Η απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να επιβάλει δασμούς σε χώρες που έχουν εκφράσει στήριξη προς τη Γροιλανδία ωθεί τις διατλαντικές σχέσεις στα όριά τους, καθώς οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξετάζουν αντίποινα κατά της Ουάσινγκτον που μέχρι σήμερα θεωρούνταν αδιανόητα.
Οι σχέσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης είναι τεταμένες εδώ και μήνες, καθώς ο Αμερικανός πρόεδρος έχει εμφανιστεί αμφίθυμος ως προς τη στήριξη της Ουκρανίας, έχει πιέσει τις χώρες της ΕΕ να αποδεχθούν μια άνιση εμπορική συμφωνία και έχει αναγκάσει τους Ευρωπαίους συμμάχους στο ΝΑΤΟ να αυξήσουν δραστικά τις αμυντικές τους δαπάνες.
Ακόμη και στο αποκορύφωμα αυτών των εντάσεων, οι Ευρωπαίοι ηγέτες απέφευγαν τα αντίποινα, υποστηρίζοντας ότι ο κίνδυνος αποχώρησης των Ηνωμένων Πολιτειών από το ΝΑΤΟ ήταν μεγαλύτερος από τις επιπτώσεις μιας κακής εμπορικής συμφωνίας.
Ωστόσο, σύμφωνα με το Politico καθώς ο Τραμπ εντείνει τις διεκδικήσεις του για τη Γροιλανδία —προκαλώντας διαδηλώσεις το Σαββατοκύριακο στους δρόμους του Νουούκ και της Κοπεγχάγης— οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δέχονται ολοένα και ισχυρότερες πιέσεις να εγκαταλείψουν τη μετριοπαθή στάση τους και να προετοιμαστούν για σύγκρουση. Το γεγονός ότι οι δασμοί ανακοινώθηκαν λίγο μετά την υπογραφή μεγάλης εμπορικής συμφωνίας της ΕΕ με χώρες της Λατινικής Αμερικής, της Mercosur ενισχύει ακόμη περισσότερο το αίσθημα αποφασιστικότητας σε ορισμένους κύκλους.
"Είμαι πεπεισμένος ότι δεν πρέπει να υποχωρήσουμε", δήλωσε ο Ζερεμί Γκαλόν, πρώην Γάλλος διπλωμάτης και νυν ανώτερος διευθυντής της διεθνούς συμβουλευτικής εταιρείας McLarty Associates με έδρα την Ουάσινγκτον. "Η αντίσταση σε μια νέα προσπάθεια ταπείνωσης και υποτέλειας είναι ο μόνος τρόπος για να επιβεβαιωθεί επιτέλους η Ευρώπη ως γεωπολιτικός παράγοντας".
Μία από τις επιλογές που συζητούνται από κεντρώους και αριστερούς πολιτικούς είναι η ενεργοποίηση του Μηχανισμού Κατά του Εξαναγκασμού (Anti-Coercion Instrument) — του λεγόμενου οικονομικού "μπαζούκας" της ΕΕ. Πρόκειται για ένα ισχυρό εργαλείο αντιποίνων, που είχε αρχικά σχεδιαστεί για να αντιμετωπίζει πιέσεις από την Κίνα και επιτρέπει στην Ευρώπη να επιβάλει δασμούς και περιορισμούς επενδύσεων σε χώρες που ασκούν οικονομικό εκβιασμό.
"Η ΕΕ πρέπει να είναι έτοιμη να εφαρμόσει στοχευμένα και αναλογικά αντίμετρα", έγραψε το βράδυ του Σαββάτου στο X η Βαλερί Αγιέ, επικεφαλής της κεντρώας ομάδας Renew Europe στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. "Η ενεργοποίηση του Μηχανισμού Αντι-Εξαναγκασμού πρέπει να εξεταστεί ρητά, καθώς έχει σχεδιαστεί ακριβώς για περιπτώσεις οικονομικού εκφοβισμού αυτού του τύπου".
Σε δική του ανάρτηση στο X, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν —που ανήκει στο ίδιο πολιτικό κόμμα με την Αγιέ— δεν υιοθέτησε ρητά αυτή τη θέση, άφησε όμως να εννοηθεί ότι θα υπάρξουν αντίποινα, σημειώνοντας ότι οι Ευρωπαίοι θα "απαντήσουν με ενιαίο και συντονισμένο τρόπο, εφόσον επιβεβαιωθούν οι δασμοί του Τραμπ".
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εμφανίζεται ήδη έτοιμο να μπλοκάρει την κύρωση της εμπορικής συμφωνίας ΕΕ–ΗΠΑ που συμφωνήθηκε το περασμένο καλοκαίρι, αφού ο επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, Μάνφρεντ Βέμπερ, δήλωσε το Σάββατο ότι "σε αυτό το στάδιο δεν είναι δυνατόν" να εγκριθεί.
