Αμέτρητες φορές έχει χρειαστεί να επισκευάσει τις εγκαταστάσεις του ουκρανικού σταθμού ηλεκτροπαραγωγής όπου εργάζεται, έπειτα από ρωσικές επιθέσεις, ο Ολεξίι, τεχνικός στον ενεργειακό τομέα της χώρας. Ωστόσο, όπως λέει, το τελευταίο πλήγμα ήταν το πλέον καταστροφικό και ενδέχεται να αφήσει ολόκληρη περιφέρεια χωρίς θέρμανση και ηλεκτρικό ρεύμα κατά τη διάρκεια του φετινού χειμώνα.
Νωρίς ένα πρωινό του Νοεμβρίου, ρωσικοί πύραυλοι έπληξαν τις εγκαταστάσεις του σταθμού, ο οποίος ανήκει στη μεγαλύτερη ιδιωτική ενεργειακή εταιρεία της Ουκρανίας, την DTEK, προκαλώντας εκτεταμένες καταστροφές στη στέγη και στους τοίχους του κτιρίου. Τουρμπίνες και λέβητες θάφτηκαν κάτω από τόνους συντριμμιών, τα οποία εκατοντάδες εργαζόμενοι καλούνται πλέον να απομακρύνουν με τα χέρια.
Δημοσιογράφοι του Reuters επισκέφθηκαν τις κατεστραμμένες εγκαταστάσεις, ωστόσο η DTEK ζήτησε να μην αποκαλυφθεί η τοποθεσία τους για λόγους ασφαλείας.
"Αυτή τη στιγμή όλοι δουλεύουμε με φτυάρια και καρότσια, προσπαθώντας να φτάσουμε στον εξοπλισμό", δήλωσε στο Reuters ο Ολεξίι, ο οποίος ζήτησε να αναφέρεται μόνο με το μικρό του όνομα. "Το σημαντικότερο είναι να αποκτήσουμε πρόσβαση στα μηχανήματα, να αξιολογήσουμε την κατάστασή τους και στη συνέχεια να σχεδιάσουμε τις εργασίες επισκευής και αποκατάστασης".
Η Ρωσία επανέλαβε τις μεγάλης κλίμακας επιθέσεις κατά των ενεργειακών υποδομών της Ουκρανίας στα μέσα του φθινοπώρου, επιχειρώντας να μετατρέψει τις ιδιαίτερα χαμηλές θερμοκρασίες του χειμώνα σε όπλο πολέμου, αφήνοντας εκατομμύρια ανθρώπους χωρίς θέρμανση και ηλεκτροδότηση. Πρόκειται για μια τακτική που η Μόσχα επιχειρεί να εφαρμόζει κάθε χρόνο από την έναρξη της πλήρους κλίμακας εισβολής της το 2022. Η ρωσική πλευρά αρνείται ότι στοχοποιεί σκόπιμα αμάχους.
Φέτος, ωστόσο, η Ουκρανία αντιμετωπίζει μεγαλύτερες δυσκολίες στην προστασία των ενεργειακών της εγκαταστάσεων. Καθοριστικό πλήγμα στην αντιαεροπορική της άμυνα έχει αποτελέσει η διακοπή των αμερικανικών παραδόσεων αναχαιτιστικών πυραύλων για τα συστήματα Patriot, τα οποία αποτελούν το μοναδικό μέσο που διαθέτει το Κίεβο για την αναχαίτιση των ρωσικών βαλλιστικών πυραύλων, εν μέσω παγκόσμιας έλλειψης.
Την ίδια στιγμή, οι αμυντικές δυνατότητες της Ουκρανίας δοκιμάζονται περαιτέρω από την ανάπτυξη νέων ρωσικών επιθετικών drones με κινητήρες τζετ, τα οποία είναι δυσκολότερο να καταρριφθούν λόγω της μεγαλύτερης ταχύτητάς τους.
Κατά τον περσινό χειμώνα, τον ψυχρότερο από την έναρξη του πολέμου, οι πέντε μονάδες παραγωγής ενέργειας της DTEK δέχθηκαν 11 σφοδρές επιθέσεις. Ωστόσο, ήδη από τον Νοέμβριο, τον πρώτο μήνα της φετινής περιόδου θέρμανσης, η Ρωσία έχει πλήξει τρεις σταθμούς της εταιρείας με δεκάδες πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη, αναγκάζοντάς τους να διακόψουν την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
"Φαίνεται ότι οι Ρώσοι έχουν εμμονή με το να μας αφήσουν χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα και θέρμανση και παραμένουν προσηλωμένοι σε αυτόν τον στόχο", ανέφερε ο Ολεξίι. "Εμείς, όμως, αποκαθιστούμε όσα καταστρέφουν και συνεχίζουμε να εργαζόμαστε".
