Ο Ρεζά Παχλαβί βρισκόταν στις ΗΠΑ το 1979, όταν ο πατέρας του, ο τελευταίος σάχης του Ιράν, ανατράπηκε από την Ισλαμική Επανάσταση η οποία έφερε στην εξουσία τον Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί.
Ορισμένοι υποστηρικτές της μοναρχίας στη χώρα δεν έπαψαν ποτέ να πιστεύουν ότι μια μέρα ο "διάδοχος του θρόνου" θα επιστρέψει. Καθώς οι διαδηλώσεις κατά του καθεστώτος γεμίζουν τους δρόμους σε περισσότερες από 100 πόλεις του Ιράν, παρά την διακοπή του διαδικτύου και την άγρια καταστολή, αυτή η μέρα μπορεί να πλησιάζει, σχολιάζει το Politico.
Πολλοί διαδηλωτές φωνάζουν ότι θέλουν τον "σάχη" πίσω. Ακόμη και οι επικριτές του — και είναι αρκετοί αυτοί που αντιτίθενται στην επιστροφή της μοναρχίας — παραδέχονται τώρα ότι ο Παχλαβί μπορεί να αποδειχθεί η μόνη προσωπικότητα με το προφίλ που απαιτείται για να επιβλέψει μια μετάβαση.
Οι παγκόσμιες επιπτώσεις του τέλους της Ισλαμικής Δημοκρατίας και της αντικατάστασής της από μια φιλοδυτική δημοκρατική κυβέρνηση θα ήταν βαθιές, επηρεάζοντας έντονα τις εξελίξεις στην περιοχή: από τη Γάζα έως τους πολέμους στην Ουκρανία και την Υεμένη, αλλά και την αγορά πετρελαίου.
Σε συνεντεύξεις του στο Politico τους τελευταίους 12 μήνες, ο Παχλαβί σκιαγράφησε το σχέδιο για την ανατροπή του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ. Παρουσίασε τα βήματα που απαιτούνται για να τερματιστεί το θεοκρατικό καθεστώς και περιέγραψε τη δική του πρόταση για τη μετάβαση σε μια κοσμική δημοκρατία.
Τίποτα δεν είναι εγγυημένο και κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά ότι το τρέχον κύμα διαμαρτυριών θα ανατρέψει το καθεστώς και θα φέρει πίσω τον Παχλαβί.
Αλλά αν συμβεί αυτό, ο Παχλαβί έχει ήδη περιγράψει το σχέδιό του.
Βήμα πρώτο: Λαϊκή εξέγερση
Ο Παχλαβί υποστηρίζει ότι η αλλαγή πρέπει να προέλθει από το εσωτερικό του Ιράν και, σε συνέντευξή του στο Politico τον περασμένο Φεβρουάριο, κατέστησε σαφές ότι επιθυμεί οι ξένες δυνάμεις να υποστηρίξουν τους Ιρανούς ώστε ο λαός να στραφεί ενάντια στο καθεστώς, αντί μιας στρατιωτικής παρέμβασης.
"Οι άνθρωποι έχουν ήδη βγει στους δρόμους χωρίς καμία βοήθεια. Η οικονομική κατάσταση έχει φτάσει σε σημείο που το νόμισμά μας έχει υποτιμηθεί, οι μισθοί δεν μπορούν να πληρωθούν, οι άνθρωποι δεν μπορούν να αγοράσουν ούτε ένα κιλό πατάτες, πόσο μάλλον κρέας", είχε πει. "Χρειαζόμαστε όλο και πιο έντονες διαμαρτυρίες".
Τις τελευταίες δύο εβδομάδες, η ραγδαία αύξηση του κόστους ζωής και η κακή διαχείριση της οικονομίας έχουν πράγματι συμβάλει στην ενίσχυση του κύματος διαμαρτυριών. Οι μεγαλύτερες διαδηλώσεις των τελευταίων ετών έχουν γεμίσει τους δρόμους, παρά τις προσπάθειες των αρχών να εκφοβίσουν τους αντιπάλους τους με βία και διακοπή των επικοινωνιών.
