Η αναστολή λειτουργίας που προκάλεσε χάος στις αερομεταφορές των ΗΠΑ την περασμένη εβδομάδα κατέδειξε ότι η ανάγκη εκσυγχρονισμού του απαρχαιωμένου συστήματος ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας της χώρας είναι πιο επιτακτική από ποτέ. Ωστόσο, οι πολιτικές συνθήκες που απαιτούνται για να περάσει το σύστημα στον 21ο αιώνα μοιάζουν ολοένα και πιο δύσκολο να διαμορφωθούν.
Μετά τις χιλιάδες καθυστερήσεις και ακυρώσεις που ανέτρεψαν τα σχέδια περισσότερων από ενός εκατομμυρίου ανθρώπων, οι οποίοι ταξίδευαν για γάμους, οικογενειακές εκδηλώσεις, κηδείες, επαγγελματικές υποχρεώσεις και αθλητικά γεγονότα, η κατάσταση στις αερομεταφορές πλησίαζε και πάλι στα φυσιολογικά επίπεδα νωρίς τη Δευτέρα.
Ωστόσο, η αντιπαράθεση για την πανεθνική αναστολή της εναέριας κυκλοφορίας κλιμακώνεται, με την κυβέρνηση Τραμπ να μεταθέτει τις ευθύνες και να ζητά δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια επιπλέον χρηματοδότησης, ενώ οι Δημοκρατικοί στο Κογκρέσο, οι οποίοι έχουν πλέον ενισχύσει τη θέση τους, προειδοποιούν ότι δεν πρόκειται να δώσουν λευκή επιταγή.
Τα βασικά ερωτήματα περιλαμβάνουν τι προκάλεσε την αναστολή λειτουργίας και αν μπορεί να επαναληφθεί, ιδίως ενόψει της παραδοσιακά μαζικής εξόδου των Αμερικανών για την Ημέρα των Ευχαριστιών (Thanksgiving). Επίσης, αν ο Λευκός Οίκος διαθέτει σχέδιο και την ικανότητα να επιλύσει το πρόβλημα, πόσο θα κοστίσει η αντιμετώπισή του και πόσος χρόνος θα χρειαστεί μέχρι να τεθεί σε πλήρη λειτουργία ένα νέο σύστημα, σύμφωνα με το CNN.
Κάθε επιτυχημένη προσπάθεια εκσυγχρονισμού θα απαιτούσε μια ενιαία εθνική προσπάθεια, διακομματική συνεννόηση, έναν πρόεδρο με επαρκές πολιτικό κεφάλαιο ώστε να κινητοποιήσει τις απαραίτητες ενέργειες, καθώς και μια κυβέρνηση που να εμπνέει εμπιστοσύνη στην υλοποίηση μεγάλων έργων υποδομής. Όλα αυτά θέτουν το ερώτημα κατά πόσο ο κρατικός μηχανισμός που οδήγησε στη νίκη στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και στον Ψυχρό Πόλεμο εξακολουθεί να είναι ικανός να υλοποιεί μεγάλα έργα γρήγορα, με ευελιξία και εντός προϋπολογισμού.
Οι επιπτώσεις της αναστολής λειτουργίας της Παρασκευής δείχνουν ότι ελάχιστες από αυτές τις προϋποθέσεις πληρούνται. Παράλληλα, η ξαφνική επιτακτικότητα της αναβάθμισης του συστήματος ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας θα εντείνει την πίεση σε ένα απερχόμενο Κογκρέσο, το οποίο ενδέχεται να δυσκολευτεί ακόμη και να διασφαλίσει τη συνέχιση της λειτουργίας της ομοσπονδιακής κυβέρνησης τον επόμενο μήνα.
Η χρηματοδότηση και η μεταρρύθμιση του συστήματος ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας είναι επίσης πιθανό να αποτελέσουν μία από τις πρώτες δοκιμασίες της επικίνδυνης πολιτικής περιόδου που θα ξεκινήσει όταν οι Δημοκρατικοί αναλάβουν τον έλεγχο του Κογκρέσου την επόμενη χρονιά, απέναντι σε έναν Ρεπουμπλικανό πρόεδρο.
