Ένα βήμα πριν την... "καταστροφή, και ύστερα από δύο εβδομάδες κλιμακούμενων απειλών προς την Ευρώπη, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ υπαναχώρησε την Τετάρτη, κατά τη διάρκεια ομιλίας του στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός.
Ειδικότερα, η δέσμευση του Τραμπ ότι δεν θα χρησιμοποιήσει στρατιωτική βία για να καταλάβει τη Γροιλανδία κατεύνασε τους ευρωπαϊκούς φόβους και έφερε τη Wall Street ξανά σε θετικό έδαφος. Και η δήλωσή του, λίγες ώρες αργότερα, μετά τη συνάντησή του με τον επικεφαλής του ΝΑΤΟ, ότι ενδέχεται να κάνει πίσω και από την απειλή επιβολής δασμών, έχοντας εξασφαλίσει το "πλαίσιο" μιας συμφωνίας για τη Γροιλανδία, αποτέλεσε η συνέχεια μιας ημέρας υπαναχωρήσεων σε έναν από τους πιο τολμηρούς ελιγμούς της προεδρίας του μέχρι σήμερα.
Ωστόσο, η συνεχιζόμενη λοιδορία των συμμάχων ως "αχάριστων" επειδή δεν παραχωρούν απλώς στις ΗΠΑ την "ιδιοκτησία και τον τίτλο" αυτού που χαρακτήρισε ως "ένα κομμάτι πάγου", έκανε ελάχιστα για να αναστρέψει το ολοένα και πιο έντονο αίσθημα μεταξύ ηγετών του ΝΑΤΟ και άλλων μακροχρόνιων συμμάχων ότι δεν μπορούν πλέον να θεωρούν τις ΗΠΑ -επί 80 χρόνια τον ακρογωνιαίο λίθο της διατλαντικής συμμαχίας- ως έναν αξιόπιστο σύμμαχο, όπως μεταδίδει το Politico.
"Το συμπέρασμα για την Ευρώπη είναι ότι το να του αντισταθεί κανείς μπορεί να αποδώσει. Υπάρχει, φυσικά, ανακούφιση που αποσύρει τη στρατιωτική βία από το τραπέζι, αλλά υπάρχει επίσης η επίγνωση ότι θα μπορούσε να αλλάξει ξανά στάση", δήλωσε Ευρωπαίος αξιωματούχος που παρακολούθησε την ομιλία του Τραμπ και, όπως και άλλοι που μίλησαν, ζήτησε να διατηρηθεί η ανωνυμία του. "Οι υποσχέσεις και οι δηλώσεις του Τραμπ δεν είναι αξιόπιστες, αλλά η περιφρόνησή του για την Ευρώπη είναι σταθερή. Θα πρέπει να συνεχίσουμε να δείχνουμε αποφασιστικότητα και μεγαλύτερη ανεξαρτησία, γιατί δεν μπορούμε πλέον να προσκολλόμαστε σε αυτή την ψευδαίσθηση ότι η Αμερική εξακολουθεί να είναι αυτό που νομίζαμε ότι ήταν", συμπλήρωσε χαρακτηριστικά.
Η αιφνίδια μεταστροφή του Τραμπ, έπειτα από εβδομάδες κατά τις οποίες αρνιόταν να αποκλείσει τη στρατιωτική επέμβαση, έρχεται μία ημέρα αφότου οι εξελίξεις γύρω από τη Γροιλανδία προκάλεσαν σοκ στις παγκόσμιες αγορές, εξαλείφοντας πάνω από 1,2 τρισ. δολάρια σε αξία μόνο στον δείκτη S&P 500. Η αλλαγή πολιτικής του προέδρου θύμισε μια παρόμοια στιγμή τον Απρίλιο, όταν ανέτρεψε γρήγορα εκτεταμένους δασμούς μετά από πτώση των αγορών που συνδέθηκε με τις πολιτικές του.
Εάν η άρνηση του Τραμπ να χρησιμοποιήσει τον στρατό για να απειλήσει τη Γροιλανδία και τους συμμάχους των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ διατηρηθεί, αυτό θα αποτελέσει νίκη για αξιωματούχους της κυβέρνησης, όπως ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ, ο οποίος την Τρίτη συμβούλεψε το ακροατήριο του Νταβός να μην αντιδρά υπερβολικά ούτε να κλιμακώσει τη σύγκρουση με τον Τραμπ, διαβεβαιώνοντας τους ανήσυχους Ευρωπαίους ότι τα πράγματα σύντομα θα εξομαλυνθούν.
