Του Χάρη Φλουδόπουλου
Σε μια κίνηση που αναδεικνύει τον ιδιότυπο ενεργειακό σχεδιασμό της Άγκυρας, η Τουρκία αποφάσισε να παρατείνει για έναν ακόμη χρόνο δύο μεγάλες συμβάσεις προμήθειας φυσικού αερίου από τη ρωσική Gazprom, συνολικού ύψους 22 δισ. κυβικών μέτρων ετησίως, οι οποίες έληγαν στο τέλος του 2025. Η εξέλιξη έρχεται τη στιγμή που η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφάσισε να επισπεύσει το πλήρες "μπλόκο" στο ρωσικό αέριο, αλλά και σε μια περίοδο κατά την οποία ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει ζητήσει ευθέως από τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να περιορίσει ή ακόμη και να σταματήσει τις αγορές ρωσικού φυσικού αερίου.
Συγκεκριμένα, ο υπουργός Ενέργειας της Τουρκίας Αλπασλάν Μπαϊρακτάρ επιβεβαίωσε ότι η κρατική εταιρεία BOTAŞ και η Gazprom κατέληξαν σε συμφωνία επέκτασης των δύο συμβολαίων για έναν χρόνο. Όπως δήλωσε, "θα συνεχίσουμε να προμηθευόμαστε αέριο από τη Gazprom και την επόμενη χρονιά", σημειώνοντας όμως ότι πλέον η Άγκυρα επιδιώκει "πιο βραχυπρόθεσμες συμφωνίες, διάρκειας μέχρι ενός έτους".
Η επιλογή αυτή στέλνει σαφές μήνυμα ότι η Τουρκία δεν είναι διατεθειμένη —τουλάχιστον σε αυτή τη φάση— να απεξαρτηθεί από έναν προμηθευτή που της προσφέρει φθηνό αέριο αγωγών, κρίσιμο για τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας της τουρκικής βιομηχανίας και της αναπτυξιακής πορείας της οικονομίας της. Με το μερίδιο του ρωσικού αερίου να παραμένει κοντά στο 40% του ενεργειακού μείγματος, μια απότομη διακοπή θεωρείται για πολλούς στην Άγκυρα "αδιανόητη".
Προσπάθεια εξισορρόπησης με άνοιγμα προς το αμερικανικό LNG
Ωστόσο, ως αντίβαρο η τουρκική κυβέρνηση εμφανίζεται ταυτόχρονα αποφασισμένη να ενισχύσει τους ενεργειακούς δεσμούς της με τις ΗΠΑ. Ο Μπαϊρακτάρ δήλωσε στο περιθώριο ενεργειακού συνεδρίου στην Κωνσταντινούπολη ότι η Τουρκία εξετάζει σοβαρά το ενδεχόμενο επένδυσης στην έρευνα και παραγωγή παραγωγή φυσικού αερίου στις ΗΠΑ, προκειμένου —όπως είπε— "να θωρακίσουμε τη θέση μας και να δημιουργήσουμε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας".
Υπενθυμίζεται ότι μόλις έναν μήνα νωρίτερα ο πρόεδρος Τραμπ είχε, σύμφωνα με αμερικανικά δημοσιεύματα, ζητήσει από τον Ερντογάν να ευθυγραμμιστεί με τη δυτική στρατηγική απεξάρτησης από το ρωσικό αέριο και να σταματήσει τις αγορές από τη Gazprom. Η Άγκυρα ωστόσο επέλεξε να παρατείνει τις ρωσικές συμβάσεις, κάνοντας ταυτόχρονα άνοιγμα για άμεσες επενδύσεις στον αμερικανικό ενεργειακό κλάδο.
Σημειώνεται εξάλλου ότι η Τουρκία έχει συνάψει μακροχρόνιες συμβάσεις LNG, μεγάλο μέρος των οποίων αφορά φορτία από τις ΗΠΑ, προετοιμάζοντας το έδαφος για μια μερική και σταδιακή διαφοροποίηση της ενεργειακής της βάσης.
Η στάση της Άγκυρας αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον υπό το πρίσμα της στρατηγικής συνεργασίας Ελλάδας–ΗΠΑ για την τροφοδοσία με αμερικανικό LNG της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.
Τέλος να αναφερθεί ότι ο Τούρκος υπουργός ανακοίνωσε ότι η χώρα του σχεδιάζει να προσθέσει δύο νέα FSRU στο χαρτοφυλάκιό της, ενώ εξετάζεται η αύξηση των ποσοτήτων Τουρκμενικού αερίου που φτάνουν στην Τουρκία μέσω Ιράν. Η Άγκυρα βρίσκεται επίσης σε διαπραγματεύσεις για την ανανέωση της σύμβασης εισαγωγής αερίου από το Ιράν, που λήγει το καλοκαίρι του 2026.
Η αναβάθμιση των ενεργειακών σχέσεων Ελλάδας – ΗΠΑ
Η στάση της Τουρκίας αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν ιδωθεί στο πλαίσιο της ταχείας αναβάθμισης των ελληνοαμερικανικών ενεργειακών σχέσεων. Το τελευταίο διάστημα, η Ελλάδα έχει μετατραπεί σε βασικό πύλη εισόδου του αμερικανικού LNG στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, με τις νέες υποδομές FSRU στην Αλεξανδρούπολη, την περαιτέρω ενίσχυση της Ρεβυθούσας και τον κάθετο διάδρομο Ελλάδας–Βουλγαρίας–Ρουμανίας να δημιουργούν έναν σταθερό αγωγό τροφοδοσίας —ιδίως προς την Ουκρανία, η οποία πλέον εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από φορτία LNG που εκφορτώνονται στην Ελλάδα και μεταφέρονται βόρεια μέσω των διασυνδέσεων. Παράλληλα, ελληνικές ενεργειακές εταιρείες έχουν υπογράψει σειρά συμφωνιών διαμετακόμισης και εμπορίας αμερικανικού LNG, το οποίο αποκτά στρατηγικό ρόλο στον ενεργειακό εφοδιασμό της περιοχής μετά την επιτάχυνση της ευρωπαϊκής απεξάρτησης από το ρωσικό αέριο. Στο ίδιο πλαίσιο, οι αμερικανικοί κολοσσοί ExxonMobil και Chevron έχουν αναλάβει τις έρευνες για φυσικό αέριο στα θαλάσσια μπλοκ της Κρήτης και στο Ιόνιο, επιβεβαιώνοντας ότι η Ελλάδα εξελίσσεται όχι μόνο σε κόμβο εισαγωγών LNG, αλλά και σε δυνητικό παραγωγό με αμερικανική τεχνογνωσία και στρατηγική κάλυψη. Με το ενεργειακό αυτό "άνοιγμα” προς τις ΗΠΑ, η Αθήνα ενισχύει τον γεωπολιτικό της ρόλο την ώρα που η Άγκυρα προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε Μόσχα και Ουάσιγκτον.
