Ιταλία και Ελλάδα εκπέμπουν σήματα κινδύνου για "σοβαρές απειλές για την ευρωπαϊκή ασφάλεια που ετοιμάζονται στη Λιβύη" στους συμμάχους τους στην ΕΕ και το ΝΑΤΟ αναφέρει τη Δευτέρα σε δημοσίευμα του το Politico, σχολιάζοντας την ίδια στιγμή ότι αυτό γίνεται "χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία".
Οι μεταναστευτικές ροές από τη Λιβύη κορυφώνονται και πάλι, την ώρα που η Ρώμη ανησυχεί όλο και περισσότερο για την αυξανόμενη επιρροή της Ρωσίας στη χώρα της βόρειας Αφρικής, που ασκείται μέσω προμηθειών όπλων και μιας πιθανής νέας ναυτικής βάσης στο βορειοανατολικό λιμάνι του Τομπρούκ.
Η Αθήνα έχει επίσης στείλει δύο πολεμικά πλοία για να διεξάγουν περιπολίες στα ανοικτά της Λιβύης, ως απάντηση στο μεταναστευτικό κύμα και στις στρατηγικές ανησυχίες της ότι η Τουρκία συνεργάζεται με τους Λίβυους για να "τεμαχίσει" τη Μεσόγειο σε θαλάσσιες ζώνες για έρευνες, γράφει το Politico.
Ο Ιταλός υπουργός Εξωτερικών Αντόνιο Ταγιάνι χαρακτήρισε τη Λιβύη ως "μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης που η Ευρώπη πρέπει να αντιμετωπίσει από κοινού", αλλά η ευρωπαϊκή προσπάθεια να σημειωθεί κάποια διπλωματική πρόοδος την περασμένη εβδομάδα εξελίχθηκε σε φιάσκο.
Ο επίτροπος Μετανάστευσης της ΕΕ Μάγκνους Μπρούνερ, συνοδευόμενος από υπουργούς από την Ιταλία, την Ελλάδα και τη Μάλτα, κηρύχθηκε "persona non grata" στη Βεγγάζη, επικράτεια του Χαλίφα Χαφτάρ. Κατηγορούμενη για απροσδιόριστες "παραβιάσεις", η αντιπροσωπεία διατάχθηκε να αποχωρήσει.
"Ο ρόλος της Ρωσίας στη Λιβύη συνεχίζει να επεκτείνεται, χρησιμοποιώντας την ως κεντρικό κόμβο της αφρικανικής στρατηγικής της", προειδοποίησε ένας διπλωμάτης της ΕΕ. Ο ίδιος πρόσθεσε ότι ένα πολιτικά συνδεδεμένο δίκτυο λαθρεμπορίου στη Λιβύη υποστηρίζει τις στρατηγικές προσπάθειες της Ρωσίας, βοηθώντας τη Μόσχα να παρακάμψει τις κυρώσεις και να εργαλειοποιήσει τη μετανάστευση.
Η Ιταλία και η Ελλάδα γνωρίζουν, ωστόσο, ότι η αντιμετώπιση ενός τόσο σύνθετου προβλήματος όπως η Λιβύη -μια χώρα με μέγεθος υπερτριπλάσιο της Ισπανίας- θα απαιτήσει την υποστήριξη μεγάλων συμμάχων, όπως οι ΗΠΑ και η Γαλλία. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, η ανταπόκριση από τους συμμάχους αυτούς δεν είναι ικανοποιητική.
Η μετανάστευση και πάλι στην κορυφή της ατζέντας
Η ελληνική κυβέρνηση ανακοίνωσε την Τετάρτη νέους αυστηρούς μεταναστευτικούς κανόνες, καθώς προσπαθεί να αντιμετωπίσει την αύξηση των αφίξεων από τη Λιβύη στην Κρήτη εν μέσω τουριστικής περιόδου.
"Μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης απαιτεί έκτακτα μέτρα και ως εκ τούτου η ελληνική κυβέρνηση έλαβε την απόφαση να ενημερώσει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ότι ... προχωρά στην αναστολή της επεξεργασίας των αιτήσεων ασύλου, αρχικά για τρεις μήνες, για όσους φθάνουν στην Ελλάδα από τη Βόρεια Αφρική δια θαλάσσης", δήλωσε ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης.
Περίπου 9.000 άνθρωποι έχουν φτάσει στην Κρήτη από τη Λιβύη από την αρχή του έτους, οι περισσότεροι από αυτούς τις τελευταίες εβδομάδες, αριθμός που είναι ήδη σχεδόν διπλάσιος από τον συνολικό αριθμό για το 2024.