Η απειλή χρήσης βίας φαινόταν να έχει την ισχυρή στήριξη του αναπληρωτή προσωπάρχη Στίβεν Μίλερ, ο οποίος έδωσε την πιο σκληρή διατύπωση αυτών των επιδιώξεων σε συνέντευξή του αυτόν τον μήνα, όπου υποστήριξε ότι η Αμερική είναι ο νόμιμος ιδιοκτήτης της Γροιλανδίας και επέμεινε ότι ο "πραγματικός κόσμος" είναι ένας κόσμος "που κυβερνάται από τη βία, που κυβερνάται από την ισχύ".
Όμως, πέρα από τον Μίλερ, οι περισσότεροι θεωρούσαν την απειλή βίας ως μια προσπάθεια δημιουργίας διαπραγματευτικής πίεσης ενόψει μιας μελλοντικής διαπραγμάτευσης. Αν ο Τραμπ προχωρούσε πράγματι στη χρήση στρατιωτικής δύναμης, θα μπορούσε να υπάρξει αντίδραση από τους στενότερους συμμάχους του, όπως ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο και ο αντιπρόεδρος Τζ. Ντ. Βανς, σύμφωνα με άτομο κοντά στην κυβέρνηση.
"Μιλούν κάποιοι ανώτεροι κυβερνητικοί αξιωματούχοι με τους καλύτερους φίλους τους στον συντηρητικό χώρο και στα μέσα ενημέρωσης και λένε ουσιαστικά: "Ναι, δεν ξέρω γιατί το κάνουμε αυτό”; Βεβαίως, αλλά νομίζω ότι όλα αυτά λέγονται εμπιστευτικά", υποστήριξε το ίδιο πρόσωπο.
Όλο και περισσότερο, οι Ευρωπαίοι εκφράζουν πλέον ανοιχτά τους αυξανόμενους φόβους τους. Όταν ο Τραμπ έφτασε το απόγευμα της Τετάρτης στις χιονισμένες ελβετικές Άλπεις για την ετήσια αυτή σύναξη επιχειρηματικών και πολιτικών τιτάνων, η Δύση παρέμενε σε κατάσταση έντασης, αφού ο πρόεδρος ανακοίνωσε το προηγούμενο Σαββατοκύριακο ότι σκόπευε να αυξήσει τους δασμούς σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες που είχαν στείλει στρατεύματα στη Γροιλανδία για στρατιωτικές ασκήσεις. Καθώς αναλογίζονταν το γεγονός ότι ένας Αμερικανός πρόεδρος απειλούσε την εδαφική κυριαρχία ενός συμμάχου και κατέφευγε σε τακτικές οικονομικού εξαναγκασμού εναντίον άλλων, οι Ευρωπαίοι ηγέτες άρχισαν να σχεδιάζουν ανοιχτά αντίποινα αντίστοιχου τύπου.
Αυτή η στάση σηματοδότησε μια σημαντική αλλαγή σε σχέση με τον πρώτο χρόνο του Τραμπ μετά την επιστροφή του στην εξουσία, όταν οι Ευρωπαίοι ηγέτες αντιστάθηκαν μεν, αλλά τελικά και σε μεγάλο βαθμό αποδέχθηκαν τους όρους του — με το ΝΑΤΟ να συμφωνεί απρόθυμα να αυξήσει τις αμυντικές δαπάνες, την Ευρώπη να αναλαμβάνει όλο το οικονομικό βάρος της βοήθειας προς την Ουκρανία και την Ευρωπαϊκή Ένωση να αποδέχεται δασμό 15% σε όλες τις εξαγωγές προς τις ΗΠΑ — προκειμένου να αποτρέψουν τον πρόεδρο από το να διαρρήξει τη συμμαχία και να εγκαταλείψει την Ουκρανία.
Όμως, η απροκάλυπτη πρόκληση του προέδρου προς τη Δανία για τη Γροιλανδία και η σοκαριστική αδιαφορία του για την εδαφική κυριαρχία της Ευρώπης συνιστούσαν μια ανατροπή τάξεως μεγέθους πολύ πιο ανησυχητική. Η απαίτηση να επιτρέψει η Δανία — ένας σταθερός σύμμαχος στο ΝΑΤΟ — την αγορά της Γροιλανδίας και, μέχρι την Τετάρτη, η διατήρηση ανοιχτού του ενδεχομένου χρήσης στρατιωτικής βίας για την κατάληψή της, απείλησαν να ξεπεράσουν μια "κόκκινη γραμμή" για την Ευρώπη και να διαλύσουν ουσιαστικά 80 χρόνια συνεργασίας, ανατρέποντας μια αρχιτεκτονική συμμαχιών που οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν σε μεγάλο βαθμό οικοδομήσει για να αποτρέψουν ακριβώς το είδος του ιμπεριαλιστικού κατακτητισμού που ο Τραμπ φαίνεται ξαφνικά να έχει εμμονή να επιδιώκει.
