Η Σαουδική Αραβία βρίσκεται εν μέσω ενεργητικής εκστρατείας προκειμένου να τερματίσει τον ρόλο των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων στην Υεμένη και να περιορίσει την επιρροή του γειτονικού της κράτους και σε άλλα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένης της Ερυθράς Θάλασσας, καθώς κλιμακώνονται οι εντάσεις στη μακροχρόνια αντιπαλότητα μεταξύ των δύο ισχυρότερων χωρών του Κόλπου.
Αφού διέταξε τα ΗΑΕ να αποσύρουν τα στρατεύματά τους από την Υεμένη και βομβάρδισε αποστολή όπλων που, σύμφωνα με το Ριάντ, το Άμπου Ντάμπι παρέδιδε σε αυτονομιστές, η Σαουδική Αραβία επιδιώκει πλέον να θέσει υπό τον έλεγχό της όλες τις παρατάξεις που υποστηρίζονται από τα ΗΑΕ στη βαθιά διχασμένη χώρα, σύμφωνα με δύο πρόσωπα που έχουν γνώση της κατάστασης τα οποία μίλησαν στο πρακτορείο Bloomberg. Τα δύο μέλη του OPEC+ ανταγωνίζονται εδώ και χρόνια για επιρροή στη ρημαγμένη από τον πόλεμο και στρατηγικής σημασίας χώρα.
Η ρήξη μεταξύ των δύο μεγαλύτερων οικονομιών του αραβικού κόσμου -και βασικών συμμάχων των ΗΠΑ- αναμένεται να έχει επιπτώσεις πολύ πέρα από την Υεμένη. Θα μπορούσε να επηρεάσει τις προσπάθειες περιορισμού του Ιράν και τη διατήρηση της εκεχειρίας στη Γάζα, καθώς και να πλήξει εταιρείες που χρησιμοποιούν το Ντουμπάι ως βάση για επιχειρηματική δραστηριότητα στη Σαουδική Αραβία.
Αρκετοί ηγέτες στην Υεμένη που συνδέονται με τα ΗΑΕ έχουν κληθεί στο Ριάντ για να δηλώσουν πίστη, ανέφεραν οι ίδιες πηγές. Σε αυτούς περιλαμβάνονται στελέχη του ισχυρού Μεταβατικού Συμβουλίου του Νότου (STC), το οποίο επιδιώκει την εγκαθίδρυση κυριαρχίας στο νότιο τμήμα της χώρας, που βρίσκεται σε κομβικό σημείο ζωτικών θαλάσσιων οδών.
Την Πέμπτη, εκπρόσωπος του σαουδαραβικού στρατού κατονόμασε ανώτατο αξιωματικό των ΗΑΕ ως επικεφαλής επιχείρησης για την απομάκρυνση του ηγέτη του STC, Αϊνταρούς αλ-Ζουμπαϊντί, από το λιμάνι του Άντεν προς το Άμπου Ντάμπι. Τόσο η κυβέρνηση των ΗΑΕ όσο και εκπρόσωπος του STC με έδρα το Άμπου Ντάμπι δεν σχολίασαν άμεσα τις σαουδαραβικές δηλώσεις.
Μία ημέρα νωρίτερα, το STC είχε κατηγορήσει τη Σαουδική Αραβία ότι επιχείρησε να σκοτώσει τον αλ-Ζουμπαϊντί επειδή αρνήθηκε εντολή να ταξιδέψει στο Ριάντ. Ο εκπρόσωπος του σαουδαραβικού στρατού δήλωσε ότι στον αλ-Ζουμπαϊντί είχε δοθεί τελεσίγραφο 48 ωρών για να παρουσιαστεί στο βασίλειο και ότι η σαουδαραβική αεροπορία έπληξε αποθήκη όπλων που ανήκε στον Υεμενίτη ηγέτη.
Κλιμάκωση της έντασης
Οι κινήσεις της Σαουδικής Αραβίας ανατρέπουν μια συμφωνία με τα ΗΑΕ για κοινό αγώνα κατά των υποστηριζόμενων από το Ιράν Χούθι στην Υεμένη, η οποία ίσχυε για περισσότερο από μία δεκαετία. Παράλληλα, φέρνουν στο φως τη δύσκολη σχέση μεταξύ του πρίγκιπα διαδόχου του σαουδαραβικού θρόνου, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, και του προέδρου των ΗΑΕ, σεΐχη Μοχάμεντ μπιν Ζαγέντ.
"Αυτή η αντιπαλότητα είναι γνωστό ότι υφίσταται εδώ και καιρό", δήλωσε η Μόνα Γιακουμπιάν, διευθύντρια του προγράμματος Μέσης Ανατολής στο Center for International Strategic Studies στην Ουάσινγκτον. "Το νέο στοιχείο είναι το πόσο ανοιχτά και επιθετικά έχει εκδηλωθεί, επειδή βρισκόμαστε στη μέση μιας νέας τάξης πραγμάτων που διαμορφώνεται".
