Ο Ντόναλντ Τραμπ κίνησε για δεύτερη φορά διαδικασία αποχώρησης των ΗΠΑ από τη συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα. Η αποχώρηση αυτή πυροδοτεί έναν καταιγισμό επιπτώσεων και σηματοδοτεί την απομόνωση της χώρας από την παγκόσμια εκστρατεία για τον περιορισμό της υπερθέρμανσης του πλανήτη.
Το εκτελεστικό διάταγμα που υπέγραψε ο Τραμπ αναφέρει ότι οι ΗΠΑ θα εξετάσουν το ενδεχόμενο η αποχώρηση τους να τεθεί σε ισχύ "άμεσα". Δεν αναφέρεται η περίοδος ειδοποίησης ενός έτους που ορίζει το σύμφωνο για το κλίμα.
Το εν λόγω διάταγμα συγκρούεται με την αύξηση των κλιματικών καταστροφών σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων των καταστροφικών πυρκαγιών στο Λος Άντζελες και των αποκαλύψεων ότι το περασμένο έτος ήταν το θερμότερο που έχει καταγραφεί ποτέ. Σηματοδοτεί την έναρξη μιας επιθετικής ατζέντας για την ανατροπή της αμερικανικής πολιτικής για το κλίμα, η οποία καθοδηγείται από έναν ενθαρρυμένο πρόεδρο που προσκαλεί την αντιπαράθεση σχετικά με τα επιστημονικά θεμέλια της κλιματικής αλλαγής.
Με την ενέργεια αυτή, η υπόσχεση των ΗΠΑ κατά την περίοδο της διακυβέρνησης Μπάιντεν να μειώσει την ατμοσφαιρική ρύπανση έως και 66 τοις εκατό μέσα σε μια δεκαετία δε θα βρει κάποιο αντίκρισμα. Θέτει επίσης υπό αμφισβήτηση μια σειρά από άλλες δεσμεύσεις των ΗΠΑ, όπως η παροχή δισεκατομμυρίων δολαρίων στις φτωχότερες χώρες που υποφέρουν από πρωτοφανή κύματα καύσωνα, πλημμύρες και άνοδο της στάθμης της θάλασσας.
Οι ΗΠΑ είχαν ήδη μείνει πίσω στους κλιματικούς στόχους τους για το 2030, παρά τις προσπάθειες που περιελάμβαναν εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια σε δαπάνες καθαρής ενέργειας από τον τέως πρόεδρο Τζο Μπάιντεν. Ο Τραμπ συνόδευσε τη νέα του αποχώρηση από το Παρίσι με ένα μπαράζ εκτελεστικών διαταγών που στόχευαν να καταπνίξουν το έργο του Μπάιντεν, συμπεριλαμβανομένης της κήρυξης εθνικής ενεργειακής έκτακτης ανάγκης που ο Τραμπ είπε ότι θα ξεκλειδώσει αυτό που αποκάλεσε "υγρό χρυσό" της Αμερικής.
"Drill, baby, drill" είπε ο Τραμπ για τις γεωτρήσεις κατά την ορκωμοσία του. "Έχουμε κάτι που κανένα άλλο κατασκευαστικό έθνος δεν θα έχει ποτέ, τη μεγαλύτερη ποσότητα πετρελαίου και φυσικού αερίου από οποιαδήποτε χώρα στη Γη, και θα το χρησιμοποιήσουμε".
Ο Λευκός Οίκος δεν έχασε χρόνο ανακοινώνοντας την έξοδο από το Παρίσι, ανακοινώνοντάς τη σε ένα δελτίο τύπου λιγότερο από μόλις 30 λεπτά μετά την ορκωμοσία του Τραμπ.
"Αποσύρομαι αμέσως από την άδικη, μονόπλευρη κλιμάκωση της συμφωνίας του Παρισιού για το κλίμα", είπε ο Τραμπ στο πλήθος, σημειώνοντας ότι η μείωση της κλιματικής ρύπανσης δεν λειτουργεί αν δεν το κάνουν όλοι. "Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα σαμποτάρουν τις δικές μας βιομηχανίες ενώ η Κίνα μολύνει ατιμώρητη".
Κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του Τραμπ, οι σύμβουλοί του συζητούσαν για μήνες για το εάν οι ΗΠΑ θα έπρεπε να αποχωρήσουν από τη συμφωνία του Παρισιού, μια απόφαση που ανακοίνωσε τελικά τον Ιούνιο του 2017. Η δράση προκάλεσε άμεση καταδίκη από παγκόσμιους και επιχειρηματικούς ηγέτες, συμπεριλαμβανομένου του Ίλον Μασκ, ο οποίος έγραψε τότε στο Twitter: "Η κλιματική αλλαγή είναι πραγματική. Η αποχώρηση από το Παρίσι δεν είναι καλό για την Αμερική ή τον κόσμο".
Ο Μπάιντεν προσχώρησε αμέσως στο σύμφωνο μόλις ανέλαβε τα καθήκοντά του πριν από τέσσερα χρόνια, επιτρέποντας σε μεγάλο μέρος του κόσμου να παρουσιάσει την αποχώρηση ως ένα διάλειμμα από τη δέσμευση της Αμερικής για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
Αλλά η αποχώρηση του Τραμπ αυτή τη φορά εδραιώνει την αντίθεση του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος απέναντι στη διεθνή δράση για το κλίμα και την απόρριψη δεκαετιών ζοφερών προειδοποιήσεων από επιστημονικές ακαδημίες σε όλο τον κόσμο.
"Όταν οι ΗΠΑ απομακρύνονται από τη Συμφωνία του Παρισιού μια εβδομάδα μετά τη διαγραφή ολόκληρων πόλεων από τον χάρτη στην Καλιφόρνια, αυτό κάτι λέει", δήλωσε η Φράνσις Κολόν, ανώτερη διευθύντρια για τη διεθνή κλιματική πολιτική στο φιλελεύθερο Κέντρο για την Αμερικανική Πρόοδο.
"Αποχωρώντας από τη Συμφωνία του Παρισιού, αυτή η κυβέρνηση έχει παραιτηθεί από την ευθύνη της να προστατεύει τον αμερικανικό λαό και την εθνική μας ασφάλεια", δήλωσε η Τζίνα ΜακΚάρθι, σύμβουλος για το κλίμα υπό τον Μπάιντεν.
Ανεκπλήρωτοι στόχοι
Μετά από χρόνια διαπραγματεύσεων, η συμφωνία του Παρισιού του 2015 δέσμευσε σχεδόν όλες τις χώρες του πλανήτη, ανεξάρτητα από το μέγεθος, τον πλούτο ή το επίπεδο ρύπανσης, να θέσουν ολοένα και αυστηρότερους στόχους για τη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Ο στόχος ήταν να διατηρηθεί η άνοδος της θερμοκρασίας από την προβιομηχανική εποχή "πολύ κάτω" από τους 2 βαθμούς Κελσίου και ιδανικά όχι πάνω από 1,5 C.
Αυτοί οι στόχοι δεν είναι δεσμευτικοί, ωστόσο η συμφωνία βοήθησε στην επιβράδυνση της υπερθέρμανσης του πλανήτη σε σύγκριση με αυτό που θα μπορούσε να συμβεί χωρίς το Παρίσι, σύμφωνα με αναλύσεις και τον οργανισμό των Ηνωμένων Εθνών για το κλίμα. Παρακίνησε τα έθνη να χρησιμοποιήσουν καθαρότερες μορφές ενέργειας – με τη βοήθεια εθνικών προσπαθειών, όπως η ατζέντα του Μπάιντεν για καθαρή ενέργεια και υποδομές αξίας 1,6 τρισεκατομμυρίων δολαρίων.
Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, όπως η ηλιακή και η αιολική, αναμένεται να παράγουν το 22 τοις εκατό της ηλεκτρικής ενέργειας των ΗΠΑ το 2024, από περίπου 15 τοις εκατό το 2017. Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια αναμένονταν να είναι σχεδόν διπλάσιες σε σύγκριση με τα ορυκτά καύσιμα στο παρελθόν έτος. Όταν ο Τραμπ ανέλαβε για πρώτη φορά τα καθήκοντά του το 2017, ήταν σχεδόν ισομερείς.
Ενώ οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου συνέχισαν να αυξάνονται παγκοσμίως, από περίπου 35 δισεκατομμύρια τόνους οπότε εγκρίθηκε η συμφωνία σε περισσότερους από 41 δισεκατομμύρια τόνους που αναμένονταν το 2024, μπορεί να είναι κοντά στο αποκορύφωμά τους. Ωστόσο, αυτό σημαίνει ότι η διατήρηση των θερμοκρασιών κάτω από 1,5 C μακροπρόθεσμα θα είναι σχεδόν αδύνατη: Οι παγκόσμιοι μέσοι όροι το 2024 για πρώτη φορά υπερέβησαν αυτό το όριο για ένα πλήρες ημερολογιακό έτος.
Οι σύμμαχοι του Τραμπ υποστηρίζουν ότι οι κινήσεις του είναι δικαιολογημένες, επειδή ο υπόλοιπος κόσμος δεν έχει κάνει αυτό που του αναλογεί, υποδεικνύοντας την αύξηση των παγκόσμιων εκπομπών και τη νέα ενέργεια με καύση άνθρακα στα δίκτυα της Κίνας. Ισχυρίζονται επίσης ότι η αποχώρηση του Παρισιού δίνει το δικαίωμα στη νέα κυβέρνηση να αντιστρέψει τις φορολογικές ελαφρύνσεις του Μπάιντεν για την καθαρή ενέργεια και άλλες πολιτικές για το κλίμα – παρόλο που οι ΗΠΑ δεν είναι νομικά υποχρεωμένες να εκπληρώσουν τους στόχους του Παρισιού και οι πολιτικές του Μπάιντεν αφορούσαν εξίσου την τόνωση της βιομηχανικής και οικονομικής ανάπτυξης.
"Απλώς αφαιρεί ένα άλλο εμπόδιο για να αναιρεθεί αυτό που έχουν καταφέρει ο Μπάιντεν και το Δημοκρατικό Κογκρέσο", δήλωσε ο Μάιρον Έμπελ, ένθερμος επικριτής της κλιματικής επιστήμης που υποστήριξε και την πρώτη αποχώρηση του Τραμπ από τη συμφωνία.
Σύμφωνα με τους όρους της συμφωνίας του Παρισιού, οποιαδήποτε απόσυρση από τη συμφωνία υποτίθεται ότι θα τεθεί σε ισχύ ένα χρόνο από την ημέρα που μια χώρα ειδοποιήσει επίσημα στα Ηνωμένα Έθνη ότι αποχωρεί. Δεν ήταν σαφές αργά τη Δευτέρα εάν η κυβέρνηση Τραμπ επιχειρεί να ακυρώσει αυτήν την περίοδο ειδοποίησης.
Ακόμη και μετά την ολοκλήρωση της αποχώρησης, οι ΗΠΑ μπορούν ακόμα να συμμετέχουν στις ετήσιες διαπραγματεύσεις για το κλίμα – εάν ο Τραμπ επιλέξει να στείλει αντιπροσωπεία – αλλά πιθανότατα θα έχουν μικρότερη επιρροή.
"Μια πολύ δύσκολη περίοδος"
Δύο εβδομάδες μετά την εκλογική νίκη του Τραμπ, τα έθνη στις συνομιλίες για το κλίμα της COP29 στο Αζερμπαϊτζάν απέτυχαν να επαναλάβουν την παλιά τους υπόσχεση να απομακρυνθούν από τα ορυκτά καύσιμα όσο το δυνατόν γρηγορότερα. Αξιωματούχοι στις συνομιλίες δήλωσαν ότι η επιστροφή του Τραμπ ενθάρρυνε τους υπερμαχους πετρελαίου, φυσικού αερίου και άνθρακα όπως η Σαουδική Αραβία, η Ρωσία και η Κίνα, αποδυνάμωσε την εμπιστοσύνη στις υποσχέσεις των ΗΠΑ και κατέστησε πιο δύσκολο για τις ευάλωτες στο κλίμα χώρες να προσμένουν μια καλύτερη συμφωνία.
