Του Κώστα Ράπτη
Τα φαινόμενα απατούν: και ο "Πόλεμος των Δώδεκα Ημερών", όπως τον ονομάτισε ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοινώνοντας τον τερματισμό του, δεν σήμανε την παράδοση της Μέσης Ανατολής στο γενικευμένο χάος, αλλά, κατά εντελώς παράδοξο τρόπο, έθεσε τα θεμέλια για μια μεγάλη συνεννόηση που δύναται να αναμορφώσει όλη την περιοχή.
Δεν θα μπορούσε να ερμηνευθεί αλλιώς το μέγα αίνιγμα να εμφανίζονται την επόμενη μέρα της σύγκρουσης ως νικητές και οι τρεις ανεξαιρέτως εμπλακέντες, ήτοι οι ΗΠΑ, το Ιράν και το Ισραήλ.
Και στην καρδιά αυτού του αινίγματος βρίσκεται ένα μικρότερο: τι απέγιναν τα 408 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου σε ποσοστό 60% (ήτοι πολύ κοντά στο 90% που επιτρέπει τη δημιουργία πυρηνικού όπλου) που βρίσκονταν στα υπόγεια του βομβαρδισθέντος από τους Αμερικανούς ιρανικού πυρηνικού σταθμού του Φορντό;
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και οι συνεργάτες του επιμένουν ότι το επίμαχο υλικό έμεινε θαμμένο για πάντα στα έγκατα του Φορντό και συνεπώς τερματίστηκε στην πράξη το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, άρα και η ανάγκη συνέχισης της θερμής αναμέτρησης με την Ισλαμική Δημοκρατία.
Ωστόσο, οι καχύποπτοι δεν πείθονται – πόσω μάλλον που διαρροές από τις ίδιες τις αμερικανικές υπηρεσίες θέλουν το ιρανικό απόθεμα εμπλουτισμένου ουρανίου να έχει φυγαδευθεί προς άγνωστη κατεύθυνση πριν από τους αμερικανικούς βομβαρδισμούς.
Εξ ού και ο Ντόναλντ Τραμπ αισθάνθηκε την ανάγκη να διαψεύσει μέσω Truth Social τους αμφισβητίες, υποστηρίζοντας ότι "θα απαιτούσε πολύ χρόνο και θα ήταν πολύ επικίνδυνο" να μετακινηθεί το "βαρύ" ιρανικό πυρηνικό υλικό. Η δε Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (ΙΑΕΑ) σηκώνει τα χέρια ψηλά δηλώνοντας ότι δεν έχει πλέον πρόσβαση στις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις.
Η ισραηλινή πλευρά είναι υποχρεωμένη να προσυπογράφει δημοσίως την αμερικανική εκδοχή, ότι το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα υπέστη μοιραίο πλήγμα.
Λίγες ώρες μετά την ανακοίνωση της εκεχειρίας την Τρίτη, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός, Βενιαμίν Νετανιάχου, δήλωσε ότι η Τεχεράνη δεν θα έχει "ποτέ ατομικά όπλα", ενώ τη μεθεπομένη ο Τραμπ ανταπέδωσε πλέκοντας το εγκώμιο του Νετανιάχου και ζητώντας να σταματήσει η δικαστική του δίωξη στην πατρίδα του με την κατηγορία της διαφθοράς.
Ο αρχηγός του γενικού επιτελείου ενόπλων δυνάμεων του Ισραήλ, αντιστράτηγος Εγιάλ Ζαμίρ, υποστήριξε ότι το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα οδηγήθηκε "χρόνια πίσω", ενώ τόνισε πως, μολονότι η επιχείρηση τελείωσε, "η εκστρατεία δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί", καθώς "μας περιμένουν πολλές προκλήσεις".
"Απεμπλοκή διά της κλιμακώσεως"
Η μεγαλύτερη των προκλήσεων όμως είναι η αντοχή της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Αντί για την "αλλαγή καθεστώτος" που αναμενόταν να δρομολογηθεί με τις δολοφονίες στρατιωτικών ηγετών και πυρηνικών επιστημόνων του Ιράν, καθώς και με τη δραστηριοποίηση σαμποτέρ εντός ιρανικού εδάφους, το καθεστώς της Τεχεράνης ανασυντάχθηκε μετά τον αιφνιδιασμό της πρώτης ημέρας, εξασφάλισε την πατριωτική συσπείρωση του πληθυσμού (συμπεριλαμβανομένων και των αντιφρονούντων) και εξαπέλυσε σειρά πυραυλικών επιθέσεων, που ανέδειξαν τα όρια της αποτελεσματικότητας της αντιπυραυλικής ασπίδας του Ισραήλ, αλλά και των αντανακλαστικών της κοινωνίας του.
Αν η πρωτοβουλία του Ισραήλ να εκκινήσει στις 13 Ιουνίου αυτή την αναμέτρηση εμφανώς απέβλεπε στον "εκτροχιασμό" των συνομιλιών ΗΠΑ και Ιράν που βρίσκονταν σε πλήρη εξέλιξη, η απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να παρεμβληθεί με τον βομβαρδισμό του Φορντό και άλλων δύο ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων αποδεικνύεται ότι υπήρξε μια ιδιόμορφη "απεμπλοκή διά της κλιμακώσεως".