Στα τέλη Ιουνίου η Ελλάδα ανέπτυξε δύο πολεμικά πλοία σε μια προσπάθεια να περιορίσει την πρόσφατη αύξηση των αφίξεων μεταναστών. Ωστόσο, ανώτεροι κυβερνητικοί αξιωματούχοι αμφισβήτησαν την αποτελεσματικότητά τους, προειδοποιώντας ότι οι ναυτικές περιπολίες μπορεί να ενθαρρύνουν τους μετανάστες να πέσουν στο νερό για να διασωθούν. Βεβαίως, μόνο την τελευταία εβδομάδα περισσότεροι από 2.000 μετανάστες έφτασαν στην Κρήτη.
Η ελληνική κυβέρνηση δέχεται επίσης επικρίσεις τόσο από την αντιπολίτευση όσο και από τους ίδιους τους αξιωματούχους της για το γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια έχει εγκαταλείψει το ζήτημα της Λιβύης, σημειώνει το Politico.
Συνολικά υπήρξε αύξηση 7% στις παράτυπες διελεύσεις στην κεντρική Μεσόγειο κατά το πρώτο εξάμηνο του έτους, σχεδόν εξ ολοκλήρου από τη Λιβύη, σε σύγκριση με μια συνολική μείωση 20% σε όλες τις άλλες κύριες διαδρομές.
Οι κινήσεις της Ελλάδας έχουν επίσης προκαλέσει φόβους στην Ιταλία ότι περισσότεροι μετανάστες θα προωθηθούν στα ιταλικά ύδατα, σύμφωνα με το δίκτυο. "Ανησυχούμε για την κατάσταση στη Λιβύη και την πρόσφατη αύξηση των παράτυπων αναχωρήσεων", δήλωσε εκπρόσωπος της Κομισιόν πριν από την επίσκεψη της ΕΕ στη χώρα την περασμένη εβδομάδα.
Οι διπλωμάτες περιέγραψαν τη διπλωματική αποστολή της περασμένης εβδομάδας ως μια προσπάθεια να προσδιοριστούν πιθανές λύσεις στο πρόβλημα. Οι πόροι της ΕΕ, άλλωστε, πιθανότατα θα έπαιζαν κάποιο ρόλο. Η ΕΕ έκλεισε μια εξαιρετικά αμφιλεγόμενη συμφωνία με την Τυνησία το 2023, στην οποία πλήρωσε τις αρχές για να αναχαιτίσουν τις ροές, αλλά οι διπλωμάτες αμφιβάλλουν ότι ένα τέτοιο μοντέλο θα μπορούσε να αναπαραχθεί σε μια χώρα τόσο αποσταθεροποιημένη από αντίπαλες πολιτοφυλακές όπως η Λιβύη, σημειώνεται.
Ο ρόλος της Ρωσίας
Μια πρόσφατη επίδειξη ρωσικών όπλων στη Βεγγάζη κατά τη διάρκεια μιας στρατιωτικής παρέλασης έδειξε την αυξανόμενη εγγύτητα του Κρεμλίνου στον Χαφτάρ. Η Ρωσία θέλει ένα προπύργιο στη Μεσόγειο, ειδικά μετά την πτώση του Μπασάρ αλ Άσαντ στη Συρία και το καθεστώς της βάσης στην Ταρτούς. Ο Ταγιάνι εκδίδει τακτικές προειδοποιήσεις ότι η Λιβύη είναι ο πιθανότερος προορισμός για την αντικατάσταση της ναυτικής βάσης.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του πρακτορείου ειδήσεων Agenzia Nova, η Μόσχα θέλει επίσης να εγκαταστήσει πυραυλικά συστήματα σε μια στρατιωτική βάση στη Sebha στη νότια Λιβύη, η οποία ελέγχεται από τον Χαφτάρ, και να στρέψει τους πυραύλους προς την Ευρώπη.
Πολλοί αναλυτές και διπλωμάτες είναι επιφυλακτικοί ότι η Μόσχα βρίσκεται σε φάση υλοποίησης του σχεδίου αυτού. Αλλά ακόμη και χωρίς τους πυραύλους, η Ρωσία μπορεί ήδη να χρησιμοποιήσει μια χούφτα στρατιωτικές βάσεις στη Λιβύη για υλικοτεχνική υποδομή, "η οποία θεωρητικά θα μπορούσε να πλήξει την Ευρώπη", δήλωσε ο Αρτούρο Βαρβέλι, ανώτερος συνεργάτης του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων.