"Έχουμε δει αποφάσεις να γίνονται όλο και πιο δύσκολες να παρθούν, κι όχι μόνο επειδή χώρες όπως η Σαουδική Αραβία αισθάνονται ολοένα και περισσότερο απειλούμενες και δεν τις νοιάζει πραγματικά τι πιστεύει ο υπόλοιπος κόσμος γι’ αυτές", είπε ένας Βορειοευρωπαίος διπλωμάτης υπό το καθεστώς της ανωνυμίας. "Έτσι θα χάσουμε έναν ισχυρό διπλωματικό εταίρο, αλλά ακόμα και με αυτόν τον εταίρο θα ήταν πάντα μια πολύ δύσκολη περίοδος για εμάς".
Η απόσυρση των ΗΠΑ εντείνει την ήδη αυξανόμενη απροθυμία μεταξύ των κυβερνήσεων που συνήθως θεωρούνται ηγέτιδες δυνάμεις του κλίματος να περιορίσουν τη χρήση ορυκτών καυσίμων και τα κέρδη των εταιρειών και των εθνών που τα παράγουν, είπε ο διπλωμάτης. Την ίδια στιγμή, οι δεσμεύσεις για το κλίμα ξεφτίζουν σε ορισμένες δυτικές κυβερνήσεις που υιοθέτησαν πολιτικές πράσινης ενέργειας μόνο για να δουν τους ψηφοφόρους τους να στρέφονται προς τα δεξιά πολιτικά.
Ορισμένοι αξιωματούχοι στην Ευρώπη και το Ηνωμένο Βασίλειο φοβούνται επίσης ότι ένας ευρύτερος εμπορικός πόλεμος θα μπορούσε να εμποδίσει την πράσινη μετάβαση και να βλάψει την οικονομική ανάπτυξη.
Καθώς η κυβέρνηση των ΗΠΑ απομακρύνεται από την παγκόσμια κλιματική σκηνή, οι υποστηρικτές έχουν τονίσει τη σημασία των κρατών, των πόλεων και των επιχειρήσεων για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Η Συμμαχία για το κλίμα των ΗΠΑ, ένας συνασπισμός κυβερνητών από 24 πολιτείες που αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 60 τοις εκατό της αμερικανικής οικονομίας, έχει δεσμευτεί να εκπληρώσει τον τελευταίο κλιματικό στόχο του Μπάιντεν για μείωση των εκπομπών έως και 66 τοις εκατό έως το 2035.
Ωστόσο, αυτές οι απαντήσεις θα δυσκολευτούν να αναιρέσουν τα αποτελέσματα της πίεσης του Τραμπ για περισσότερα ορυκτά καύσιμα, τις κινήσεις του να ανακαλέσει τους κανονισμούς για το κλίμα και την περιφρόνησή του για τη διεθνή συνεργασία, σύμφωνα με αναλυτές.
Οι εκπομπές άνθρακα στις ΗΠΑ μειώθηκαν μόλις 0,2 τοις εκατό πέρυσι, ακόμη και με τις πράσινες δαπάνες του Μπάιντεν σε πλήρη εξέλιξη, και ο Τραμπ έχει δεσμευτεί να επεκτείνει την παραγωγή ορυκτών καυσίμων. Ο Τραμπ έχει επίσης διαφωνήσει κατά της αιολικής ενέργειας, επιτέθηκε σε προγράμματα επέκτασης της χρήσης των ηλεκτρικών αυτοκινήτων και υποσχέθηκε να ακυρώσει κανόνες που στοχεύουν στον περιορισμό της ρύπανσης των σταθμών παραγωγής ενέργειας.