Ο Τραμπ παίρνει θέση
Ο υπουργός Μεταφορών Σον Ντάφι εμφανίστηκε την Κυριακή σε τηλεοπτικές εκπομπές πολιτικού περιεχομένου, ζητώντας από το Κογκρέσο να αναλάβει δράση, ενώ παράλληλα διαβεβαίωνε τους Αμερικανούς ότι οι αερομεταφορές είναι ασφαλείς. "Δεν έχουν γίνει επενδύσεις σε αυτό το δίκτυο εδώ και δεκαετίες… Είναι το χειρότερα φυλαγμένο μυστικό στην Ουάσιγκτον. Και το ερώτημα είναι: πότε θα πραγματοποιήσουμε τις απαραίτητες επενδύσεις;" σημείωσε χαρακτηριστικά ο Ντάφι στην εκπομπή "State of the Union" του CNN.
Ένας παράγοντας που περιπλέκει την κατάσταση είναι ότι το τελευταίο περιστατικό φαίνεται πως προκλήθηκε από την ίδια τη διαδικασία εκσυγχρονισμού του συστήματος. Αυτό υπογραμμίζει ακόμη περισσότερο την πολυπλοκότητα της αναβάθμισης εξοπλισμού που ήδη λειτουργεί υπό υπερβολική πίεση, εξαιτίας του όγκου της εναέριας κυκλοφορίας, για τον οποίο δεν είχε σχεδιαστεί, ενώ πρέπει να συνεχίσει να βρίσκεται σε λειτουργία.
Ο Ντάφι δήλωσε στο CNN ότι η κατάρρευση προκλήθηκε από μια εργασία αντικατάστασης παρωχημένων χάλκινων καλωδίων, η οποία, όπως φαίνεται, είχε ως αποτέλεσμα τη διοχέτευση τεράστιου όγκου δεδομένων, υπερφορτώνοντας το ευρύτερο δίκτυο. Η εξήγησή του ήταν τουλάχιστον πιο σαφής από την αόριστη συνέντευξη Τύπου που είχε παραχωρήσει την Παρασκευή στον Λευκό Οίκο μαζί με τον υπουργό Εσωτερικής Ασφάλειας, Μαρκγουέιν Μάλιν. Η συνέντευξη εκείνη έδωσε ελάχιστες απαντήσεις, σε μια στιγμή που τα αεροδρόμια ήταν ασφυκτικά γεμάτα από επιβάτες καθηλωμένους στο έδαφος, και στη συνέχεια μετατράπηκε σε εκδήλωση προβολής του Τραμπ. "Αυτή είναι η ηγεσία του προέδρου Τραμπ", δήλωσε ο Μάλιν, χωρίς ίχνος ειρωνείας, καθώς το χάος επιδεινωνόταν και ο αρχηγός του κράτους ξεχώριζε κυρίως για την ασυνήθιστη σιωπή του.
Ο Τραμπ τοποθετήθηκε τελικά την Κυριακή μέσω του Truth Social, αποδίδοντας τις αστοχίες στην κυβέρνηση Μπάιντεν και ζητώντας από το Κογκρέσο να χρηματοδοτήσει τον εκσυγχρονισμό με ένα τεράστιο πακέτο και όχι με "μικρές δόσεις". Ωστόσο, φάνηκε να τον απασχολούν εξίσου και άλλες προτεραιότητες, μεταξύ των οποίων και η δικαστική απόφαση που ανέστειλε προσωρινά το σχέδιό του να αντικαταστήσει ένα αγαπημένο στους κατοίκους δημόσιο γήπεδο γκολφ και πάρκο στην Ουάσιγκτον με ένα γήπεδο προδιαγραφών πρωταθλήματος.
Η δραματική εικόνα που παρουσίασε την Παρασκευή το πρόβλημα του συστήματος ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας ενδέχεται να αποτελέσει την ώθηση που χρειάζεται το Κογκρέσο για να αναλάβει δράση.