Στη διάρκεια του πολέμου, οι εργαζόμενοι της DTEK έχουν καταφέρει περισσότερες από 70 φορές να επανεκκινήσουν τις μονάδες παραγωγής της εταιρείας από μηδενική βάση, μετά από ρωσικά πλήγματα.
Αναλυτές, ωστόσο, προειδοποιούν ότι ο φετινός χειμώνας ενδέχεται να αποδειχθεί δυσκολότερος, καθώς οι επιθέσεις είναι πλέον περισσότερο καταστροφικές. Ήδη, πολλές ουκρανικές πόλεις, μεταξύ των οποίων και το Κίεβο, αντιμετωπίζουν πολύωρες διακοπές ηλεκτροδότησης.
"Είναι δύσκολο να εκτιμήσουμε πόσο γρήγορα θα μπορέσουμε να αποκαταστήσουμε τις ζημιές", δήλωσε στο Reuters ο διευθύνων σύμβουλος της DTEK, Μαξίμ Τιμτσένκο. "Γι' αυτό καταβάλλουμε κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να διασφαλίσουμε ότι η Ουκρανία θα διαθέτει επαρκή παραγωγική δυναμικότητα για να αντεπεξέλθει στον χειμώνα".
"Είσαι στόχος"
Με μοναδικό φωτισμό τους λαμπτήρες που τροφοδοτούνται από φορητές γεννήτριες, οι εργαζόμενοι σπάνε κομμάτια σκυροδέματος και κόβουν σωληνώσεις, προσπαθώντας να προσεγγίσουν τον εξοπλισμό που εξακολουθεί να βρίσκεται θαμμένος κάτω από τα ερείπια.
"Με πιάνουν τα κλάματα. Ξέρω πώς ήταν οι εγκαταστάσεις όταν λειτουργούσαν κανονικά. Όλα ήταν φωτισμένα, βαμμένα, σε πλήρη λειτουργία και παρήγαν ηλεκτρική ενέργεια", δήλωσε ο 46χρονος Μιχαΐλο, ανώτερος χειριστής μονάδας παραγωγής.
Το έργο της απομάκρυνσης των συντριμμιών δυσχεραίνεται ακόμη περισσότερο από τους συνεχείς συναγερμούς αεροπορικής επιδρομής. Κάθε φορά που ηχούν οι σειρήνες, οι εργαζόμενοι είναι υποχρεωμένοι να καταφεύγουν σε υπόγεια καταφύγια σοβιετικής εποχής, τα οποία είχαν κατασκευαστεί για να προστατεύουν από ενδεχόμενη πυραυλική επίθεση του ΝΑΤΟ.
Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης του Reuters στις εγκαταστάσεις, σήμανε συναγερμός και οι δημοσιογράφοι έσπευσαν στους στενούς υπόγειους χώρους του συγκροτήματος. Δεκάδες άνθρωποι περίμεναν εκεί μέχρι να λήξει ο συναγερμός, μαζί με αρκετά σκυλιά, τα οποία, όπως εξηγούν οι εργαζόμενοι, αναζητούν επίσης καταφύγιο.
"Είναι δύσκολο να ζεις υπό αυτές τις συνθήκες, όταν γνωρίζεις ότι οι πύραυλοι έρχονται ειδικά για εσένα, ότι είσαι ο στόχος", ανέφερε ο Μιχαΐλο.
"Και μετά επιστρέφεις στο σπίτι και αισθάνεσαι ευγνωμοσύνη που τα κατάφερες, που γύρισες ξανά, που μπορείς να δεις την οικογένειά σου. Είναι ένα μείγμα φόβου και ανακούφισης".
