Εκτεταμένες αντικυβερνητικές διαδηλώσεις ταράζουν το Ιράν για περισσότερο από μία εβδομάδα, αναγκάζοντας την ηγεσία της χώρας να σταθμίσει τις επιλογές της για την καταστολή της αναταραχής, την ώρα που ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ αύξησε την απειλή ενδεχόμενης παρέμβασης.
Η κλιμακούμενη αναταραχή, η οποία ξεκίνησε στην Τεχεράνη στις 28 Δεκεμβρίου, τροφοδοτείται από τη διογκούμενη απογοήτευση για τη μακροχρόνια οικονομική κρίση στο Ιράν και τις τελευταίες ημέρες έχει γίνει όλο και πιο βίαιη. Τουλάχιστον 29 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί και περισσότεροι από 1.200 έχουν συλληφθεί, σύμφωνα με το Human Rights Activists News Agency την Τρίτη. Η μη κερδοσκοπική οργάνωση, εγγεγραμμένη στις ΗΠΑ, βασίζεται σε δίκτυο ακτιβιστών εντός του Ιράν για τη συλλογή των πληροφοριών της.
Οι αντικαθεστωτικές διαδηλώσεις έχουν εξαπλωθεί σε περισσότερες από 250 τοποθεσίες σε 27 από τις 31 επαρχίες του Ιράν, σύμφωνα με την οργάνωση.
Η Τεχεράνη επιχείρησε να καταστείλει τις διαμαρτυρίες, με τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, να δηλώνει το Σάββατο ότι "οι ταραξίες πρέπει να μπουν στη θέση τους", σχόλιο που ερμηνεύτηκε ευρέως ως σήμα προς τις δυνάμεις ασφαλείας να τερματίσουν τις διαδηλώσεις.
Ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν υιοθέτησε πιο συμφιλιωτικό τόνο, καλώντας σε διάλογο και υποσχόμενος οικονομικές μεταρρυθμίσεις σε μια προσπάθεια να κατευνάσει τους διαδηλωτές που απαιτούν πολιτική αλλαγή, δράση κατά της διαφθοράς και ανακούφιση από το αυξανόμενο κόστος ζωής.
Στις υποσχέσεις περιλαμβανόταν η παροχή μηνιαίου επιδόματος ύψους 10 εκατομμυρίων ριάλ (7 δολάρια) ανά άτομο, σε μη εξαργυρώσιμη ηλεκτρονική πίστωση για χρήση σε επιλεγμένα παντοπωλεία, σύμφωνα με το Reuters, που επικαλείται το ημιεπίσημο πρακτορείο ειδήσεων Tasnim. Οι αξιωματούχοι δεσμεύτηκαν επίσης να αναμορφώσουν το σύστημα επιδοτήσεων συναλλάγματος της χώρας, ώστε να παρέχεται άμεση στήριξη στους καταναλωτές, απομακρυνόμενοι από την επιδότηση των εισαγωγέων, η οποία εδώ και καιρό έχει επικριθεί ως ευάλωτη στη διαφθορά.
Παρά ταύτα, η κοινωνική αναταραχή συνεχίστηκε, επεκτεινόμενη από τα οικονομικά αιτήματα σε μια ευρύτερη απογοήτευση προς το καθεστώς, με ορισμένους διαδηλωτές να φωνάζουν "Θάνατος στον δικτάτορα", αναφερόμενοι στον Χαμενεΐ, ο οποίος κατέχει την ύψιστη εξουσία στο κράτος.
Αυξανόμενοι κίνδυνοι αμερικανικής παρέμβασης
Η αναταραχή αναζωπύρωσε τις ανησυχίες για πιθανή αμερικανική παρέμβαση.
Σε ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης την περασμένη Παρασκευή, ο Τραμπ δεσμεύτηκε ότι οι ΗΠΑ θα υπερασπιστούν τους διαδηλωτές εάν δεχθούν επίθεση, προειδοποιώντας ότι η Ουάσινγκτον είναι "οπλισμένη και έτοιμη" εάν οι ιρανικές αρχές χρησιμοποιήσουν βία κατά ειρηνικών διαδηλώσεων.