Ο Παχλάβι προσπάθησε να ενθαρρύνει την ξένη οικονομική υποστήριξη προς τους εργαζόμενους που θα προχωρούσαν σε απεργίες. Ζήτησε επίσης να σταλούν περισσότερα τερματικά Starlink στο Ιράν, αψηφώντας την απαγόρευση. Η Starlink έχει προσφέρει στα αντικυβερνητικά κινήματα μια ζωτική γραμμή επικοινωνίας.
Ο Παχλάβι, μέσω αναρτήσεων και βίντεο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, έχει ενθαρρύνει τον κόσμο να βγει στους δρόμους. Ξεκίνησε καλώντας σε διαδηλώσεις το βράδυ, και στη συνέχεια προέτρεψε τους διαδηλωτές να ξεκινήσουν νωρίτερα και να καταλάβουν τα κέντρα των πόλεων για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Οι υποστηρικτές του λένε ότι αυτές οι εκκλήσεις βοηθούν στην καθοδήγηση του κινήματος διαμαρτυρίας.
Οι δυνάμεις ασφαλείας έχουν καταστείλει βίαια πολλές από αυτές τις συγκεντρώσεις. Η οργάνωση Iranian Human Rights με έδρα το Όσλο εκτιμά ότι ο αριθμός των νεκρών ανέρχεται σε 648, ενώ υπολογίζει ότι έχουν συλληφθεί περισσότερα από 10.000 άτομα.
Ιρανός αξιωματούχος είπε στο Reuters την Τρίτη ότι περίπου 2.000 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί.
Είναι σχεδόν αδύνατο να γνωρίζουμε το εύρος της υποστήριξης τον Παχλαβί στο εσωτερικό του Ιράν υποδηλώνουν ότι τα λόγια του εξόριστου "διαδόχου" κερδίζουν έδαφος μεταξύ των διαδηλωτών, με όλο και περισσότερες εικόνες της προεπαναστατικής σημαίας να εμφανίζονται στις διαδηλώσεις και το πλήθος να φωνάζει συνθήματα υπερ του Σάχη.
"Κλειδί" οι αποστάτες
Ο Παχλάβι έχει μελετήσει τις επαναστάσεις και αντλεί στοιχεία από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης για να κατανοήσει πώς μπορεί να ανατραπεί η Ισλαμική Δημοκρατία. Στη Ρουμανία και την Τσεχοσλοβακία, είπε, αυτό που απαιτήθηκε για να τερματιστεί ο κομμουνισμός ήταν τελικά οι αποστάτες μεταξύ των μελών των κυβερνώντων ελίτ, του στρατού και των υπηρεσιών ασφαλείας που δεν ήθελαν να "βουλιάξουν μαζί με το πλοίο".
"Δεν πιστεύω ότι θα υπάρξει ποτέ επιτυχημένο κίνημα πολιτικής ανυπακοής χωρίς τη σιωπηρή συνεργασία ή τη μη παρέμβαση του στρατού", δήλωσε σε συνέντευξή του τον περασμένο Φεβρουάριο.
Ο μηχανισμός καταστολής του Ιράν έχει πολλαπλά επίπεδα, συμπεριλαμβανομένης της πολιτοφυλακής Basij, αλλά το πιο ισχυρό τμήμα του μηχανισμού ασφαλείας του είναι το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC). Ο Παχλαβί υποστήριξε ότι οι ανώτεροι διοικητές του IRGC - καλοπληρωμένα στελέχη του στρατού - θα παραμείνουν πιστοί στον Χαμενεΐ αλλά δεν αντιπροσωπεύουν το μεγαλύτερο μέρος των μελών της οργάνωσης, πολλά από τα οποία "δεν μπορούν να πληρώσουν το ενοίκιο και πρέπει να κάνουν μια δεύτερη δουλειά μετά τη βάρδια τους".
