Του Γιώργου Σ. Σκορδίλη
Η ιδέα να κλείσει κάθε χώρα την παραγωγή της στα εθνικά της σύνορα μπορεί να ακούγεται ασφαλής, όμως στην πράξη είναι προβληματική. Σύμφωνα με νέα έκθεση του ΟΟΣΑ, αν οι χώρες προσπαθήσουν να φέρουν πίσω όλη την παραγωγή τους – δηλαδή να γίνουν αυτάρκεις και να μειώσουν το διεθνές εμπόριο – η παγκόσμια οικονομία θα δεχτεί ισχυρό πλήγμα.
Η έκθεση δείχνει πως τέτοιες πολιτικές δεν αυξάνουν την ανθεκτικότητα των οικονομιών απέναντι σε κρίσεις. Αντίθετα, μειώνουν την ανάπτυξη, προκαλούν στρεβλώσεις και συχνά κάνουν τα πράγματα χειρότερα.
Ο ΟΟΣΑ προτείνει έναν πιο ισορροπημένο δρόμο. Δεν λέει να μείνουμε όπως είμαστε, αλλά ούτε να κόψουμε τους δεσμούς με τον υπόλοιπο κόσμο. Χρειάζονται πιο ευέλικτες και πιο ασφαλείς αλυσίδες εφοδιασμού – όχι απομόνωση.
Η έκθεση εξηγεί ότι οι περισσότερες χώρες συνεχίζουν να εισάγουν προϊόντα από διαφορετικές αγορές, όμως ορισμένες αυξάνουν την εξάρτησή τους από λίγους προμηθευτές, κάτι που τις κάνει πιο ευάλωτες. Σήμερα, σε σχέση με τα τέλη της δεκαετίας του ’90, υπάρχουν 50% περισσότερα προϊόντα που προέρχονται από πολύ περιορισμένο αριθμό χωρών.
Η μεγαλύτερη αλλαγή αφορά την Κίνα. Το 1995, η Κίνα αντιπροσώπευε μόνο το 5% των εισαγωγών που προέρχονται από συγκεντρωμένες πηγές. Σήμερα φτάνει το 30%. Το μερίδιο των ΗΠΑ, της Γερμανίας και της Ιαπωνίας έχει πέσει στο μισό.
Αυτό σημαίνει ότι πολλές χώρες εξαρτώνται όλο και περισσότερο από την Κίνα για βασικά προϊόντα, και αυτό δημιουργεί κίνδυνο σε περίπτωση κρίσης ή γεωπολιτικής έντασης.
Η επιστροφή της παραγωγής στο εσωτερικό (relocalisation) δεν είναι πάντα πιο σταθερή.
Η έκθεση δείχνει ότι αν οι χώρες υιοθετήσουν τέτοια πολιτική, τότε:
- Το παγκόσμιο εμπόριο θα μειωθεί κατά 18%
- Το παγκόσμιο ΑΕΠ θα πέσει πάνω από 5%
- Περισσότερες από τις μισές χώρες θα έχουν λιγότερη οικονομική σταθερότητα
Με άλλα λόγια, η αυτάρκεια δεν είναι συνώνυμο της ασφάλειας.
Ποιοι κλάδοι κινδυνεύουν περισσότερο
Ορισμένοι τομείς της οικονομίας είναι πιο εκτεθειμένοι από άλλους. Η έκθεση αναφέρει ότι οι πιο ευάλωτοι είναι:
- Τα πετρελαιοειδή
- Τα ηλεκτρονικά προϊόντα
- Οι βιομηχανίες με πολύπλοκες εφοδιαστικές αλυσίδες
Επίσης, τα σοκ που προέρχονται από την εσωτερική αγορά μιας χώρας μπορεί να είναι χειρότερα από αυτά που ξεκινούν στο εξωτερικό.
Η ψηφιακή μετάβαση και οι νέοι περιβαλλοντικοί νόμοι παίζουν πλέον μεγάλο ρόλο στο πώς λειτουργούν οι εφοδιαστικές αλυσίδες.
Πολλές επιχειρήσεις καλούνται να συμμορφωθούν με αυστηρότερους κανόνες για το περιβάλλον και τα ανθρώπινα δικαιώματα, κάτι που αυξάνει το κόστος – ειδικά για μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις.
Ταυτόχρονα, η τεχνολογία βοηθά στην καλύτερη παρακολούθηση και στη διαχείριση των κινδύνων, αλλά εισάγει νέες απειλές, όπως οι κυβερνοεπιθέσεις ή η εξάρτηση από λίγους παρόχους ψηφιακών υπηρεσιών.
Τι προτείνει ο ΟΟΣΑ
Ο ΟΟΣΑ καλεί τις κυβερνήσεις να δράσουν έξυπνα και συντονισμένα και προτείνει:
- Διευκόλυνση του εμπορίου, με λιγότερη γραφειοκρατία
- Μείωση των εμποδίων στις υπηρεσίες που στηρίζουν τις αλυσίδες (όπως οι μεταφορές και η χρηματοδότηση)
- Ψηφιοποίηση με ασφάλεια στα διασυνοριακά δεδομένα
- Συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα για έγκαιρη πρόβλεψη και διαχείριση κινδύνων
Η έκθεση συνοδεύεται από στατιστικά εργαλεία για κάθε χώρα-μέλος του ΟΟΣΑ, που δείχνουν πόσο εξαρτάται από εμπορικούς εταίρους και πόσο έτοιμη είναι να ανταποκριθεί σε κρίσεις.
