Οι πετρελαιοπαραγωγές χώρες του Κόλπου, με σημαντική υποστήριξη από το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ, συνεχίζουν να μεταφέρουν αργό πετρέλαιο μέσω των Στενών του Ορμούζ, ουσιαστικά υπό το βλέμμα του Ιράν.
Όπως αναφέρει σε δημοσίευμά του το αμερικανικό CNN, οι ροές αργού και πετρελαϊκών προϊόντων από το κρίσιμο αυτό θαλάσσιο πέρασμα ανήλθαν κατά μέσο όρο σε 13,1 εκατ. βαρέλια ημερησίως την περασμένη εβδομάδα, σύμφωνα με την Kpler, εταιρεία παρακολούθησης θαλάσσιων μεταφορών. Πρόκειται για σχεδόν το 80% των 17,1 εκατ. βαρελιών ημερησίως που διέρχονταν από τα Στενά πριν από την έναρξη του πολέμου.
Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η εικόνα αν συνυπολογιστούν οι συνολικές ροές αργού από τη Μέση Ανατολή, τόσο μέσω του Ορμούζ όσο και από εναλλακτικές διαδρομές. Σύμφωνα με τη JPMorgan, έχουν επανέλθει στο 98% των προπολεμικών επιπέδων.
"Με δεδομένο τον τόσο μεγάλο όγκο πετρελαίου που διέρχεται από τα Στενά, είναι σαφές ότι το Ιράν χάνει την επιρροή του σε αυτά", δήλωσε στο CNN ο Matt Smith, διευθυντής έρευνας εμπορευμάτων στην Kpler.
Η εξέλιξη αυτή αποτελεί αποτέλεσμα μιας σύνθετης επιχείρησης, στην οποία περιλαμβάνονται μεταφορές δεξαμενόπλοιων με στρατιωτική συνοδεία, αλλά και διακριτικές, λεγόμενες "σκοτεινές" διελεύσεις από τα Στενά. Η πρακτική αυτή έχει συμβάλει στην αποκατάσταση σημαντικού μέρους των ροών πετρελαίου από τους παραγωγούς της Μέσης Ανατολής τους τελευταίους μήνες.
Στις αυξημένες διελεύσεις από τα Στενά προστέθηκε πρόσφατα και η επιστροφή ποσοτήτων σαουδαραβικού πετρελαίου, οι οποίες προηγουμένως διοχετεύονταν κυρίως μέσω της Ερυθράς Θάλασσας. Η αλλαγή αυτή σημειώθηκε μετά την επίθεση των Χούθι, συμμάχων του Ιράν, σε σημαντικό πετρελαιαγωγό της Σαουδικής Αραβίας νωρίτερα αυτόν τον μήνα.
Πόσο μπορεί να διαρκέσει η ισορροπία;
Σύμφωνα με το CNN, το κρίσιμο ερώτημα είναι πόσο μπορεί να διατηρηθεί η σημερινή κατάσταση.
Ο αμερικανικός στρατός διαθέτει σημαντικούς πόρους στην περιοχή προκειμένου να διασφαλίσει τη ροή του πετρελαίου, την ώρα που τα παγκόσμια αποθέματα συνεχίζουν να μειώνονται προς επίπεδα που προσεγγίζουν τα χαμηλά όρια λειτουργικής επάρκειας και οι τιμές των καυσίμων παραμένουν σε επίπεδα ρεκόρ ή κοντά σε αυτά.
Την ίδια ώρα, το Ιράν, έχοντας περιοριστεί σημαντικά από τις εξελίξεις, αρχίζει να αντιδρά.
Μια αγορά σε διαρκή ένταση
Η αγορά πετρελαίου φαίνεται να βρίσκει συνεχώς νέους τρόπους για να εξασφαλίσει την τροφοδοσία των καταναλωτών, παρά το μεγαλύτερο σοκ στην προσφορά που έχει καταγραφεί ποτέ.
Σύμφωνα με τη JPMorgan, τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου έχουν μειωθεί κατά περίπου 2 δισ. βαρέλια από την έναρξη του πολέμου με το Ιράν. Ωστόσο, η αγορά έχει μέχρι στιγμής αντέξει.
Αυτό έχει καταστεί δυνατό χάρη σε λύσεις όπως η ανακατεύθυνση των ροών μέσω αγωγών και οι μεταφορές δεξαμενόπλοιων με στρατιωτική υποστήριξη, αλλά και χάρη στην αύξηση της παραγωγής εκτός του Περσικού Κόλπου. Καθοριστικό ρόλο έχει διαδραματίσει και η σημαντική υποχώρηση της παγκόσμιας ζήτησης.
