Από την ανατροπή του πατέρα του, του τελευταίου Σάχη του Ιράν, ο Ρεζά Παχλαβί έχει περάσει σχεδόν μισό αιώνα εξόριστος στις Ηνωμένες Πολιτείες. Σε εξεγέρσεις των τελευταίων ετών, συμπεριλαμβανομένων των αρχών του 2026, ο Παχλαβί χρησιμοποίησε την πλατφόρμα του για να καλέσει σε μεγαλύτερη δράση στους δρόμους του Ιράν.
Αυτοαποκαλείται ως μια φιλοκοσμική, φιλοδημοκρατική φωνή που υποστηρίζει την αλλαγή καθεστώτος. Γεννημένος το 1960, ο Παχλαβί είναι ο μεγαλύτερος γιος του Σάχη, Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί και της συζύγου του, Φαράχ. Ονομάστηκε επίσημα πρίγκιπας διάδοχος σε ηλικία 7 ετών κατά τη στέψη του πατέρα του το 1967. Ωστόσο, ο Παχλαβί δεν μπόρεσε να επιστρέψει στο Ιράν από την ανατροπή της μοναρχίας που ήταν στενός σύμμαχος των ΗΠΑ το 1979, σε απάντηση στην πολιτική καταστολή και την αυξανόμενη ανισότητα, η οποία οδήγησε στο θεοκρατικό καθεστώς που κυβερνά τη χώρα έκτοτε.
Ο Παχλαβί παρακολουθούσε εκπαίδευση πιλότου μαχητικών αεροσκαφών στις Ηνωμένες Πολιτείες κατά τη διάρκεια της επανάστασης. Συνέχισε τις σπουδές του στις πολιτικές επιστήμες στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνιας και εγκαταστάθηκε μόνιμα στις ΗΠΑ. Τώρα μιλάει ανοιχτά κατά του καθεστώτος του Ιράν και έχει τοποθετηθεί ως υποστηρικτής της δημοκρατίας.
Ποιο είναι το σχέδιο του Παχλαβί;
"Η μόνη μου αποστολή στη ζωή είναι να διασφαλίσω ότι ο ιρανικός λαός μπορεί τελικά να καθορίσει το μέλλον του σε ελεύθερες και δίκαιες εκλογές", δήλωσε ο Παχλαβί στην DW το 2023.
"Η ημέρα που οι Ιρανοί θα πάνε στις κάλπες για να αποφασίσουν για το μέλλον τους, αυτή θα είναι η αποστολή που έχει εκπληρωθεί και το τέλος της πολιτικής μου αποστολής". Αν και έχει δηλώσει δημόσια την υποστήριξή του σε δημοψηφίσματα που θα επιτρέψουν στους Ιρανούς να καθορίσουν τη μελλοντική τους διακυβέρνηση, ο Παχλαβί έχει επίσης επιδιώξει να τοποθετηθεί για έναν βασικό μεταβατικό και ενδεχομένως μακροπρόθεσμο ηγετικό ρόλο στο Ιράν.
Κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου του Ισραήλ στο Ιράν τον Ιούνιο, ο Παχλαβί αυτοπροτάθηκε ως προσωρινός ηγέτης σε περίπτωση κατάρρευσης της κυβέρνησης. "Είμαι εδώ σήμερα για να υπηρετήσω τους συμπατριώτες μου και να τους οδηγήσω σε αυτόν τον δρόμο της ειρήνης και της δημοκρατικής μετάβασης", δήλωσε σε συνέντευξη Τύπου στο Παρίσι. "Δεν επιδιώκω πολιτική εξουσία, αλλά μάλλον να βοηθήσω το μεγάλο μας έθνος να πλοηγηθεί σε αυτή την κρίσιμη ώρα προς τη σταθερότητα, την ελευθερία και τη δικαιοσύνη".
Σε εκείνη τη συνέντευξη Τύπου, ανακοίνωσε διάφορα σχέδια και στρατηγικές για μια δημοκρατική μετάβαση στο Ιράν με βάση τις αρχές της "εδαφικής ακεραιότητας, των ατομικών ελευθεριών και της ισότητας όλων των πολιτών και του διαχωρισμού θρησκείας και κράτους".
"Η τελική μορφή αυτής της μελλοντικής δημοκρατίας που επιδιώκουμε θα είναι να αποφασίσει ο ιρανικός λαός σε εθνικό δημοψήφισμα", είπε. Ο Παχλαβί δείχνει να προτιμά την πιθανότητα το Ιράν να γίνει συνταγματική μοναρχία, παρόμοια με άλλα κράτη με μονάρχες ηγέτες και εκτελεστική εξουσία που παραδίδεται στα κοινοβούλια, ενδεχομένως με έναν εκλεγμένο ηγέτη.
"Μια πολιτική προσωπικότητα"
Εξόριστοι εδώ και σχεδόν 50 χρόνια, ο Παχλαβί και η οικογένειά του εξακολουθούν να λαμβάνουν υποστήριξη από κάποιες ιρανικές κοινότητες της διασποράς. Πολλές από τις ομάδες που υποστηρίζουν πιο ένθερμα τον Παχλαβί έχουν ισχυρή παρουσία στα ΜΜΕ και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τα οποία είναι πολύ περιορισμένα στο Ιράν, γεγονός που καθιστά δύσκολο να εκτιμηθεί πώς αισθάνονται οι άνθρωποι στο Ιράν για τον Παχλαβί.