Η προειδοποίηση απέκτησε μεγαλύτερη βαρύτητα μετά τη σύλληψη του προέδρου της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο, από αμερικανικές δυνάμεις το Σαββατοκύριακο και τη μεταφορά του στη Νέα Υόρκη για να δικαστεί εντός της εβδομάδας.
Την Κυριακή, ο Τραμπ δήλωσε σε δημοσιογράφους πάνω στο Air Force One ότι οι ιρανικές αρχές θα "δεχθούν πολύ σκληρό πλήγμα" εάν πεθάνουν κι άλλοι διαδηλωτές. "Το παρακολουθούμε πολύ στενά. Αν αρχίσουν να σκοτώνουν ανθρώπους όπως στο παρελθόν, νομίζω ότι θα δεχθούν πολύ σκληρό πλήγμα από τις Ηνωμένες Πολιτείες", είπε.
Αναλυτές της ερευνητικής εταιρείας BMI, θυγατρικής της Fitch Solutions, ανέφεραν ότι η ηγεσία του Ιράν ενδέχεται πλέον να είναι πιο προσεκτική στη χρήση βίας κατά των διαδηλωτών, σημειώνοντας ότι ο Τραμπ είχε βομβαρδίσει ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις προς υποστήριξη ισραηλινών επιδρομών τον Ιούνιο του περασμένου έτους.
"Βλέπουμε αυξημένους κινδύνους αμερικανικής δράσης κατά του Ιράν στις αρχές του 2026 εάν οι διαμαρτυρίες κλιμακωθούν", ανέφεραν οι αναλυτές.
Το Reuters επικαλέστηκε Ιρανό αξιωματούχο, ο οποίος δήλωσε ότι υπάρχουν ανησυχίες πως το Ιράν θα μπορούσε να είναι "το επόμενο θύμα της επιθετικής εξωτερικής πολιτικής του Τραμπ".
Η ιρανική οικονομία αντιμετωπίζει σοβαρές δυσκολίες από τότε που ο Τραμπ απέσυρε τις ΗΠΑ από τη συμφωνία για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα το 2018, μια συμφωνία που περιόριζε το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν με αντάλλαγμα την άρση κυρώσεων. Η χώρα έχει επίσης πληγεί από την αυστηροποίηση των κυρώσεων μετά από έναν πόλεμο 12 ημερών με το Ισραήλ, τον μακροχρόνιο περιφερειακό της αντίπαλο που υποστηρίζεται από τις ΗΠΑ.
Το ριάλ, το επίσημο νόμισμα του Ιράν, κατέρρευσε τον Δεκέμβριο, φτάνοντας σε ιστορικά χαμηλό επίπεδο περίπου 1,45 εκατομμυρίων ριάλ ανά δολάριο ΗΠΑ στο τέλος του 2025, ενώ ο πληθωρισμός ανήλθε στο 42,5%.
Η μακροχρόνια οικονομική κρίση στο Ιράν θα μπορούσε να αποτελέσει μεγαλύτερη απειλή για το καθεστώς από το ενδεχόμενο αμερικανικής παρέμβασης, δήλωσε τη Δευτέρα στο CNBC ο Ντέιβιντ Ρος, βετεράνος επενδυτής και στρατηγικός αναλυτής της Quantum Strategy.
"[Το Ιράν] δεν πρόκειται να καταρρεύσει εξαιτίας μιας παρέμβασης των Ηνωμένων Πολιτειών", είπε ο Ρος, επικαλούμενος γεωγραφικούς και πολιτικούς περιορισμούς. Αντίθετα, τόνισε ότι οι παρατεταμένες διαδηλώσεις σε συνδυασμό με την επιδείνωση των εγχώριων οικονομικών συνθηκών θα αποτελούσαν μεγαλύτερο κίνδυνο.
Πρόσθεσε ότι το καθεστώς πιθανότατα θα αντέξει αυτόν τον συγκεκριμένο γύρο διαμαρτυριών, αλλά "δεν διαθέτει κανένα εργαλείο για να αντιμετωπίσει τα οικονομικά προβλήματα του Ιράν".