Ωστόσο, η προσέγγιση και το ιστορικό του προέδρου σημαίνουν ότι ένα νέο αίτημα χρηματοδότησης θα προκαλέσει έντονες αντιπαραθέσεις, ιδίως όταν οι Δημοκρατικοί αναλάβουν τον έλεγχο. Το διοικητικό μοντέλο της κυβέρνησης, που χαρακτηρίζεται από βεβιασμένες κινήσεις, αποτυπώθηκε την Παρασκευή, όταν ο Ντάφι αύξησε το αίτημά του για χρηματοδότηση από τα 30 στα 50 δισεκατομμύρια δολάρια, χωρίς να δώσει λεπτομέρειες για τους λόγους της αύξησης ή για τον τρόπο με τον οποίο θα διατεθούν τα χρήματα.
Ο Δημοκρατικός γερουσιαστής Κρις Βαν Χόλεν, ο οποίος διεκδικεί από τον γερουσιαστή Τσακ Σούμερ την ηγεσία του κόμματος στη Γερουσία, χαρακτήρισε "προκλητικό" το γεγονός ότι ο Ντάφι διαμαρτύρεται, καθώς το Κογκρέσο έχει ήδη χορηγήσει στην κυβέρνηση όσα ζήτησε, μέσω των 12 δισεκατομμυρίων δολαρίων που περιλαμβάνονται στο νομοσχέδιο του Τραμπ "Big Beautiful Bill", από τα οποία έχει δαπανηθεί μόλις το ένα τρίτο.
"Θα στηρίξω οποιοδήποτε ύψος χρηματοδότησης απαιτείται για να διορθωθεί αυτό το πρόβλημα. Πρέπει να το λύσουμε με διακομματική συνεργασία", δήλωσε ο Βαν Χόλεν στην εκπομπή "State of the Union". Ωστόσο, προειδοποίησε: "Εάν χρειάζονται περισσότερα χρήματα, θα πρέπει να έρθουν και να αιτιολογήσουν το αίτημά τους".
Ο Δημοκρατικός βουλευτής Τζιμ Χάιμς υποστήριξε ότι η ίδια η κυβέρνηση συνέβαλε στην πρόκληση του φιάσκου, επιρρίπτοντας ευθύνες στον Έλον Μασκ, επειδή ανάγκασε 1.300 εργαζομένους της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας (FAA) να συνταξιοδοτηθούν ή να παραιτηθούν και απέλυσε 400 εργαζομένους σε δοκιμαστική περίοδο, στο πλαίσιο των περικοπών που επέβαλε πέρυσι το Υπουργείο Κυβερνητικής Αποτελεσματικότητας (DOGE). "Αυτό που βλέπετε είναι το τίμημα των ενεργειών του Έλον Μασκ, ο οποίος αποδεκάτισε έναν οργανισμό που επηρέασε εκατομμύρια Αμερικανούς την περασμένη Παρασκευή", δήλωσε ο Χάιμς στην εκπομπή "Face the Nation" του CBS.
Έχει ο Τραμπ την απαιτούμενη δυνατότητα να διαχειριστεί το πρόβλημα;
Οι πρόσφατες δυσκολίες και οι αντιπαραθέσεις της κυβέρνησης Τραμπ κάθε άλλο παρά ενισχύουν την εμπιστοσύνη στην ικανότητά της να κυβερνήσει αποτελεσματικά και να επιλύσει τα προβλήματα του συστήματος ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας.
Η πολύ ευκολότερη προσπάθεια αποκατάστασης της Reflecting Pool στο National Mall της Ουάσινγκτον -ένα προσωπικό σχέδιο του Τραμπ- μετατράπηκε σε φιάσκο. Ο Λευκός Οίκος βρίσκεται αυτή την περίοδο στη δίνη ενός σκανδάλου που αφορά τον Τζένσεν Χουάνγκ, επικεφαλής της Nvidia και πρόσωπο με καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της πολιτικής του Τραμπ για την τεχνητή νοημοσύνη, ο οποίος παραιτήθηκε λόγω εξωσυζυγικών σχέσεων, μεταξύ άλλων και με μια γυναίκα που Αμερικανός αξιωματούχος περιέγραψε ως πιθανό περιουσιακό στοιχείο των κινεζικών υπηρεσιών πληροφοριών.
