Του Κώστα Ράπτη
Ο Τζίμι Κάρτερ έζησε τέσσερα χρόνια στον Λευκό Οίκο και κατόπιν άλλα 44 ως ιδιώτης. Ο ίδιος παραδεχόταν ότι υπήρξε καλύτερος πρώην πρόεδρος, παρά πρόεδρος. Και πράγματι φεύγει από τη ζωή αφήνοντας μνήμη αγαθή στο διεθνές ακροατήριο, κυρίως λόγω της πολύπλευρης δραστηριότητας που ανέπτυξε στο πλαίσιο του Ιδρύματος Κάρτερ στους τομείς της επίλυσης συγκρούσεων, της ανθρωπιστικής βοήθειας και της αποστολής παρατηρητών σε εκλογικές αναμετρήσεις ανά τον κόσμο.
Για τη δραστηριότητά του αυτή τιμήθηκε το 2004 με το βραβείο Νόμπελ Ειρήνης. Υπήρξε ο τρίτος από συνολικά τέσσερις Αμερικανούς προέδρους που απέσπασαν αυτή τη διάκριση: είχε προηγηθεί ο άκρως πολεμοχαρής Τέντι Ρούσβελτ τo 1906 και ο αρχιτέκτονας της Συνθήκης των Βερσαλλιών Γούντρο Ουίλσον το 1920, ενώ το 2009 ακολούθησε ο Μπαράκ Ομπάμα (που βραβεύθηκε ουσιαστικά για το μοναδικό του επίτευγμα την στιγμή της κατάθεσης της υποψηφιότητάς του, ήτοι την επιτυχή διεξαγωγή προεκλογικής εκστρατείας).
Το Νόμπελ στον Κάρτερ, ενώ αυτός είχε προ πολλού εγκαταλείψει την εξουσία, αποτελούσε, την εποχή της αμερικανικής εισβολής στο Ιράκ, έναν έμμεσο τρόπο για να αποδοκιμασθούν ο τότε εν ενεργεία πρόεδρος της υπερδύναμης Τζορτζ Μπους τζούνιορ και οι σύμμαχοί του. Οι "μυώδεις” νεοσυντηρητικές πολιτικές δεν ήσαν ακόμη δημοφιλείς στην Γηραιά Ήπειρο – και ο Κάρτερ συμβόλιζε μιαν εκδοχή της αμερικανικής "μαλακής ισχύος”, η οποία έσωζε τα προσχήματα, όπως αυτά κρίνονταν απαραίτητα εντεύθεν του Ατλαντικού.
Ωστόσο, η προεδρική θητεία Κάρτερ υπήρξε πολύ πιο επιδραστική από όσο φανταζόμαστε. Και μονολότι αυτή ολοκληρώθηκε άδοξα εν μέσω της κρίσης των ομήρων στο Ιράν, της σοβιετικής εισβολής στο Αφγανιστάν και της νίκης των Σαντινίστας στη Νικαράγουα, έθεσε τα θεμέλια για την θεαματική επαναβεβαίωση της αμερικανικής ισχύος την επόμενη δεκαετία.
Ο κόσμος στον οποίο ζούμε φέρει μέχρι και σήμερα τη σφραγίδα των επιλογών του Τζίμι Κάρτερ και των δύο σημαντικότερων συνεργατών του.
Ο Πολ Βόλκερ, τον οποίο διόρισε επικεφαλής της Fed, εγκαινίασε την εποχή της κυριαρχίας του μονεταρισμού, με το Volcker shock του 1979, ήτοι την αιφνιδιαστική αντι-κυκλική εκτόξευση των επιτοκίων, με την οποία τιθασεύθηκε μεσοπρόθεσμα ο πληθωρισμός, αλλά και τέθηκαν τα θεμέλια της λατινοαμερικανικής κρίσης χρέους, καθώς και της κινεζικής ανάδυσης, λόγω της υποχώρησης των μεταποιητικών δραστηριοτήτων εντός ΗΠΑ.
Ο Ζμπίγκνιου Μπρεζίνσκι, πάλι, σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας του Κάρτερ, πρωταγωνίστησε στην ανανέωση του Ψυχρού Πολέμου (πρβ. την επιβολή εμπάργκο σίτου στην ΕΣΣΔ, το μποϊκοτάζ των Ολυμπιακών Αγώνων της Μόσχας, τη στήριξη των Κόντρας στη Νικαράγουα, καθώς και των δικτατοριών στο Σαλβαδόρ και τη Νότια Κορέα), με διαρκέστερο κληροδότημα τον ένοπλο τζιχαντισμό που χρησιμοποιήθηκε για να παγιδευθούν οι Σοβιετικοί στο Αφγανιστάν. (Το ότι ο πολωνικής καταγωγής Μπρεζίνσκι εγκαταστάθηκε στη Ρώμη κατά τη διάρκεια του δεύτερου κογκλαβίου του 1978, προκειμένου να επιτύχει την εκλογή του συμπατριώτη του Κάρολ Βοϊτίλα ως Πάπα, υπήρξε επίσης καθοριστικό για την τύχη της ανατολικής Ευρώπης).
Η Μέση Ανατολή εξακολουθεί μέχρι σήμερα να κινείται στον αστερισμό του Δόγματος Κάρτερ, που θέλει τον έλεγχο του Περσικού Κόλπου να αποτελεί αντικείμενο ζωτικού ενδιαφέροντος ασφαλείας των ΗΠΑ, καθώς και των Συμφωνιών του Καμπ Ντέιβιντ του 1978, με τις οποίες η φυσική ηγέτιδα του αραβικού κόσμου Αίγυπτος έπαψε να αποτελεί απειλή για το Ισραήλ.
Τις συμφωνίες αυτές επιχειρεί στις μέρες μας η αμερικανική διπλωματία να αντιγράψει, διευρύνοντάς τες προς την κατεύθυνση της Σαουδικής Αραβίας, με τις Συμφωνίες του Αβραάμ.
Πρόκειται για ένα από τα τρία διπλωματικά επιτεύγματα του Κάρτερ τα οποία έκρινε αναγκαίο να μνημονεύσει νεκρολογώντας τον πρώην πρόεδρο ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες. Τα άλλα δύο, ήτοι η συμφωνία SALT 2 με τους Σοβιετικούς για τα στρατηγικά όπλα και η συμφωνία Κάρτερ-Τορρίχος για τη Διώρυγα του Παναμά, ατυχώς απειλούνται. Το όλο πλαίσιο ελέγχου των εξοπλισμών έχει καταρρεύσει τα τελευταία χρόνια, ενώ και η Διώρυγα του Παναμά μπαίνει στο στόχαστρο του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος εκδηλώνει ακομπλεξάριστες επεκτατικές διαθέσεις αντάξιες του Τεντ Ρούσβελτ. Άλλωστε, ακόμη και το ομοσπονδιακό υπουργείο Παιδείας που ίδρυσε ο Κάρτερ, βαίνει προς κατάργηση στις μέρες του Τραμπ.