Η Σαουδική Αραβία, η οποία θεωρεί τον εαυτό της ηγέτιδα δύναμη του αραβικού και μουσουλμανικού κόσμου, έχει μέχρι στιγμής απορρίψει προσπάθειες διαμεσολάβησης από άλλα κράτη του Κόλπου και επιδιώκει να αξιοποιήσει την κρίση για να περιορίσει τις φιλοδοξίες των ΗΑΕ και σε άλλα μέτωπα, σύμφωνα με άτομα που γνωρίζουν την κατάσταση. Σε αυτά περιλαμβάνονται το Κέρας της Αφρικής και το Σουδάν, όπου οι δύο χώρες στηρίζουν αντίπαλες πλευρές σε έναν αιματηρό εμφύλιο πόλεμο που έχει προκαλέσει τη μεγαλύτερη ανθρωπιστική κρίση στον κόσμο.
Η Σαουδική Αραβία και άλλα μέλη του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου -στο οποίο συμμετέχουν επίσης το Μπαχρέιν, το Κουβέιτ, το Ομάν, τα ΗΑΕ και το Κατάρ- θεωρούν ότι το Άμπου Ντάμπι έχει προωθήσει τις δικές του οικονομικές προτεραιότητες εις βάρος της ομάδας. Αυτό περιλαμβάνει μονομερείς κινήσεις, όπως η υπογραφή σειράς συμφωνιών ελεύθερου εμπορίου, μεταξύ των οποίων και αυτή που διαπραγματεύεται με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Σαουδική Αραβία επιθυμεί ειδικά μεγαλύτερο συντονισμό και ανταλλαγή πληροφοριών.
Οι ΗΠΑ παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις. Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει προσεγγίσει τόσο τα ΗΑΕ όσο και τη Σαουδική Αραβία, επισκεπτόμενος το Ριάντ και το Άμπου Ντάμπι εντός έξι μηνών από την ανάληψη των καθηκόντων του και εξασφαλίζοντας δεσμεύσεις για επενδύσεις δισεκατομμυρίων δολαρίων. Οι δύο χώρες βρίσκονται στο επίκεντρο του οράματος του Τραμπ για μια ειρηνική Μέση Ανατολή που θα κινείται από την οικονομική ανάπτυξη και την πλήρη ενσωμάτωση του Ισραήλ.
Την Πέμπτη, ο ειδικός απεσταλμένος του Τραμπ για τις αραβικές υποθέσεις, Μασάντ Μπούλος, επισκέφθηκε τον σεΐχη Μοχάμεντ στο Άμπου Ντάμπι για να συζητήσουν τη "σταθερότητα της περιοχής", σύμφωνα με τα κρατικά μέσα των ΗΑΕ.
Η Σαουδική Αραβία πιστεύει ότι τα ΗΑΕ -και συγκεκριμένα ο σεΐχης Μοχάμεντ- ενέκριναν τις πρόσφατες προελάσεις του STC στην Υεμένη ως εκδίκηση, επειδή ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν συζήτησε με τον Τραμπ τον ρόλο των ΗΑΕ στο Σουδάν κατά την επίσκεψή του στον Λευκό Οίκο τον Νοέμβριο.
"Αυτό είναι κατηγορηματικά ψευδές", δήλωσε εκπρόσωπος της κυβέρνησης των ΗΑΕ. "Οι ισχυρισμοί που συνδέουν τις εξελίξεις στην Υεμένη με το Σουδάν είναι ανακριβείς και εντελώς παραπλανητικοί".
Οι ΗΠΑ, η Ευρωπαϊκή Ένωση και ειδικοί του ΟΗΕ έχουν δηλώσει ότι τα ΗΑΕ υποστηρίζουν τις Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης στο Σουδάν, μια παραστρατιωτική οργάνωση που κατηγορείται για γενοκτονία και μάχεται τον στρατό του Σουδάν, τον οποίο υποστηρίζει η Σαουδική Αραβία και ο οποίος επίσης κατηγορείται για εκτεταμένες παραβιάσεις. Το Άμπου Ντάμπι το αρνείται σταθερά.
Ενδιαφέρον αναμένεται να δείξουν και οι αγορές πετρελαίου. Σαουδική Αραβία και ΗΑΕ έχουν συγκρουστεί στο παρελθόν για τις φιλοδοξίες του Άμπου Ντάμπι να αυξήσει την παραγωγή. Η επιδείνωση των σχέσεων θα δοκιμαστεί περαιτέρω καθώς ο OPEC+ θα επανεξετάσει την παραγωγική δυναμικότητα των μελών του τον επόμενο χρόνο, σε μια περίοδο που οι χαμηλές τιμές του πετρελαίου πιέζουν τα οικονομικά του πετρελαϊκού καρτέλ.
Παρά ταύτα, το Άμπου Ντάμπι έχει κινηθεί για την αποκλιμάκωση της έντασης, αποσύροντας γρήγορα δυνάμεις από την Υεμένη κατόπιν αιτήματος της διεθνώς αναγνωρισμένης και υποστηριζόμενης από τη Σαουδική Αραβία κυβέρνησης της χώρας.