Την ίδια ώρα, ο Τραμπ δεν έχει ακόμη τερματίσει τον πόλεμο με το Ιράν, για τον οποίο είχε υποσχεθεί ότι θα διαρκούσε μόλις λίγες εβδομάδες. Η σύγκρουση αναζωπυρώθηκε ξανά αυτό το Σαββατοκύριακο και σύντομα θα εισέλθει στον δέκατο μήνα της. Επίσης, την Παρασκευή, ο Παναμερικανικός Οργανισμός Υγείας έκρινε ότι οι ΗΠΑ δεν πληρούν πλέον τις προϋποθέσεις για να θεωρούνται χώρα που έχει εξαλείψει την ιλαρά.
Η απώλεια της εμπιστοσύνης των πολιτών προς τον Τραμπ αναδείχθηκε και από τις καταστροφικές επιδόσεις των Ρεπουμπλικανών στις ενδιάμεσες εκλογές.
Η αποτυχία της κυβέρνησης, σε ορισμένες περιπτώσεις, να δαπανήσει τα κονδύλια που έχει εγκρίνει το Κογκρέσο για τον σκοπό για τον οποίο προορίζονταν θα ενισχύσει τις απαιτήσεις των βουλευτών και γερουσιαστών να συνοδεύεται κάθε νέα χρηματοδότηση από αυστηρούς όρους.
Ο Ντάφι έχει απόλυτο δίκιο όταν επισημαίνει ότι η ανεπαρκής χρηματοδότηση και οι καθυστερήσεις στην αναβάθμιση του συστήματος ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας αποτελούν κοινό χαρακτηριστικό διαδοχικών κυβερνήσεων. Ωστόσο, αυξάνεται η ανησυχία για τον τρόπο με τον οποίο ο σημερινός Λευκός Οίκος διαχειρίζεται την κατάσταση.
Έκθεση του Γραφείου Λογοδοσίας της Κυβέρνησης (Government Accountability Office - GAO), μιας μη κομματικής ομοσπονδιακής υπηρεσίας, προειδοποίησε τον Σεπτέμβριο ότι, παρότι η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας (FAA) είχε σημειώσει πρόοδο στον εκσυγχρονισμό των απαρχαιωμένων συστημάτων ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας, "ενδέχεται να δίνει προτεραιότητα στην ταχύτητα εις βάρος του κόστους και των διαταραχών στην εναέρια κυκλοφορία".
Η έκθεση προειδοποιούσε ότι η FAA δεν διέθετε ούτε εκτίμηση του συνολικού κόστους σε όλη τη διάρκεια ζωής των σχετικών έργων ούτε ένα ολοκληρωμένο χρονοδιάγραμμα υλοποίησής τους. Σύμφωνα με την έκθεση, αυτή η αδυναμία θα μπορούσε τελικά να προκαλέσει διαταραχές στην εναέρια κυκλοφορία ή να παρατείνει την εξάρτηση από συστήματα που είναι εξαιρετικά παρωχημένα.
Κανείς δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι η έκτακτη κατάσταση της Παρασκευής ήταν κάτι απρόσμενο. Νομοθέτες και κυβερνήσεις προειδοποιούν εδώ και δεκαετίες ότι το σύστημα είναι παλιό και υπερφορτωμένο, ενώ τα προβλήματά του καταδεικνύουν μια ευρύτερη αποτυχία εκσυγχρονισμού κρίσιμων υποδομών.
Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα συγκρίνει τα αμερικανικά αεροδρόμια με δυσμενή τρόπο με τις σύγχρονες εγκαταστάσεις μεταφορών στην Κίνα και στις αναπτυσσόμενες χώρες. Ωστόσο, οι προσπάθειες εκσυγχρονισμού στις ΗΠΑ συχνά προσκρούουν στις εσωτερικές αντιπαραθέσεις στο Κογκρέσο και σε μια δυσλειτουργική διαδικασία κατάρτισης του προϋπολογισμού, καθώς η κυβέρνηση κινείται διαρκώς μεταξύ κρίσεων αναστολής λειτουργίας και δημοσιονομικών αδιεξόδων.
Παρότι ο Τραμπ επιρρίπτει τις ευθύνες στον Μπάιντεν, οι Ρεπουμπλικανικές πλειοψηφίες έχουν επανειλημμένα περικόψει τα αιτήματα χρηματοδότησης για τον εκσυγχρονισμό του κλάδου των αερομεταφορών που υπέβαλλαν Δημοκρατικοί πρόεδροι.
