ζελένσκι έχει δηλώσει ότι είναι διατεθειμένος να εξετάσει ένα σενάριο στο οποίο η περιοχή θα αποστρατιωτικοποιηθεί και θα χαρακτηριστεί "ελεύθερη οικονομική ζώνη", παραμένοντας όμως επίσημα τμήμα της Ουκρανίας, η Μόσχα έχει καταστήσει σαφές ότι αυτό δεν αρκεί.
Μετά την πιο πρόσφατη επίσκεψη του Γουίτκοφ στη Μόσχα, ο σύμβουλος του Πούτιν, Γιούρι Ουσάκοφ, επανέλαβε τη θέση του Κρεμλίνου ότι "δεν μπορεί να αναμένεται μια μακροπρόθεσμη διευθέτηση χωρίς την επίλυση του εδαφικού ζητήματος" — επιμένοντας για ακόμη μία φορά ότι η πρόοδος στις συνομιλίες εξαρτάται από το να αποκτήσει η Μόσχα το σύνολο του Ντονμπάς.
Υπενθυμίζεται ότι ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, αναγνώρισε το αδιέξοδο γύρω από το Ντονμπάς, λέγοντας ότι "είναι μια γέφυρα που πρέπει να διασχίσουμε. Εξακολουθεί να υπάρχει ένα χάσμα, αλλά τουλάχιστον έχουμε καταφέρει να περιορίσουμε το σύνολο των ζητημάτων σε ένα κεντρικό, το οποίο πιθανότατα θα είναι πολύ δύσκολο".
Ένα ακόμη σημείο διαφωνίας αφορά το ποιος θα πρέπει να έχει τον έλεγχο του πυρηνικού σταθμού της Ζαπορίζια, του μεγαλύτερου στην Ευρώπη, ο οποίος βρίσκεται κοντά στη γραμμή του μετώπου και τελεί σήμερα υπό ρωσικό έλεγχο.
Ο Ζελένσκι θέλει ο σταθμός να τεθεί υπό κοινό έλεγχο της Ουκρανίας και των ΗΠΑ, ενώ η Μόσχα θέλει να συμμετέχει σε οποιαδήποτε συμφωνία, προτείνοντας αντ’ αυτού να μοιραστεί τον έλεγχο του σταθμού με την Ουάσινγκτον ή, ενδεχομένως, με το Κίεβο.
Ασφάλεια
Υπάρχει επίσης το ζήτημα των λεγόμενων εγγυήσεων ασφαλείας: της δεσμευμένης στήριξης προς την Ουκρανία από άλλες χώρες σε περίπτωση που η Ρωσία επιχειρήσει εκ νέου μια πλήρους κλίμακας εισβολή.
Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, η Βρετανία και η Γαλλία συμφώνησαν να αναπτύξουν στρατεύματα στην Ουκρανία μόλις επιτευχθεί συμφωνία. Ο Γουίτκοφ χαρακτήρισε το σχέδιο ασφάλειας "τόσο ισχυρό, όσο οτιδήποτε έχει υπάρξει ποτέ", αλλά παρέμεινε ασαφής ως προς το πόσο μακριά θα έφταναν οι ίδιες οι ΗΠΑ στην υπεράσπιση της Ουκρανίας. Σύμφωνα με ρεπορτάζ των Financial Times που δημοσιεύτηκε την Τρίτη, η κυβέρνηση Τραμπ έχει καταστήσει τις μεταπολεμικές εγγυήσεις ασφαλείας εξαρτώμενες από το αν η Ουκρανία θα παραχωρήσει το Ντονμπάς. (Ο Λευκός Οίκος έχει διαψεύσει τον ισχυρισμό.)
Το λεγόμενο σχέδιο των 20 σημείων που έχει προτείνει η Ουάσινγκτον προβλέπει την ένταξη της Ουκρανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2027. Η συμμετοχή στην ΕΕ περιλαμβάνει ρήτρα που καλεί τα κράτη-μέλη να συνδράμουν το ένα το άλλο σε περίπτωση εισβολής. Η ΕΕ έχει ξεκινήσει συνομιλίες με την Ουκρανία για την ένταξή της, χωρίς ωστόσο να έχει ορίσει συγκεκριμένη ημερομηνία.
Η Μόσχα, από την πλευρά της, έχει καταστήσει σαφές ότι δεν θα αποδεχθεί την παρουσία στρατευμάτων από χώρες του ΝΑΤΟ στην Ουκρανία. Αντ’ αυτού, απαιτεί τις δικές της "εγγυήσεις ασφαλείας".
Το Κρεμλίνο δηλώνει ότι θα αισθανθεί ασφαλές μόνο όταν το ενδεχόμενο ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ τεθεί οριστικά εκτός συζήτησης, όταν ο ουκρανικός στρατός περιοριστεί στους 600.000 άνδρες -από περίπου 800.000 σήμερα- και όταν δοθεί στη Μόσχα ουσιαστικό δικαίωμα βέτο σε οποιαδήποτε μελλοντική απόφαση σχετικά με την άμυνα της Ουκρανίας.
Εκεχειρία
Για τους απλούς Ουκρανούς, ωστόσο, το πιο άμεσο ζήτημα είναι πιθανότατα αυτό της εκεχειρίας. Το Κίεβο ζητά άμεση παύση των εχθροπραξιών. Η Μόσχα επιμένει ότι πρέπει πρώτα να επιτευχθεί συμφωνία πριν εξετάσει οποιαδήποτε διακοπή των μαχών.