Και, δεδομένου ότι πολλές γενιές Ιρανών δεν έχουν γνωρίσει ποτέ τη μοναρχία, υπάρχουν σοβαρές αφιβολίες για το εάν η χώρα θα υποστήριζε την επιστροφή της το 2026. Ο Παχλαβί θα μπορούσε, ωστόσο, να διαδραματίσει ίσως κάποιο ρόλο στη μετάβαση από την Ισλαμική Δημοκρατία.
"Κάποια στιγμή αυτό το κίνημα χρειάζεται μια πολιτική προσωπικότητα ως διευθυντή, αν όχι μια προσωπικότητα που θα "συσπειρώνεται γύρω από αυτήν", δήλωσε ο Άλεξ Βατάνκα, ειδικός σε θέματα περιφερειακής ασφάλειας στο Ινστιτούτο Μέσης Ανατολής με έδρα τις ΗΠΑ. "Κανείς εκεί έξω δεν έχει την αναγνωρισιμότητα και την καταγωγή που μπορεί να φέρει ο Παχλαβί, ακόμη και όταν έχει μπροστά του μια απότομη ανηφόρα για να πείσει τους πολλούς σκεπτικιστές ότι μπορεί να είναι ένας πιστός διαχειριστής της μετάβασης στο Ιράν μετά τον Χαμενεΐ, και δεν πρόκειται να εδραιώσει την εξουσία για τον εαυτό του με την πρώτη ευκαιρία".
Αμφιλεγόμενες ενέργειες
Στην πραγματικότητα, οι ίδιες οι ενέργειες του Παχλαβί στη διεθνή σκηνή θα μπορούσαν ενδεχομένως να υπονομεύσουν την υποστήριξη προς αυτόν εντός του Ιράν. Τα τελευταία χρόνια έχει φλερτάρει αρχηγούς κρατών και άτομα επιρροής σε όλο τον κόσμο.
Πιο συγκεκριμένα, συναντήθηκε με τον Βενιαμίν Νετανιάχου σε ένα ταξίδι στο Ισραήλ την άνοιξη του 2023, και αυτός έγινε ένας από τους κύριους υποστηρικτές του εξόριστου πρίγκιπα διαδόχου. Δεδομένων των δεκαετιών εχθρότητας μεταξύ Ιράν και Ισραήλ, η συνεργασία αποτελεί ζήτημα για πολλούς Ιρανούς, οι οποίοι θεωρούν την κυβέρνηση Νετανιάχου ως επιτιθέμενο, ιδιαίτερα μετά τον 12ήμερο πόλεμο του Ιουνίου.
Απίθανη μια άμεση μετάβαση
Υπάρχει μεγάλη αβεβαιότητα σχετικά για το εάν οι τρέχουσες διαμαρτυρίες θα μπορούσαν να ανατρέψουν το καθεστώς στο Ιράν. Σε μηνύματα που δημοσιεύτηκαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο Παχλαβί ζήτησε τη συνέχιση των πανεθνικών απεργιών και διαμαρτυριών κατά του καθεστώτος. Πιο πρόσφατα μηνύματα ήταν επιφυλακτικά, ιδιαίτερα μετά την καταστολή των διαδηλωτών. Αν και η αντιπολίτευση έχει επευφημηθεί από τη συμμετοχή εμπόρων που ιστορικά υποστήριζαν το καθεστώς στις διαμαρτυρίες στην Τεχεράνη, οι παρατηρητές είναι επιφυλακτικοί σχετικά με την προοπτική ενός ξαφνικά δημοκρατικού Ιράν.
"Το ιρανικό κράτος είναι πολύ καλά εδραιωμένο και επιρρεπές σε κρίσεις - τόσο θεσμικά όσο και όσον αφορά τα όργανα ασφαλείας", δήλωσε στη DW σε email ο Αρσίν Αντίμπ-Μογκαντάμ, συμπρόεδρος του Κέντρου Ιρανικών Σπουδών του Πανεπιστημίου SOAS του Λονδίνου. "Επομένως, αυτές οι διαδηλώσεις από μόνες τους δεν θα αντικαταστήσουν το σύστημα. Οι σοβαροί μελετητές του Ιράν γνωρίζουν ότι τα περισσότερα από αυτά που ακούμε για τη χώρα είναι μια πολιτική οφθαλμαπάτη και απέχουν πολύ από την πραγματικότητα επί τόπου".
Αυτή την άποψη συμμερίζεται και ο Βατάνκα, ο οποίος εκτιμά ότι η ικανότητα του καθεστώτος να διατηρήσει την εξουσία εξαρτάται από το αν μπορεί να αντέξει ξανά την αντίδραση του κοινού. "Το ερώτημα δεν είναι μόνο αν μπορούν να ξεπεράσουν αυτές τις διαμαρτυρίες, αλλά αν μπορούν να συγκεντρώσουν τη δύναμη να περιορίσουν την επόμενη, η οποία σίγουρα είναι προ των πυλών, ακόμη και αν αυτή δεν καταφέρει να ρίξει το καθεστώς", έγραψε ο Βατάνκα.
Επιμέλεια: Κώστας Αργυρός
Πηγή: Deutsche Welle