Η πρόταση του Παχλάβι σε όσους αποστατούν είναι ότι να τους χορηγηθεί αμνηστία μόλις (εάν) πέσει το καθεστώς. Υποστηρίζει ότι οι περισσότεροι από τους ανθρώπους που εργάζονται σήμερα στην κυβέρνηση και το στρατό θα πρέπει να παραμείνουν στις θέσεις τους για να εξασφαλίσουν τη σταθερότητα μετά την όποια ανατροπή του Χαμενεΐ, προκειμένου να αποφευχθεί η αποδυνάμωση της διοίκησης και η δημιουργία κενού εξουσίας — όπως συνέβη μετά την εισβολή των ΗΠΑ στο Ιράκ το 2003.
Μόνο οι σκληροπυρηνικοί αξιωματούχοι στην κορυφή του καθεστώτος στην Τεχεράνη πρέπει να αναμένουν τιμωρία.
Τον Ιούνιο, ο Παχλαβί ανακοίνωσε ότι αυτός και η ομάδα του δημιουργούσαν έναν ιστότοπο για τους αποστάτες, ώστε να δηλώσουν την υποστήριξή τους στην ανατροπή του καθεστώτος, προσφέροντας αμνηστία σε όσους θα εγγραφούν και θα βοηθήσουν στην υποστήριξη μιας λαϊκής εξέγερσης. Μέχρι τον Ιούλιο, όπως είπε, 50.000 μέλη του καθεστώτος είχαν ανταποκριθεί.
Η ομάδα του είναι πλέον επιφυλακτική όσον αφορά τον συνολικό αριθμό των αποστατών και αναφέρει ότι έχουν εγγραφεί "δεκάδες χιλιάδες", χωρίς να έχουν επαληθευθεί τα κίνητρά τους (εάν πρόκειται για τρολ ή κατάσκοποι του καθεστώτος). Ωστόσο, οι σύμμαχοι του Παχλάβι αναφέρουν ότι ένας μεγάλος αριθμός νέων αποστατών ήρθε σε επαφή μέσω της διαδικτυακής πύλης, καθώς εντείνονται οι διαμαρτυρίες τις τελευταίες ημέρες.
Η αλλαγή καθεστώτος
Στις συνεντεύξεις του στο Politico πέρυσι, ο Παχλαβί επέμεινε ότι δεν ήθελε οι Ηνωμένες Πολιτείες ή το Ισραήλ να εμπλακούν άμεσα και να εκδιώξουν τον ανώτατο ηγέτη και τους διοικητές του. Πάντα έλεγε ότι το καθεστώς θα καταστραφεί από μια συνδυαστική δράση εσωτερικών ρήξεων και πίεσης από τις λαϊκές αναταραχές.
Επίσης, έχει επικρίνει την απροθυμία των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων να αμφισβητήσουν το καθεστώς και την προτίμησή τους να συνεχίσουν τις διπλωματικές προσπάθειες, τις οποίες έχει περιγράψει ως κατευναστικές. Οι ευρωπαϊκές δυνάμεις, ιδίως η Γαλλία, η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο, έχουν διαδραματίσει ιστορικά σημαντικό ρόλο στη διαχείριση των σχέσεων της Δύσης με το Ιράν, ιδίως στο σχεδιασμό της συμφωνίας του 2015 για τα πυρηνικά που αποσκοπούσε στον περιορισμό του προγράμματος εμπλουτισμού ουρανίου της Τεχεράνης.
Ωστόσο, οι σύμμαχοι του Παχλαβί επιθυμούν μεγαλύτερη υποστήριξη και πιο έντονη καταδίκη από την Ευρώπη.
