Του Κώστα Ράπτη
Στο Naqsh-e-Rostam, την αρχαία νεκρόπολη που βρίσκεται 13 χιλιόμετρα βορειοδυτικά των ερειπίων της Περσεπόλεως, ο επισκέπτης έχει τη δυνατότητα να θαυμάσει όχι μόνο τους λαξευτούς τάφους ονομαστών Αχαιμενιδών, όπως ο Δαρείος και ο Ξέρξης, αλλά και ανάγλυφα της σασσανιδικής περιόδου. Το πιο γνωστό από αυτά είναι ο "Θρίαμβος του Σαπώρ Α'”, όπου ο Πέρσης μονάρχης του 3ου μ.Χ. αιώνα στέκει έφιππος μπροστά στους γονυπετείς Ρωμαίους αυτοκράτορες που μπόρεσε να αιχμαλωτίσει, ήτοι τον Βαλεριανό και τον Φίλιππο τον Άραβα.
Η παράσταση αυτή εμφανίσθηκε τις προηγούμενες ημέρες σε προπαγανδιστική αφίσα στους δρόμους της Τεχεράνης ελαφρώς παραλλαγμένη: αυτός που γονατίζει ικετευτικά στον βασιλέα Σαπώρ είναι ο σημερινός πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου.
Το ότι η αφίσα αυτή καλλιεργεί την αίσθηση πως το Ιράν θριάμβευσε κατά τον πρόσφατο "Πόλεμο των "Δώδεκα Ημερών” είναι ίσως το λιγότερο εντυπωσιακό στοιχείο. Περισσότερο θα άξιζε να σταθεί κανείς στο γεγονός ότι για τις ανάγκες της προπαγάνδας επιστρατεύεται μια εμβληματική φυσιογνωμία του προ-ισλαμικού παρελθόντος της χώρας. Μέχρι πολύ πρόσφατα, κάτι παρόμοιο θα ήταν αδιανόητο για τους Ιρανούς ιθύνοντες.
Το ίδιο μπορεί να παρατηρήσει κανείς και για τις συγκεντρώσεις (ακόμη και σε εμπορικά mall της καταναλωτικής και κατά βάθος δυτικόπληκτης βόρειας Τεχεράνης) που διοργανώθηκαν το προηγούμενο διάστημα στη μνήμη των θυμάτων του Πολέμου των Δώδεκα Ημερών. Μολονότι αυτές αντέγραφαν την τελετουργία του συλλογικού θρήνου που κυριαρχεί στην κορυφαία σιιτική εορτή της Ασουρά, η συνθηματολογία και τα εμβατήρια που δονούσε τους συγκεντρωμένους ήταν καθαρά εθνικιστικού και όχι θρησκευτικού χαρακτήρα. Αίφνης, λ.χ., γνώρισε μία νέα δημοτικότητα το άσμα "Ω Ιράν” που έγραψε ο Χοσέιν Γκολ-ε-Γκολάμπ to 1941, όταν η χώρα δέχθηκε βρετανο-ιρανική εισβολή που κατέληξε στην αντικατάσταση του σάχη Ρεζά Παχλεβί από τον γιο του.
Συμβαίνει άλλωστε το Ιράν να έχει μόλις εορτάσει για φέτος την Ασουρά, όπου εν μέσω των προβλεπόμενων θρήνων για τον Ιμάμη Χουσεϊν, ο ανώτατος ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ ζήτησε από τον ψάλτη να εκτελέσει ένα πατριωτικό τραγούδι.
Η παρουσία νεαρών γυναικών χωρίς μαντίλα (στο πνεύμα της κατάλυσης στην πράξη των κανόνων του "χετζάμπ” που εξαπλώνεται μετά το κίνημα για τον θάνατο της Μαχσά Αμινί) στις συγκεντρώσεις της ημέρας εικονογραφεί χαρακτηριστικά τις αντιφάσεις του σύγχρονου Ιράν, αλλά και την καινοφανή εθνική ενότητα που προκαλούν τα αντανακλαστικά υπεράσπισης της πατρίδας.
Ίσως, η "αλλαγή καθεστώτος" που θεωρήθηκε από πολλούς ως ο πραγματικός στόχος του "Πολέμου των Δώδεκα Ημερών", να έχει ήδη με έναν τρόπο συντελεσθεί – προς αναπάντεχη κατεύθυνση.
Αυτό υποστηρίζει με άρθρο του στο ηλεκτρονικό περιοδικό Τhe National Interest ο Αμερικανός γεωπολιτικός αναλυτής Brandon J. Weichert, σύμφωνα με τον οποίο η Ισλαμική Δημοκρατία έχει ήδη αντικατασταθεί από... κάτι χειρότερο.
Η μετάθεση του κέντρου λήψης των αποφάσεων από τον Αγιατολάχ Χαμενεΐ στη συλλογική ηγεσία των Φρουρών της Επανάστασης, για το διάστημα κατά το οποίο ο πρώτος ήταν υποχρεωμένος να κρύβεται για τη ζωή του, η αρχική εξόντωση της στρατιωτικής ηγεσίας και η εσπευσμένη αντικατάστασή της από μία νεώτερη γενιά στελεχών, με λιγότερο διαλλακτικές απόψεις, είναι κατά τον Weichert τα στοιχεία που απέτρεψαν την ανάδυση ενός ουσιαστικά στρατοκρατικού καθεστώτος.
Αλλά το στοιχείο το οποίο ο ίδιος δείχνει να υποτιμά είναι οι εξελίξεις όχι στην κορυφή της εξουσίας, αλλά στη βάση της κοινωνίας, όπου η μέχρι πρότινος διαδεδομένη (και μάλλον αφελής) πίστη στην δυνατότητα "ανοίγματος στον κόσμο” (δηλ. την Δύση) διαψεύσθηκε οδυνηρά, ακόμη και μεταξύ των αντιπάλων της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Δεν θα μπορούσε άλλωστε να είναι διαφορετικά τα πράγματα με έναν αρχαίο λαό με ισχυρή πολιτισμική αυτοπεποίθηση (στα όρια του σωβινισμού).
Όλα αυτά δεν συνεπάγονται απαραίτητα την σταθεροποίηση του Ιράν σε βάθος χρόνου. Το πολιτικό Ισλάμ λειτούργησε ως συγκολλητικό στοιχείο για μία πολυεθνοτική πρώην αυτοκρατορία, ενώ η στροφή στον περσικό εθνικισμό δεν είναι εγγυημένο ότι θα αποβεί αρκούντως συμπεριληπτική για τια μειονότητες και δεν θα ενισχύσει τυχόιν αποσχιστικές τάσεις τους.
Επιπλέον ο μεγάλος βαθμός εμπλοκής των Φρουρών της Επανάστασης στην οικονομία είναι στοιχείο εν τέλει διαβρωτικό, όπως και ο υπόγειος ανταγωνισμός τους με τον τακτικό στρατό.