Οι τιμές του πετρελαίου παραμένουν σε δυσάρεστα υψηλά επίπεδα, ωστόσο οι εναλλακτικές λύσεις που έχει βρει η αγορά έχουν αποτρέψει μέχρι στιγμής την εκτόξευση των τιμών του αργού προς το ιστορικό υψηλό του 2008.
Παρά ταύτα, η σημερινή κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ δεν μπορεί να διατηρηθεί επ' αόριστον.
Το πετρέλαιο είναι ένα φυσικό προϊόν και, αργά ή γρήγορα, οι δυνάμεις της αγοράς θα επικρατήσουν. Καθώς από τα αποθέματα αντλούνται περισσότερες ποσότητες πετρελαίου από όσες αναπληρώνονται, η αγορά θα φτάσει κάποια στιγμή στο σημείο καμπής που εδώ και καιρό φοβούνται οι αναλυτές: όταν τα αποθέματα δεν θα επαρκούν για να καλύψουν τη ζήτηση.
Σε αυτή την περίπτωση, οι τιμές του πετρελαίου θα πρέπει να αυξηθούν απότομα, ώστε να περιοριστεί αρκετά η ζήτηση και να αποκατασταθεί η ισορροπία.
Κανείς δεν γνωρίζει με ακρίβεια πότε θα συμβεί αυτό.
Η Natasha Kaneva, επικεφαλής της παγκόσμιας στρατηγικής εμπορευμάτων της JPMorgan, έχει πλέον σταματήσει να επιχειρεί να προβλέψει το χρονοδιάγραμμα.
"Για πρώτη φορά από την έναρξη της σύγκρουσης με το Ιράν, δεν έχουμε μια βασική εκτίμηση για την πορεία των εξελίξεων", παραδέχθηκε πριν από δύο εβδομάδες σε σημείωμά της προς πελάτες. "Απλώς δεν γνωρίζουμε πώς να μοντελοποιήσουμε την τελική έκβαση".
Το βασικό ερώτημα, σύμφωνα με την ίδια, δεν είναι πλέον τόσο η διάρκεια του πολέμου όσο το χρονικό διάστημα για το οποίο η αγορά θα είναι σε θέση να εξασφαλίζει τις φυσικές ποσότητες πετρελαίου που ζητούν οι καταναλωτές.
Τα δύο ζητήματα ενδέχεται να συνδέονται. Χωρίς μια ουσιαστική λύση για την κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ, ο κόσμος θα πρέπει να ελπίζει ότι τα διαθέσιμα αποθέματα της αγοράς θα επαρκέσουν.
Το κόστος για καταναλωτές και επιχειρήσεις
Όλες αυτές οι εξελίξεις παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον από την πλευρά της οικονομικής θεωρίας και της ανάλυσης προσφοράς και ζήτησης. Στην πράξη, ωστόσο, έχουν μεταφραστεί σε σημαντική επιβάρυνση για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις.
Η τιμή του πετρελαίου κινείται πάνω από τα 90 δολάρια το βαρέλι καθ' όλη τη διάρκεια του μήνα και το μεγαλύτερο μέρος του Σεπτεμβρίου βρισκόταν πάνω από τα 100 δολάρια.
Οι τιμές της βενζίνης βρίσκονται κοντά στο υψηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί από την έναρξη του πολέμου. Το ντίζελ, το οποίο επηρεάζεται τόσο από τη σύγκρουση με το Ιράν όσο και από τον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας, ξεπέρασε νωρίτερα αυτόν τον μήνα το προηγούμενο ιστορικό υψηλό του και διαμορφώνεται πλέον αρκετά πάνω από τα 6 δολάρια ανά γαλόνι.
Παράλληλα, η σχετική ομαλοποίηση των ροών αργού δεν έχει ακόμη μεταφερθεί στην αγορά των πετρελαϊκών προϊόντων.
Οι εξαγωγές διυλισμένων προϊόντων από τη Μέση Ανατολή παραμένουν μόλις στο 58% των προπολεμικών επιπέδων, σύμφωνα με τη JPMorgan, γεγονός που αναδεικνύει τους σημαντικούς περιορισμούς που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν οι αγορές βενζίνης και ντίζελ.
Το γεγονός ότι η τιμή του πετρελαίου δεν έχει φτάσει τα 150 δολάρια το βαρέλι —τουλάχιστον μέχρι στιγμής— αποτελεί μικρή παρηγοριά για τους Αμερικανούς που χρειάζονται περίπου 100 δολάρια για να γεμίσουν το ρεζερβουάρ τους, αλλά και για τις επιχειρήσεις που καλούνται να καταβάλουν υψηλές προσαυξήσεις καυσίμων για τη μεταφορά των προϊόντων τους.