Τα ΗΑΕ χειρίστηκαν τις πρόσφατες εξελίξεις "με αυτοσυγκράτηση, συντονισμό και συνειδητή δέσμευση στην αποκλιμάκωση, καθοδηγούμενα από μια εξωτερική πολιτική που δίνει σταθερά προτεραιότητα στη σταθερότητα της περιοχής έναντι παρορμητικών ενεργειών", δήλωσε ο εκπρόσωπος.
Η εμπλοκή των ΗΑΕ στην Υεμένη έγινε "κατόπιν αιτήματος της νόμιμης κυβέρνησης της Υεμένης και του Βασιλείου της Σαουδικής Αραβίας", πρόσθεσε.
Η σαουδαραβική κυβέρνηση δεν απάντησε σε σειρά ερωτημάτων σχετικά με τις ενέργειές της στην Υεμένη και τις προσπάθειες περιορισμού του ρόλου και της επιρροής των ΗΑΕ στην περιοχή.
Ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν έχει αναθέσει στον αδελφό του, υπουργό Άμυνας πρίγκιπα Χάλιντ μπιν Σαλμάν, τη διαχείριση της κατάστασης επί του πεδίου στην Υεμένη. Ο πρίγκιπας Χάλιντ συναντήθηκε προσωπικά με τους υποστηριζόμενους από τα ΗΑΕ Υεμενίτες ηγέτες που έφτασαν στο Ριάντ αυτή την εβδομάδα και εξέδωσε τελεσίγραφο στις 27 Δεκεμβρίου προς τους αυτονομιστές να αποχωρήσουν από τις επαρχίες Χαντραμούτ και αλ-Μάχρα.
Η Χαντραμούτ, που συνορεύει με τη Σαουδική Αραβία, θεωρείται κρίσιμη για την εθνική ασφάλεια του βασιλείου. Το Ριάντ είχε αρχικά προσπαθήσει να πείσει τα ΗΑΕ να διατάξουν αθόρυβα τους αυτονομιστές να αποχωρήσουν από τις δύο επαρχίες πριν κλιμακωθεί η κατάσταση.
Ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν έστειλε επίσης τον υπουργό Εξωτερικών, πρίγκιπα Φαϊζάλ μπιν Φαρχάν, στο Κάιρο για να εξασφαλίσει τη στήριξη του Αιγύπτιου προέδρου Αμπντέλ Φατάχ αλ-Σίσι στις κινήσεις του στην Υεμένη και στα σχέδια τερματισμού της σύγκρουσης στο Σουδάν. Ο Σίσι, του οποίου η χώρα διασώθηκε οικονομικά από τα ΗΑΕ με 35 δισ. δολάρια πέρυσι, δεσμεύθηκε να συντονιστεί με το βασίλειο.
"Τα ΗΑΕ δείχνουν ταπεινωμένα, ηττημένα και αποδυναμωμένα — όλα όσα δεν θέλεις να δείχνεις", δήλωσε ο Φαρέα αλ-Μουσλίμι, ερευνητής στο Chatham House στο Λονδίνο. Παρ’ όλα αυτά, εκτίμησε ότι το Άμπου Ντάμπι δύσκολα θα εγκαταλείψει την Υεμένη, δεδομένων των προσπαθειών και των επενδύσεων που έχει κάνει για να εδραιώσει την παρουσία του στον νότο της χώρας.
Αν και η Υεμένη στερείται φυσικών πόρων και έχει καταστραφεί από τον εμφύλιο πόλεμο, τα νότια λιμάνια της ελέγχουν την είσοδο στην Ερυθρά Θάλασσα, μια ζωτικής σημασίας θαλάσσια οδό.
Ο αλ-Μουσλίμι ανέφερε ότι το Άμπου Ντάμπι "πόνταρε στη σαουδαραβική αναποτελεσματικότητα" όταν στήριξε τις προελάσεις του STC, ξεχνώντας ότι για το βασίλειο "η ανατολική Υεμένη είναι ζήτημα εσωτερικής πολιτικής".
Ωστόσο, ενώ τα ΗΑΕ μπορεί να είναι διατεθειμένα να κάνουν πίσω στην Υεμένη για χάρη της αποκλιμάκωσης, "δεν θα υποκύψουν" στις επιταγές της Σαουδικής Αραβίας, δεδομένου του δικαιώματός τους ως "ανερχόμενη δύναμη" να ακολουθούν τη δική τους περιφερειακή πολιτική, σύμφωνα με τον Αμπντουλχαλέκ Αμπντουλά, ακαδημαϊκό με έδρα το Ντουμπάι και ανώτερο ερευνητή στο Belfer Center του Harvard Kennedy School.
"Η Σαουδική Αραβία λέει στα ΗΑΕ ότι "ανήκετε στη μικρή κατηγορία", εγώ είμαι εκείνος που αποφασίζει", είπε. "Τα ΗΑΕ απαντούν: σε καμία περίπτωση".