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ διέταξε στρατιωτικές επιθέσεις εναντίον των πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν, στο πλαίσιο του 12ήμερου πολέμου με το Ισραήλ, μια ενέργεια που, όπως εκτιμούν πολλοί αναλυτές και η ομάδα του Παχλαβί, αποδυναμώνει περισσότερο από ποτέ την ηγεσία του Ιράν και τον τεράστιο μηχανισμό ασφαλείας της.
Ο ίδιος παραμένει σε στενή επαφή με μέλη της κυβέρνησης Τραμπ, καθώς και με άλλες κυβερνήσεις, συμπεριλαμβανομένων της Γερμανίας, της Γαλλίας και του Ηνωμένου Βασιλείου.
Έχει συναντήσει τον υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, αρκετές φορές.
Τις τελευταίες ημέρες, ο Τραμπ έχει εντείνει τις απειλές του για παρέμβαση, συμπεριλαμβανομένης της πιθανότητας περαιτέρω στρατιωτικής δράσης, εάν οι ηγέτες του Ιράν συνεχίσουν την καταστολή και σκοτώσουν μεγάλο αριθμό διαδηλωτών.
Το Σαββατοκύριακο, ο Παχλαβί προέτρεψε τον Τραμπ να αναλάβει δράση. "Κύριε Πρόεδρε", έγραψε την Κυριακή στο X, "τα λόγια αλληλεγγύης σας έχουν δώσει στους Ιρανούς τη δύναμη να αγωνιστούν για την ελευθερία", είπε. "Βοηθήστε τους να απελευθερωθούν και να κάνουν το Ιράν μεγάλο ξανά!".
Προσωρινός ηγέτης;
Τον Ιούνιο, ο Παχλαβί ανακοίνωσε ότι ήταν έτοιμος να αντικαταστήσει την κυβέρνηση του Χαμενεΐ για να οδηγήσει τη μετάβαση από τον αυταρχισμό στη δημοκρατία.
"Μόλις καταρρεύσει το καθεστώς, πρέπει να έχουμε μια μεταβατική κυβέρνηση το συντομότερο δυνατό", δήλωσε. Πρότεινε να πραγματοποιηθεί συνταγματική διάσκεψη μεταξύ των Ιρανών εκπροσώπων για να καταρτιστεί μια νέα πορεία, η οποία θα επικυρωθεί από τον λαό σε δημοψήφισμα.
Την επομένη της διεξαγωγής του δημοψηφίσματος, δήλωσε, "θα είναι το τέλος της αποστολής της ζωής μου".
Όταν ρωτήθηκε αν επιθυμούσε την αποκατάσταση της μοναρχίας, απάντησε τον Ιούνιο: "Οι δημοκρατικές επιλογές πρέπει να τεθούν επί τάπητος. Δεν θα είμαι εγώ αυτός που θα το αποφασίσει. Ο ρόλος μου, ωστόσο, είναι να διασφαλίσω ότι καμία φωνή δεν θα μείνει πίσω. Όλες οι απόψεις πρέπει να έχουν την ευκαιρία να ακουστούν — δεν έχει σημασία αν είναι δημοκρατικές, ή υπέρ της μοναρχίας, δεν έχει σημασία αν είναι αριστερές ή δεξιές".
Μια επιλογή που δεν έχει αποκλείσει είναι αυτή της αποκατάστασης της μοναρχίας με μια δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση που θα κυβερνά στο όνομά του.
Ο ίδιος δηλώνει ότι έχει τρεις σαφείς αρχές για την εγκαθίδρυση μιας νέας δημοκρατίας: την προστασία της εδαφικής ακεραιότητας του Ιράν, ένα κοσμικό δημοκρατικό σύστημα με διαχωρισμό θρησκείας-κράτους και "τις αρχές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ενσωματωμένες στους νόμους μας". Είπε ότι αυτό θα περιλαμβάνει την ισότητα και την προστασία από διακρίσεις για όλους τους πολίτες, ανεξάρτητα από τον σεξουαλικό ή θρησκευτικό τους προσανατολισμό.