Ωστόσο, η ενεργοποίηση του Μηχανισμού Αντι-Εξαναγκασμού θα αποτελούσε ένα πολύ πιο δραστικό βήμα, καθώς θα σήμαινε τη χρήση ενός εργαλείου που είχε σχεδιαστεί για "εχθρικά" κράτη απέναντι στον μεγαλύτερο σύμμαχο της ΕΕ και βασικό πυλώνα του ΝΑΤΟ. Το γεγονός ότι το ενδεχόμενο αυτό συζητείται ανοιχτά —εν μέσω της πρωτοφανούς ανάπτυξης ευρωπαϊκών στρατευμάτων στη Γροιλανδία— καταδεικνύει πόσο σοβαρά αντιμετωπίζουν οι Ευρωπαίοι τις διεκδικήσεις Τραμπ στο νησί, το οποίο αποτελεί μέρος του Βασιλείου της Δανίας εδώ και αιώνες.
"Αν η Ευρώπη θέλει επιτέλους να ανακτήσει τον σεβασμό των ίδιων των πολιτών της και του υπόλοιπου κόσμου, δεν έχει άλλη επιλογή", πρόσθεσε ο Γκαλόν.
"Ψυχραιμία και συνέχεια"
Παρά ταύτα, ευρωπαϊκές χώρες με ισχυρό εξαγωγικό προσανατολισμό ενδέχεται να διστάσουν μπροστά στο ενδεχόμενο μιας πλήρους εμπορικής σύγκρουσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες για τη Γροιλανδία — ένα νησί με πληθυσμό μόλις 57.000 κατοίκων, το οποίο το 1985 ψήφισε υπέρ της αποχώρησής του από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα, πρόδρομο της ΕΕ.
Μιλώντας στη Deutsche Welle το Σάββατο, ο επίτροπος Εμπορίου της ΕΕ Μάρος Σέφτσοβιτς χαρακτήρισε "πολύ περίπλοκη" την έγκριση της εμπορικής συμφωνίας ΕΕ–ΗΠΑ υπό τις παρούσες συνθήκες, χωρίς όμως να αναφερθεί στην ενεργοποίηση του Μηχανισμού Αντι-Εξαναγκασμού.
"Αυτό που θα ήθελα να τονίσω είναι ότι η συμφωνία Mercosur θα πρέπει να μας βοηθήσει να υπερκαλύψουμε τις αρνητικές συνέπειες από τους αυξημένους δασμούς των Ηνωμένων Πολιτειών", δήλωσε.
Οι νέοι αμερικανικοί δασμοί ενδέχεται να πυροδοτήσουν μια "πολύ επικίνδυνη καθοδική κλιμάκωση", την οποία οι ηγέτες της ΕΕ θα πρέπει "απλώς να αποφύγουν".
Xάραξη πολιτικής
Καθώς οι πρεσβευτές των κρατών-μελών αναμένεται να συνεδριάσουν εκτάκτως σήμερα Κυριακή για να συζητήσουν την αντίδραση στους νέους δασμούς, αξιωματούχος της ΕΕ δήλωσε στο Politico ότι η διάθεση για μια τέτοια σύγκρουση είναι πιθανό να είναι πολύ μικρότερη στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες απ’ ό,τι στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, όπου οι πολιτικοί πιέζονται άμεσα από τους ψηφοφόρους τους.
"Οι πρεσβευτές θα κινηθούν με εντελώς διαφορετικό τρόπο", ανέφερε ο αξιωματούχος, υπό καθεστώς ανωνυμίας. "Σπάνια το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο είναι πλήρως ευθυγραμμισμένα, ειδικά σε ένα τέτοιο ζήτημα".
Η ευρωπαϊκή στρατηγική απέναντι στις απειλές Τραμπ για τη Γροιλανδία διαμορφώνεται από το πρωί με πυρετώδεις διαβουλέυσεις, καθώς η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα και οι στενοί τους συνεργάτες επέστρεφαν στις Βρυξέλλες από τη Λατινική Αμερική, όπου μόλις είχαν υπογράψει τη συμφωνία Mercosur.
Καθώς χαράσσουν την πορεία τους, οι ηγέτες αναμένεται να καθοδηγηθούν από τα μακροπρόθεσμα οικονομικά και στρατηγικά συμφέροντα της Ένωσης: τη διατήρηση του ΝΑΤΟ, αλλά και την ενίσχυση της ευρωπαϊκής αυτάρκειας στον τομέα της άμυνας μεσοπρόθεσμα. Σε αυτό το πλαίσιο, η φον ντερ Λάιεν ανακοίνωσε την περασμένη εβδομάδα νέα στρατηγική ασφάλειας για την ΕΕ, ενώ εντός της εβδομάδας αναμένονται και νέες πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της κυβερνοασφάλειας.
Ωστόσο, ακόμη και οι πιο ψύχραιμοι παρατηρητές των σχέσεων ΕΕ–ΗΠΑ παραδέχονται ότι η τρέχουσα συγκυρία είναι πρωτοφανής και γεμάτη κινδύνους για τη διατλαντική συμμαχία.
"Είναι μια τρομακτική περίοδος", κατέληξε ο αξιωματούχος της ΕΕ. "Πρέπει να κρατήσουμε την ψυχραιμία μας και να συνεχίσουμε".