Μέχρι στιγμής, η Ρωσία έχει χρησιμοποιήσει κυρίως τις λιβυκές βάσεις για να διεξάγει τις επιχειρήσεις της στην υπόλοιπη Αφρική, κυρίως μέσω του "Africa Corps".
Υπάρχουν επίσης αυξανόμενοι φόβοι μεταξύ των αξιωματούχων της Νότιας Ευρώπης ότι η Ρωσία θα μπορούσε σύντομα να είναι σε θέση να εργαλειοποιήσει τις μεταναστευτικές ροές από τη Λιβύη σε μια επανάληψη του υβριδικού πολέμου που εξαπέλυσε στο ανατολικό μέτωπο της ΕΕ με πρόσφυγες από τη Μέση Ανατολή να περνούν τα σύνορα της Λευκορωσίας στην Πολωνία.
Παρόλα αυτά, δεν πάνε όλα όπως τα θέλει η Ρωσία. Ένας από τους διπλωμάτες δήλωσε ότι το κόστος του πολέμου στην Ουκρανία στερεί από το "Africa Corps" τη χρηματοδότηση που χρειάζεται για να πληρώνει τις λιβυκές πολιτοφυλακές, δημιουργώντας εντάσεις με τους πληρεξουσίους του και τον Χαφτάρ.
Αναζήτηση συμμάχων
Παρά τη σοβαρότητα αυτών των απειλών από τη Λιβύη, η Ιταλία και η Ελλάδα αγωνίζονται να πείσουν τους συμμάχους τους να αναλάβουν δράση, σχολιάζει το Politico.
Ο Ιταλός πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι συζήτησε για το θέμα της Λιβύη με τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν στη διάρκεια τρίωρης συνάντησης στη Ρώμη στις 4 Ιουνίου. Η Λιβύη "είναι φυσικά ένα θέμα καίριας σημασίας τόσο για την Ιταλία όσο και για τη Γαλλία", δήλωσε Ιταλός αξιωματούχος με άμεση γνώση των συνομιλιών μεταξύ Παρισιού και Ρώμης, τονίζοντας "τις κοινές ανησυχίες, ιδίως όσον αφορά την ασφάλεια - όσον αφορά επίσης την αυξανόμενη παρουσία της Ρωσίας εκεί - και τη μετανάστευση".
Ο Ιταλός αξιωματούχος αναγνώρισε ωστόσο ότι υπάρχουν κάποιες διαφορές μεταξύ των θέσεων των δύο χωρών "σχετικά με τις πιθανές πολιτικές λύσεις".
Η Λιβύη προστίθεται όλο και περισσότερο στην ατζέντα των διπλωματικών συζητήσεων, αλλά ελάχιστα γίνονται στην πράξη. Ενώ η Ιταλία επιθυμεί απεγνωσμένα να συμμετάσχει η Γαλλία, το θέμα αυτό δεν φαίνεται να είναι τόσο ζωτικής σημασίας για το Παρίσι όσο για τη Ρώμη, και μάλιστα εκθέτει τις πρόσφατες αποτυχίες της Γαλλίας στο Μάλι και τον Νίγηρα.
"Για την Ιταλία, το ζήτημα της Λιβύης είναι πιο σημαντικό βραχυπρόθεσμα απ' ό,τι για τη Γαλλία", δήλωσε η Βιρζινί Κολομπιέ, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Luiss της Ρώμης και ειδική σε θέματα Λιβύης.
Και με τις ΗΠΑ να κοιτάζουν όλο και περισσότερο προς τον Ειρηνικό, δεν υπάρχει μεγάλη ελπίδα ότι η Ουάσινγκτον θα επενδύσει μεγάλο πολιτικό κεφάλαιο στη σταθεροποίηση της χώρας. Χαρακτηριστική είναι η πρόσφατη διακήρυξη του ΝΑΤΟ, που υπογράφηκε στις 25 Ιουνίου στη Χάγη, η οποία δεν αναφέρεται καν την Αφρική.
"Κανείς δεν ήθελε να [συμπεριληφθούν] διχαστικά ζητήματα, καθώς το ΝΑΤΟ έχει πλέον μια πολύ μινιμαλιστική ατζέντα", δήλωσε ο Αλεσάντρο Μαρόνε, επικεφαλής του προγράμματος άμυνας, ασφάλειας και διαστήματος στο think tank Istituto Affari Internazionali με έδρα τη Ρώμη.
Η Ρώμη πρέπει "τώρα να αντιμετωπίσει αυτή την πραγματικότητα", πρόσθεσε.