Το 2011, ο Βαν Χόλεν, τότε μέλος της Βουλής των Αντιπροσώπων, είχε προειδοποιήσει ότι "οι αεροπορικές υποδομές της χώρας μας χρειάζονται επειγόντως αποκατάσταση" και είχε κατηγορήσει την ηγεσία των Ρεπουμπλικανών ότι περιόριζε τη χρηματοδότηση στα επίπεδα του 2008.
Το 2015, ο διευθυντής του Γραφείου Διαχείρισης και Προϋπολογισμού του προέδρου Μπαράκ Ομπάμα, Σον Ντόνοβαν, είχε προειδοποιήσει τους Ρεπουμπλικανούς ότι η περικοπή κατά 255 εκατομμύρια δολάρια από το αίτημα χρηματοδότησης της FAA, ύψους 2,6 δισεκατομμυρίων δολαρίων, θα επιβράδυνε τον εκσυγχρονισμό, κάτι που "θα οδηγούσε σε επιδείνωση των καθυστερήσεων στην εναέρια κυκλοφορία και σε υψηλότερο κόστος αντικατάστασης στο μέλλον".
Το 2025, οι Δημοκρατικοί εξέφρασαν ανησυχίες για το αίτημα χρηματοδότησης της FAA από τον Τραμπ, ύψους 12,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων, προειδοποιώντας ότι ακόμη και οι Ρεπουμπλικανοί στο Καπιτώλιο και στον Λευκό Οίκο ήταν διχασμένοι ως προς τις προτεραιότητες. "Προτού διαθέσουμε δισεκατομμύρια στο σύστημα ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας της χώρας, θα πρέπει να διασφαλίσουμε ότι έχουμε καθορίσει σωστά τις πολιτικές, το σχέδιο υλοποίησης, το χρονοδιάγραμμα και το ύψος της χρηματοδότησης, ώστε να μην σπαταλήσουμε τα χρήματα που με κόπο έχουν κερδίσει οι φορολογούμενοι σε έργα και προγράμματα που στην πραγματικότητα δεν θα λύσουν το πρόβλημα", έγραψαν Δημοκρατικοί βουλευτές σε επιστολή προς τον πρόεδρο της Επιτροπής Εμπορίου, Επιστήμης και Μεταφορών, Τεντ Κρουζ.
Το φιάσκο της περασμένης εβδομάδας στα αμερικανικά αεροδρόμια θα εντείνει αυτά τα ερωτήματα και ενδέχεται να εξελιχθεί σε αντιπαράθεση μεταξύ ενός Κογκρέσου υπό τον έλεγχο των Δημοκρατικών και ενός Ρεπουμπλικανού προέδρου την επόμενη χρονιά.
Η Δημοκρατική γερουσιαστής του Ιλινόις, Τάμι Ντάκγουορθ, κατηγόρησε τους Ρεπουμπλικανούς ότι, κατά τη διάρκεια των δύο ετών που είχαν τον έλεγχο του Κογκρέσου, έβρισκαν χρήματα για τα έργα προσωπικής προβολής του Τραμπ. "Αλλά όχι για να διορθώσουν το σύστημα ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας; Ίσως ο Τραμπ θα έπρεπε να δώσει προτεραιότητα στην ασφάλεια των αερομεταφορών αντί για την αξιοθρήνητη αψίδα του", έγραψε στην πλατφόρμα X.
"Έχω συστήματα που χρονολογούνται από τη δεκαετία του 1990. Έχω ραντάρ από τις δεκαετίες του 1960 και του 1970", δήλωσε στο CNN. "Μπορούμε να διαφωνούμε για κάθε λογής ζητήματα στην Αμερική, αλλά ας μην διαφωνήσουμε γι' αυτό", επισήμανε χαρακτηριστικά.
Θεωρητικά, μια κρίση στο σύστημα ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας, η οποία θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την ασφάλεια κάθε Αμερικανού που ταξιδεύει αεροπορικώς, επιβάλλει την αναζήτηση διακομματικού συμβιβασμού.
Το ερώτημα, επομένως, είναι αν η βαθιά και διαρκής πόλωση στη χώρα θα σταθεί και πάλι εμπόδιο στις προσπάθειες επίλυσης μιας από τις πιο επείγουσες κρίσεις της.