Στο στόχαστρο κα τα δίκτυα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας
Πριν από τον πόλεμο, οι θερμικοί σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής κάλυπταν περισσότερο από το 30% των αναγκών της Ουκρανίας σε ηλεκτρική ενέργεια. Το ποσοστό αυτό έχει πλέον υποχωρήσει σημαντικά, εξαιτίας των επανειλημμένων ρωσικών επιθέσεων, με τους τρεις πυρηνικούς σταθμούς της χώρας να καλύπτουν σήμερα το μεγαλύτερο μέρος της ηλεκτροπαραγωγής.
Η DTEK, η οποία ανήκει στον πλουσιότερο άνθρωπο της Ουκρανίας, τον δισεκατομμυριούχο Ρινάτ Αχμέτοφ, διαχειριζόταν στο παρελθόν οκτώ θερμικούς σταθμούς και κυριαρχούσε στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από άνθρακα στη χώρα. Ωστόσο, τρεις από αυτούς έχουν πλέον καταληφθεί ή καταστραφεί από τη Ρωσία, στο πλαίσιο της μεγαλύτερης πολεμικής σύγκρουσης στην Ευρώπη από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Μετά τις εργασίες επισκευής που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, ο υπουργός Ενέργειας της Ουκρανίας, Ντένις Σμιχάλ, είχε εκτιμήσει ότι η συνολική εγκατεστημένη ισχύς της χώρας θα έφθανε τα 19,6 γιγαβάτ έως τον Νοέμβριο. Πρόκειται για περίπου το ήμισυ της προπολεμικής δυναμικότητας, επίπεδο ωστόσο αντίστοιχο με την κορύφωση της κατανάλωσης κατά τον περσινό χειμώνα. Το Reuters σημειώνει ότι δεν ήταν σε θέση να επιβεβαιώσει εάν η χώρα έχει πράγματι φθάσει στο συγκεκριμένο επίπεδο παραγωγικής δυναμικότητας.
Σύμφωνα με τον επικεφαλής της DTEK, Μαξίμ Τιμτσένκο, η Ρωσία έχει πλέον διευρύνει τη στόχευσή της, πλήττοντας και τις γραμμές μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Στόχος, όπως εξήγησε, είναι να εμποδιστεί η μεταφορά της ενέργειας που παράγεται από τους σταθμούς της δυτικής και νότιας Ουκρανίας προς τους καταναλωτές στο κεντρικό και ανατολικό τμήμα της χώρας, όπου οι τοπικές εγκαταστάσεις παραγωγής έχουν υποστεί εκτεταμένες ζημιές.
Ιδιαίτερα στο στόχαστρο έχουν βρεθεί οι ηλεκτρικοί υποσταθμοί που συνδέουν τους πυρηνικούς σταθμούς της Ουκρανίας με τα μεγάλα αστικά κέντρα. Παρά τα πλήγματα στις υποδομές του δικτύου, και οι δύο πλευρές έχουν επιδείξει προσοχή ώστε να μην πλήξουν απευθείας τους ίδιους τους πυρηνικούς σταθμούς, προκειμένου να αποφευχθεί ο κίνδυνος μιας μεγάλης πυρηνικής καταστροφής.
Οι ζημιές στις γραμμές μεταφοράς έχουν ως αποτέλεσμα περιοχές της κεντρικής και ανατολικής Ουκρανίας, συμπεριλαμβανομένου του Κιέβου, να μένουν χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα για έως και 18 ώρες την ημέρα. Την ίδια στιγμή, σταθμοί παραγωγής στη δυτική Ουκρανία αναγκάζονται να διοχετεύουν σημαντικές ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας προς τις χώρες της ανατολικής Ευρώπης, αντί να καλύπτουν τις ανάγκες των εγχώριων καταναλωτών, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία.
Το DiXi Group, δεξαμενή σκέψης με έδρα το Κίεβο που ειδικεύεται σε ζητήματα ενέργειας και κλιματικής πολιτικής, ανέφερε ότι οι εξαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας της Ουκρανίας αυξήθηκαν κατά λίγο περισσότερο από 40% την εβδομάδα από τις 2 έως τις 8 Νοεμβρίου. Την ίδια περίοδο, έως και τα δύο τρίτα των Ουκρανών καταναλωτών ενδέχεται να αντιμετώπιζαν ταυτόχρονα διακοπές ηλεκτροδότησης.
"Η χώρα διαθέτει επαρκή δυναμικότητα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας", υπογράμμισε ο Τιμτσένκο, επισημαίνοντας ότι "το πρόβλημα εντοπίζεται στη μεταφορά της".