Μέχρι να επιτευχθεί τελικά μια τέτοια συμφωνία, "η Ρωσία θα συνεχίσει να επιδιώκει με συνέπεια τους στόχους της ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης", δήλωσε ο Ουσάκοφ μετά την επίσκεψη του Γουίτκοφ στη Μόσχα, χρησιμοποιώντας τον ευφημισμό του Κρεμλίνου για τον πόλεμο.
Οι ρωσικοί πύραυλοι συνεχίζουν να πλήττουν καθημερινά την Ουκρανία, παραλύοντας το ηλεκτρικό της δίκτυο και βυθίζοντας εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους στο σκοτάδι και σε χειμωνιάτικες θερμοκρασίες υπό το μηδέν. Ο Ζελένσκι κατηγόρησε τη Μόσχα για "τρομοκρατία", αφού ρωσικό drone έπληξε επιβατικό τρένο, σκοτώνοντας πέντε ανθρώπους.
Βασικές διαφορές
Τόσο η Ρωσία όσο και η Ουκρανία φαίνεται να επιθυμούν να δείξουν στον πρόεδρο των ΗΠΑ ότι συνεργάζονται.
"Το γεγονός ότι συζητείται ένα ολόκληρο πλέγμα σύνθετων ζητημάτων σε επίπεδο ειδικών θα μπορούσε ήδη να θεωρηθεί πρόοδος και η αρχή ενός διαλόγου", σημείωσε χαρακτηριστικά, την Τετάρτη, στους δημοσιογράφους ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ.
Μόλις τον Δεκέμβριο, η Ρωσία είχε απειλήσει να επανεξετάσει τη συμμετοχή της στην ειρηνευτική διαδικασία, αφού υποστήριξε ότι η Ουκρανία επιτέθηκε με αρκετά drones σε μία από τις κατοικίες του Πούτιν (το Κίεβο αρνήθηκε άμεσα την κατηγορία, η οποία έχει σε μεγάλο βαθμό καταρριφθεί, μεταξύ άλλων και από τις αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών).
Ο Βολοντίμιρ Φεσένκο, Ουκρανός πολιτικός αναλυτής, εξέφρασε συγκρατημένη αισιοδοξία. "Το γεγονός ότι συζητούνται διάφορες τεχνικές πτυχές αποτελεί ήδη μια θετική εξέλιξη", υπογράμμισε.
Ωστόσο, όπως τονίζουν οι αναλυτές, υπάρχει μια κρίσιμη διαφορά μεταξύ των δύο εμπόλεμων πλευρών: ενώ η Ουκρανία δείχνει διάθεση συμβιβασμού, η Ρωσία απλώς συμμετέχει τυπικά στη διαδικασία, παραμένοντας προσηλωμένη στον αρχικό της στόχο, την υποταγή της Ουκρανίας.
Ο Πούτιν έχει "εμμονή με αυτόν τον πόλεμο και με την επείγουσα ανάγκη του να συντρίψει την Ουκρανία", δήλωσε η Τατιάνα Στανόβαγια, ιδρύτρια της R.Politik, εταιρείας πολιτικών αναλύσεων με εξειδίκευση στη Ρωσία. "Πιστεύει ότι είναι κάτι ιερό, υπαρξιακό, και ότι αν αρχίσει να κάνει παραχωρήσεις, η Ρωσία θα καταστραφεί", συμπλήρωσε.
Ακόμη, υποστήριξε ότι η επιμονή της Ρωσίας να αποσπάσει το σύνολο του Ντονμπάς αποτελεί απλώς μια τακτική κωλυσιεργίας.
"Είναι ένα είδος παιχνιδιού από τη ρωσική πλευρά, όπου συμφωνούν να συζητούν για μια υποτιθέμενη ειρηνευτική διευθέτηση, ενώ στην πραγματικότητα εννοούν κάτι εντελώς διαφορετικό", δήλωσε η Στανόβαγια. "Μπορούν να μιλούν επί ώρες για το θέμα, αλλά αυτό δεν έχει καμία σχέση με την πραγματικότητα", πρόσθεσε.
Την ίδια στιγμή, στην ουκρανική πλευρά, δεν είναι σαφές ότι ακόμη κι αν ο Ζελένσκι ήταν διατεθειμένος να παραχωρήσει το Ντονμπάς, θα μπορούσε να περάσει μια τέτοια συμφωνία μέσα από την πολιτική διαδικασία. Ο Ουκρανός πρόεδρος έχει αφήσει να εννοηθεί το ενδεχόμενο διεξαγωγής δημοψηφίσματος για το ζήτημα ή ακόμη και εθνικών εκλογών, αλλά έχει επιμείνει ότι πρέπει πρώτα να υπάρξει εκεχειρία.
Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι οι Ουκρανοί είναι διατεθειμένοι να αποδεχθούν κάποιας μορφής δίκαιη συμφωνία, όμως έχουν ελάχιστη εμπιστοσύνη στις διαπραγματεύσεις υπό την ηγεσία των ΗΠΑ.
"Πέρυσι, υπήρχαν ακόμη μεγάλες ελπίδες ότι ο Τραμπ θα μπορούσε να βοηθήσει στον τερματισμό του πολέμου", δήλωσε ο Φεσένκο. "Τώρα, αυτές οι ελπίδες δεν υπάρχουν πλέον".
Υπάρχει επίσης, όπως είπε, ένα όριο στο πόσα θα είναι διατεθειμένος να παραχωρήσει ο Ουκρανός πρόεδρος. "Ο Ζελένσκι θέλει να περάσει στην Ιστορία ως ο πρόεδρος που έσωσε την Ουκρανία. Όχι ως εκείνος που έχασε τον πόλεμο", επισήμανε.