Ελλείψει νέων δεδομένων, η αγορά τους τελευταίους μήνες έχει κινηθεί σε μεγάλο βαθμό με βάση τις προσδοκίες για πιθανή συμφωνία ειρήνης.
Οι επανειλημμένες δηλώσεις του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ κατά τη διάρκεια του πολέμου για μια υποτιθέμενη επικείμενη συμφωνία με το Ιράν, η οποία θα επέτρεπε την επαναλειτουργία των Στενών, είχαν δυσανάλογα μεγάλη επίδραση στις τιμές του πετρελαίου — πολύ μεγαλύτερη από εκείνη που είχαν οι πραγματικές ποσότητες πετρελαίου που έφταναν στην αγορά.
Η εικόνα άλλαξε εν μέρει νωρίτερα αυτόν τον μήνα, όταν οι Χούθι έπληξαν τον αγωγό East-West της Σαουδικής Αραβίας, διακόπτοντας προσωρινά τη ροή περίπου 7 εκατ. βαρελιών πετρελαίου προς την Ερυθρά Θάλασσα. Περισσότερα από τα μισά από αυτά προέρχονταν από ποσότητες που είχαν προηγουμένως διοχετευθεί εκτός της διαδρομής των Στενών του Ορμούζ.
Η τιμή του πετρελαίου πλησίασε τα 110 δολάρια το βαρέλι, προτού η Σαουδική Αραβία βρει εκ νέου τρόπο να προσαρμοστεί στις συνθήκες και να μεταφέρει τις ροές πετρελαίου ξανά μέσω των Στενών του Ορμούζ.
Παράλληλα, δορυφορικές εικόνες της Κυριακής έδειξαν ότι και οι επτά θέσεις ελλιμενισμού σε δύο σημαντικά λιμάνια, το Yanbu και το Al Muajjiz, στη δυτική ακτή της Σαουδικής Αραβίας, βρίσκονταν σε λειτουργία. Η εξέλιξη αυτή αποτελεί ένδειξη ότι ο αγωγός East-West έχει επανέλθει σε υψηλότερα επίπεδα λειτουργίας, σύμφωνα με την Kpler.
Μπορούν να διατηρηθούν οι σημερινές ροές;
Το ερώτημα πλέον είναι εάν οι σημερινοί όγκοι μεταφοράς μπορούν να διατηρηθούν.
"Οι αυξημένες διελεύσεις δεν θα πρέπει να εκλαμβάνονται ως ένδειξη βελτίωσης της ασφάλειας. Αντίθετα, αντανακλούν την αυξανόμενη ικανότητα της βιομηχανίας να λειτουργεί υπό συνθήκες διαρκούς κινδύνου", δήλωσε την Τρίτη η Kaneva.
Όπως επισήμανε, το κόστος ασφάλισης παραμένει εξαιρετικά υψηλό. Οι ασφαλιστικές εταιρείες αποτιμούν σήμερα τα μεγαλύτερα δεξαμενόπλοια ηλικίας 5 έως 10 ετών στα 150 εκατ. δολάρια, ενώ το κόστος κατασκευής ενός καινούργιου πλοίου ανέρχεται σε περίπου 135 εκατ. δολάρια.
Το Ιράν, το οποίο αδυνατεί να μεταφέρει το δικό του πετρέλαιο μέσω των Στενών εξαιτίας του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού και βλέπει να περιορίζεται η βασική πηγή οικονομικής του επιρροής, έχει εντείνει τις επιθέσεις του εναντίον δεξαμενόπλοιων που διέρχονται από τον Κόλπο.
"Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι οι επιθέσεις εναντίον δεξαμενόπλοιων έχουν γίνει συχνότερες, καθώς το Ιράν επιχειρεί να αποτρέψει τις διελεύσεις", σημείωσε ο Smith. "Θα πρέπει να αναμένουμε ότι αυτό θα συνεχιστεί, καθώς το Ιράν επιδιώκει να ανακτήσει τον έλεγχο των Στενών" πρόσθεσε.
Έτσι, η αγορά πετρελαίου παραμένει σε ένα ιδιότυπο αδιέξοδο: μια ολοένα πιο δαπανηρή αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση συντηρεί μια κατάσταση ισορροπίας που δύσκολα μπορεί να διατηρηθεί επ' αόριστον, την ώρα που οι τιμές παραμένουν υψηλές για επιχειρήσεις και καταναλωτές, καταλήγει το CNN.