Οι βομβαρδισμοί της Κυριακής, καταλλήλως "χορογραφημένοι", όπως άλλωστε και τα κατοπινά ιρανικά αντίποινα εναντίον της αμερικανικής βάσης του Ομπέιντ στο Κατάρ, απέτρεψαν την ανεξέλεγκτη κλιμάκωση αυτού που θα μπορούσε να καταλήξει είτε στον ιρανικό αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ (απ’ όπου διέρχεται το ένα πέμπτο του θαλασσίως διακινούμενου πετρελαίου ανά τον κόσμο) είτε και σε χρήση πυρηνικού όπλου από πλευράς Ισραήλ. Η "επιτυχία" που έσπευσε να διακηρύξει ο Τραμπ αποτελούσε την απόδρασή του από τον κλοιό που δημιουργούσαν αφενός οι πιέσεις του Ισραήλ και των φίλων του στη Ουάσινγκτον για άμεση αμερικανική εμπλοκή και αφετέρου η απαρέσκεια (στα όρια της εξέγερσης) του "λαού του MAGA", δηλαδή των πιστότερων συντηρητικών οπαδών του Τραμπ, στο ενδεχόμενο μιας νέας στρατιωτικής περιπέτειας. Ένας από τους τελευταίους, ο παλαιός προεδρικός σύμβουλος Στιβ Μπάνον, απερίφραστα δήλωσε ότι η κατάπαυση του πυρός απετέλεσε μια αναγκαιότητα για να ανακουφισθεί το Ισραήλ.
Της κατάπαυσης του πυρός προηγήθηκε, διόλου τυχαία, η παρεμβολή της Μόσχας, με τον Βλαντίμιρ Πούτιν να υποδέχεται στο Κρεμλίνο τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών και να υπόσχεται "βοήθεια στον ιρανικό λαό", περιπλέκοντας ασφαλώς τους αμερικανικούς σχεδιασμούς.
Ο Ουίτκοφ έπιασε ξανά δουλειά
Αλλά τα πιο ενδιαφέροντα μηνύματα ήρθαν αμέσως μετά. Ο Ντόναλντ Τραμπ υποστήριξε ούτε λίγο ούτε πολύ ότι οι αμερικανο-ιρανικές συνομιλίες θα μπορούσαν να επανεκκινήσουν ακόμη και την ερχόμενη εβδομάδα, ενώ αποκλίνοντας από την "πολιτική μέγιστης πίεσης" προς το Ιράν μέσω κυρώσεων, δήλωσε ότι η Κίνα μπορεί να συνεχίσει να αγοράζει ιρανικό πετρέλαιο.
Σημειώνεται ότι η Κίνα αντιπροσωπεύει το μεγαλύτερο μέρος των αγορών πετρελαίου από το Ιράν, καθώς οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι τα ιδιωτικά διυλιστήρια στη χώρα λαμβάνουν κατά μέσο όρο περισσότερα από 1,5 εκατ. βαρέλια την ημέρα από Ιρανούς προμηθευτές.
Η Τεχεράνη δεν βιάζεται να ανταποκριθεί στα ανοίγματα του Τραμπ και προσπερνά τη "σεναριολογία" περί επανεκκίνησης των συνομιλιών με τις ΗΠΑ. Μάλιστα με κοινοβουλευτική απόφαση διακόπτει τη συνεργασία της με την ΙΑΕΑ, γεγονός που σημαίνει ότι δύναται να συνεχίσει το πυρηνικό της πρόγραμμα χωρίς καμία εξωτερική επιθεώρηση. Παράλληλα, όμως, η τηλεφωνική επικοινωνία του Ιρανού προέδρου, Μασούντ Πεζεσκιάν, με τον Σαουδάραβα διάδοχο, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, υποδηλώνει διάθεση περαιτέρω καλλιέργειας των σχέσεων με τις αραβικές μοναρχίες που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως μεσολαβητές προς τη Δύση.
Σενάρια παροχής κινήτρων
Σύμφωνα μάλιστα με το CNN, ο Αμερικανός προεδρικός απεσταλμένος Στιβ Ουίτκοφ βρίσκεται ήδη σε επαφές με το Ιράν και τις μοναρχίες του Κόλπου για μια "συνολική συμφωνία", επεξεργαζόμενος σενάρια παροχής στην Τεχεράνη κινήτρων συμμόρφωσης, όπως η μερική άρση των αμερικανικών κυρώσεων, η αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων ύψους 6 δισ. δολαρίων και η ανακατασκευή του Φορντό με αραβικά κεφάλαια, στο πλαίσιο ενός ειρηνικού πυρηνικού προγράμματος.
Με άλλα λόγια, η προοπτική διείσδυσης στην ιρανική αγορά και απόσπασης του Ιράν από τη ρωσοκινεζική επιρροή φαντάζει στα μάτια του Τραμπ πιο εύκολη και πιο δελεαστική από την ισραηλοκεντρική ουτοπία της κατάλυσης της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