Οι αναρτήσεις του Τραμπ στα social media το περασμένο Σαββατοκύριακο, με τις οποίες ανακοίνωσε ότι σκόπευε να αυξήσει τους δασμούς στις ευρωπαϊκές χώρες που είχαν στείλει στρατεύματα στη Γροιλανδία για ασκήσεις εκπαίδευσης, προκάλεσαν σκληρές δημόσιες αντιδράσεις από αρχηγούς κρατών σε όλη την Ευρώπη και πυροδότησαν έναν καταιγισμό ιδιωτικών τηλεφωνικών κλήσεων και ακόμη και γραπτών μηνυμάτων —ορισμένα από τα οποία ο ίδιος ο πρόεδρος κοινοποίησε στα social media —με εκκλήσεις να συνεργαστεί πιο εποικοδομητικά μαζί τους για την αντιμετώπιση των ζητημάτων ασφάλειας στην Αρκτική.
Αυτό δεν εμπόδισε τον Τραμπ, την Τετάρτη, να συνεχίσει να δηλώνει την πρόθεσή του να αποκτήσει τη Γροιλανδία μέσω διαπραγματεύσεων, παρά το γεγονός ότι η συντριπτική πλειονότητα των κατοίκων της Γροιλανδίας αντιτίθεται στο να ζει υπό αμερικανικό έλεγχο.
Δεν καθησυχάστηκαν οι Ευρωπαίοι
Ο Τραμπ, ο οποίος συναντήθηκε με Ευρωπαίους ηγέτες για να συζητήσει το θέμα της Γροιλανδίας το απόγευμα της Τετάρτης, υποστήριξε στις δηλώσεις του ότι η απόκτηση του τεράστιου νησιού ανάμεσα στην Αρκτική και τον Βόρειο Ατλαντικό από τις ΗΠΑ είναι προς το συμφέρον τόσο της Ευρώπης όσο και της Αμερικής. "Μόνο οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να προστατεύσουν αυτή τη γιγαντιαία, τεράστια γη, αυτό το τεράστιο κομμάτι πάγου, να την αναπτύξουν και να την κάνουν καλή για την Ευρώπη και ασφαλή για την Ευρώπη", είπε.
"Μπορείτε να πείτε ναι και θα είμαστε πολύ ευγνώμονες, ή μπορείτε να πείτε όχι και θα το θυμόμαστε", συνέχισε ο Τραμπ.
Τα λόγια αυτά δεν φάνηκαν να καθησυχάζουν πλήρως τις αυξανόμενες ανησυχίες των δημοκρατικών ηγετών ότι ο κόσμος στρέφεται προς μια νέα και τρομακτική κατεύθυνση, μακριά από δεκαετίες σχετικής ειρήνης και σταθερότητας και πίσω σε μια προπολεμική εποχή παγκόσμιων κατακτήσεων.
Ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ, απευθυνόμενος στο Νταβός την Τρίτη, πριν από την άφιξη του Τραμπ, ήταν κατηγορηματικός δηλώνοντας ότι δεν υπάρχει επιστροφή στο παρελθόν. "Κάθε μέρα μας υπενθυμίζεται ότι ζούμε σε μια εποχή ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων", είπε ο Κάρνεϊ. "Ότι η τάξη που βασίζεται σε κανόνες φθίνει. Ότι οι ισχυροί κάνουν ό,τι μπορούν και οι αδύναμοι υποφέρουν ό,τι πρέπει".
Καλώντας τις δημοκρατικές χώρες να λάβουν μέτρα ώστε να μειώσουν την εξάρτησή τους από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την ευαλωτότητά τους στις πιέσεις του Λευκού Οίκου, ο Κάρνεϊ προέτρεψε τους υπόλοιπους ηγέτες να αποδεχθούν μια νέα πραγματικότητα, υποστηρίζοντας ότι η μακροχρόνια μεταπολεμική τάξη έχει ήδη καταρρεύσει. "Ας είμαι ξεκάθαρος: βρισκόμαστε στη μέση μιας ρήξης, όχι μιας μετάβασης".