Ξένες επενδύσεις
Κατά τη διάρκεια του τελευταίου έτους, ο Παχλαβί έχει επισκεφθεί πρωτεύουσες δυτικών χωρών, όπου συναντήθηκε με πολιτικούς, καθώς και με υψηλόβαθμα στελέχη επιχειρήσεων και επενδυτές από τον κόσμο των τραπεζών και των χρηματοοικονομικών. Το Ιράν είναι ένας σημαντικός παραγωγός πετρελαίου της ΟΠΕΚ και διαθέτει τα δεύτερα μεγαλύτερα αποθέματα φυσικού αερίου στον κόσμο, "τα οποία θα μπορούσαν να τροφοδοτήσουν την Ευρώπη για μεγάλο χρονικό διάστημα", είπε.
"Το Ιράν είναι η πιο ανεκμετάλλευτη πηγή για ξένες επενδύσεις", δήλωσε τον Φεβρουάριο. "Αν η Silicon Valley δεσμευόταν για μια επένδυση 100 δισεκατομμυρίων δολαρίων, μπορείτε να φανταστείτε τι είδους αντίκτυπο θα είχε αυτό. The sky is the limit".
Αυτό που θέλει να επιτύχει, λέει, είναι μια "δημοκρατική κουλτούρα".
Ο πατέρας του Παχλαβί, ο σάχης, έφερε μια εποχή εκβιομηχάνισης και οικονομικής άνθησης, παράλληλα με μεγαλύτερη ελευθερία για τις γυναίκες, υποστήριξε.
Αντίθετα, πολλοί Ιρανοί εξακολουθούν να συνδέουν το καθεστώς του πατέρα του με τις αποκομμένες από την πραγματικότητα ελίτ και τη διαβόητη μυστική υπηρεσία Savak, η βιαιότητα της οποίας συνέβαλε στην πυροδότηση της επανάστασης του 1979.
Ερωτηματικά για την υποστήριξη στον Παχλαβί
Κανείς δεν μπορεί να είναι σίγουρος για το τι θα συμβεί στη συνέχεια στο Ιράν. Ίσως τελικά να εξαρτηθεί από τον Τραμπ, ίσως και από το Ισραήλ.
Ειδικοί πιστεύουν ότι το καθεστώς αντέχει, αν και είναι σαφές ότι έχει αποδυναμωθεί. Ακόμη και αν οι διαμαρτυρίες οδηγήσουν σε αλλαγές, πολλοί εκτιμούν ότι είναι πιο πιθανό το καθεστώς να χρησιμοποιήσει τακτικές εκφοβισμού για να προστατευθεί, παρά να καταρρεύσει ή να ανατραπεί εντελώς.
Τις τελευταίες ημέρες παρατηρείται μια πιο σφοδρή αντίδραση του καθεστώτος, με αναφορές για νοσοκομεία που κατακλύζονται από θύματα πυροβολισμών.
Η ιρανική αντιπολίτευση παραμένει εξαιρετικά κατακερματισμένη, με πολλούς ακτιβιστές να βρίσκονται στη φυλακή. Η διασπορά προσπαθεί να βρει μια ενιαία φωνή, αν και ο Παχλαβί έχει προσπαθήσει να προσελκύσει περισσότερους ανθρώπους στο κίνημά του.
Η Sanam Vakil στο think tank Chatham House στο Λονδίνο, δήλωσε ότι το Ιράν θα πρέπει να κάνει κάτι καλύτερο από το να αναβιώσει μια "αποτυχημένη" μοναρχία. Πρόσθεσε ότι δεν είναι σίγουρη για το πόσο μεγάλη είναι πραγματικά η υποστήριξη του Παχλαβί μέσα στη χώρα.
Αλλά το πλεονέκτημά του τώρα μπορεί να είναι το γεγονός ότι δεν υπάρχει καλύτερη επιλογή για να επιβλέψει την κατάρρευση του καθεστώτος και να σχεδιάσει το μέλλον της χώρας.
