Η νέα θαλάσσια συμφωνία μεταξύ Λιβάνου και Κύπρου εντείνει την απομόνωση της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο, αναγκάζοντας την Άγκυρα να εξετάζει συμφωνία με τη Συρία ως αντίβαρο. Η συμφωνία, υπογεγραμμένη στις 26 Νοεμβρίου, προωθεί τη συνεργασία Λευκωσίας-Βηρυττού και ενισχύει τον άξονα Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ, αφήνοντας την Τουρκία και τους Τουρκοκύπριους στο περιθώριο.
Η Κύπρος παραμένει διαιρεμένη από το 1974, μετά την τουρκική εισβολή, με Τουρκία, Ελλάδα και Βρετανία ως εγγυήτριες δυνάμεις. Πρόκειται για την τρίτη τέτοια συμφωνία της Κύπρου, μετά από αυτές με Αίγυπτο (2003) και Ισραήλ (2010), παρά τις έντονες αντιρρήσεις της Άγκυρας που θεωρεί παράνομες τις μονομερείς ενέργειες, αγνοώντας δικαιώματα Τουρκοκυπρίων.
Ο εκπρόσωπος του ισλαμοσυντηρητικού Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) της Τουρκίας, Ομέρ Τσελίκ, του οποίου ηγείται ο πρόεδρος Ερντογάν, χαρακτήρισε τη συμφωνία "παράνομη" και προσπάθεια υφαρπαγής δικαιωμάτων του ψευδοκράτους. Επιπλέον, εκφράστηκε ανησυχία για την ισραηλινή επιρροή, με την Κύπρο να λαμβάνει συστήματα άμυνας Barak MX και την Ελλάδα να αγοράζει ισραηλινά πυραυλικά συστήματα.
Η Τουρκία αντιμέτωπη με αλλαγές στην Ανατολική Μεσόγειο
Οι εξελίξεις συμπίπτουν με επιδείνωση των τουρκο-ισραηλινών σχέσεων, από τη δεκαετία του '90 όπου υπήρχε στενή συνεργασία. Ανακαλύψεις υδρογονανθράκων και πολιτικές επιλογές της Τουρκίας (υποστήριξη Μουσουλμανικής Αδελφότητας) οδήγησαν σε ρήξη με Σαουδική Αραβία, Αίγυπτο και Εμιράτα. Η Τουρκία απάντησε με συμφωνία με Λιβύη το 2019, που απορρίφθηκε από Ελλάδα, Αίγυπτο και Κύπρο.
Μέχρι το 2021, η Άγκυρα μαλάκωσε τη στάση της, σταματώντας έρευνες και βελτιώνοντας σχέσεις με γείτονες και Ισραήλ. Ωστόσο, ο πόλεμος Ισραήλ-Χαμάς το 2023 ανέτρεψε τα πάντα, με την Τουρκία να κατηγορεί το Ισραήλ για γενοκτονία, ενισχύοντας τον άξονα Αθήνας-Λευκωσίας-Τελ Αβίβ.
Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία άλλαξε τις ισορροπίες, με ΗΠΑ να αίρουν εμπάργκο όπλων στην Κύπρο για να περιορίσουν ρωσικό κεφάλαιο. Η Ουάσινγκτον βλέπει Ελλάδα και Κύπρο ως βασικούς εταίρους ενέργειας και άμυνας. Πρόσφατη σύνοδος υπουργών ενέργειας Κύπρου-Ελλάδας-Ισραήλ-ΗΠΑ τονίζει διαφοροποίηση από "κακόβουλους παράγοντες" (Ρωσία, Τουρκία), στρέφοντας υδρογονάνθρακες προς Ευρώπη.
Η Τουρκία στρέφεται στη Συρία ως λύση;
Με τον άξονα Ελλάδα-Κύπρος-Ισραήλ να σφίγγει, η Τουρκία εξετάζει θαλάσσια συμφωνία με Συρία για να αντισταθμίσει. Η πρώην διπλωμάτης Γκουρλού Γκεζέρ τονίζει ότι θα ήταν "σημαντική" κίνηση, περιορίζοντας την περιθωριοποίηση της Άγκυρας από συμφωνίες Κύπρου. Τουρκική πηγή επιβεβαιώνει ετοιμότητα για δίκαιες συνομιλίες με αναγνωρισμένα κράτη, εκτός Κύπρου.
Ο υπουργός Μεταφορών Αμπντουλά τίρ Ουράλογλου είχε προαναγγείλει συμφωνία με Δαμασκό, προκαλώντας αντιδράσεις Ελλάδας-Κύπρου για έλλειψη νομιμότητας της συριακής κυβέρνησης. Η Γκιονούλ Τολ επικεφαλής αναλυτικά επί της Τουρκίας στο Middle East Institute συμφωνεί ότι εξυπηρετεί τουρκικά συμφέροντα, αλλά αμφιβάλλει για τη βούληση της Συρίας. Οι ειδικοί βλέπουν νέο δύσκολο τοπίο για την Τουρκία, με περιορισμένες επιλογές.
Π.Κ.