Ο Τραμπ κατέστησε σαφές την Τετάρτη ότι είχε δει τις δηλώσεις του Κάρνεϊ, αναφερόμενος στην εξάρτηση του Καναδά από τις ΗΠΑ και φτάνοντας στο σημείο να υπονοήσει ότι η ασφάλειά του εξακολουθεί να εξαρτάται από την αμερικανική αμυντική τεχνολογία. "Θα έπρεπε να μας είναι ευγνώμονες", είπε. "Ο Καναδάς υπάρχει χάρη στις ΗΠΑ. Να το θυμάσαι αυτό, Μαρκ, την επόμενη φορά που θα κάνεις τη δήλωσή σου". Η έμμεση αυτή απειλή, κατά κάποιον τρόπο, φαίνεται να υπογράμμισε το επιχείρημα του Καναδού ηγέτη.
Με τις επίμονες απειλές για υψηλότερους δασμούς από τον Λευκό Οίκο να συνεχίζονται, ακόμη και μετά την υποχώρηση του Τραμπ από τη ρητορική περί προσάρτησης της χώρας, ο Καναδάς έχει αρχίσει να επιδιώκει την αναπροσαρμογή των εμπορικών του σχέσεων με άλλα κράτη, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας, προκειμένου να μειώσει την οικονομική του εξάρτηση από τις ΗΠΑ.
Στην Ευρώπη, οι ηγέτες ενδέχεται να ακολουθούν παρόμοια πορεία. Μόλις την περασμένη εβδομάδα, οι Βρυξέλλες ενέκριναν μια ιστορική συμφωνία ελεύθερου εμπορίου με το μπλοκ των χωρών Mercosur της Νότιας Αμερικής, μια συμφωνία που επιδιωκόταν επί μακρόν και που απέκτησε μεγαλύτερη αίσθηση κατεπείγοντος τους τελευταίους μήνες, προκειμένου να προσφέρει στην Ευρώπη ένα ανάχωμα απέναντι στον προστατευτισμό του Τραμπ και τα μέτρα οικονομικού εξαναγκασμού.
Εξακολουθεί να υπάρχει στην Ευρώπη η ελπίδα ότι ο Τραμπ θα αποδεχθεί τελικά κάτι λιγότερο από την αμερικανική κυριότητα της Γροιλανδίας, ιδίως μετά τις εμφανείς υπαναχωρήσεις του την Τετάρτη όσον αφορά τις απειλές για δασμούς και στρατιωτική βία. Αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει την αποδοχή μιας πάγιας πρότασης της Δανίας για ενίσχυση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στο νησί, καθώς και συμφωνίες οικονομικής συνεργασίας για την ανάπτυξη των φυσικών πόρων, καθώς η κλιματική αλλαγή καθιστά τα κοιτάσματα ορυκτών πιο προσβάσιμα.
Όμως οι Ευρωπαίοι ηγέτες φαίνεται ολοένα και περισσότερο να αποδέχονται ότι υπάρχουν όρια στην ικανότητά τους να ελέγξουν τον Τραμπ — και επιδιώκουν να μειώσουν όσο το δυνατόν πιο άμεσα την εξάρτησή τους από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο Άντερς Φογκ Ράσμουσεν, πρώην πρωθυπουργός της Δανίας και πρώην γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, έγραψε αυτή την εβδομάδα ότι ήρθε η ώρα η Ευρώπη να αλλάξει τη στάση της απέναντι στις ΗΠΑ, από εκείνη των στενών συμμάχων σε μια πιο αυτοπροστατευτική προσέγγιση, που θα ορίζεται από ισχυρότερη στρατιωτική ισχύ και αμοιβαίους δασμούς.
"Ο κ. Τραμπ, όπως ο Βλαντίμιρ Πούτιν και ο Σι Τζινπίνγκ, πιστεύει στην ισχύ και μόνο στην ισχύ", έγραψε, παρομοιάζοντας τον πρόεδρο των ΗΠΑ με τους ηγέτες της Ρωσίας και της Κίνας. "Η Ευρώπη πρέπει να είναι έτοιμη να παίξει με αυτούς τους ίδιους κανόνες", συμπλήρωσε χαρακτηριστικά.
Οι απειλές του Τραμπ κατά της Δανίας έχουν συντρίψει την επί μακρόν εδραιωμένη αντίληψη για τις ΗΠΑ: ότι, έπειτα από 80 χρόνια αντίστασης σε ιμπεριαλιστικούς κατακτητές — από τη ναζιστική Γερμανία του Αδόλφου Χίτλερ έως το Ιράκ του Σαντάμ Χουσεΐν — η Ουάσιγκτον θα ήταν πάντα η αιχμή του δόρατος στην επιβολή μιας παγκόσμιας τάξης βασισμένης σε κοινά δημοκρατικά ιδεώδη.
Ξαφνικά, αυτό το δόρυ στρέφεται εναντίον των μακροχρόνιων συμμάχων της.
