Του Κώστα Ράπτη
Ουσιαστική διπλωματική πρόοδος ή ελιγμοί της τελευταίας στιγμής πριν από μια σφοδρότερη επανάληψη των εχθροπραξιών; Το ερώτημα αναγκαστικά πλανάται κάθε φορά που οι πληροφορίες θέλουν τις ΗΠΑ και το Ιράν να βρίσκονται πιο κοντά σε μια συμφωνία τερματισμού του πολέμου, ο οποίος ξέσπασε στις 18 Φεβρουαρίου – εν μέσω μιας ελπιδοφόρας, όπως χαρακτηριζόταν και τότε, διαπραγματευτικής διαδικασίας.
Η Ουάσινγκτον εκφράζει τις τελευταίες ημέρες, με συγκρατημένη αισιοδοξία, την προσδοκία ότι οι διπλωματικές προσπάθειες θα επιτρέψουν να σημειωθεί πρόοδος και να συναφθεί συμφωνία. Σε ανάρτηση του σήμερα, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ σημειώνει ότι "οι διαπραγματεύσεις με το Ιράν προχωρούν πολύ καλά", ενώ ταυτόχρονα προειδοποιεί ότι "θα υπάρξει μόνο μια Μεγάλη Συμφωνία για όλους ή καμία συμφωνία απολύτως -επιστροφή στο πεδίο της μάχης και στους πυροβολισμούς, αλλά μεγαλύτερους και ισχυρότερους από ποτέ- και κανείς δεν το θέλει αυτό!".
Παράλληλα, το Ισλαμαμπάντ πολλαπλασιάζει τελευταία τις μεσολαβητικές προσπάθειές του. Ο υπουργός Εσωτερικών, Μόχσιν Νάκβι, ταξίδεψε δύο φορές στην Τεχεράνη μέσα σε μερικές ημέρες, για να επιδώσει την πιο πρόσφατη αμερικανική πρόταση, που η ιρανική πλευρά επιβεβαίωσε ότι μελετά.
Η συγκεκριμένη ανταλλαγή μηνυμάτων βασίζεται στο προ εβδομάδων υποβληθέν "κείμενο 14 σημείων" του Ιράν, διευκρίνισε το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών. Το εν λόγω σχέδιο ουσιαστικά υποδηλώνει μια βραχυπρόθεσμη συμφωνία που θα οδηγούσε το Ιράν να ανοίξει ξανά το Στενό του Ορμούζ και τις ΗΠΑ να άρουν τον αποκλεισμό των ιρανικών λιμένων, με τις αντιμαχόμενες πλευρές να εισέρχονται στη συνέχεια σε βαθύτερες διαπραγματεύσεις ως προς το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.
Η Ισλαμική Δημοκρατία, ωστόσο, επιμένει και διατρανώνει τις αξιώσεις της, ιδίως την "αποδέσμευση ιρανικών πόρων που έχουν παγώσει" στο εξωτερικό και τον τερματισμό του αμερικανικού αποκλεισμού ιρανικών λιμανιών, ενώ επαναλαμβάνει πως δεν θα υποχωρήσει ποτέ σε οποιονδήποτε εκφοβισμό.
Και το κυριότερο: Οι Φρουροί της Επανάστασης του Ιράν απειλούν ότι, αν ο πόλεμος ξαναρχίσει, "θα επεκταθεί αυτή τη φορά πολύ πέραν της περιοχής". Πρόκειται για προειδοποίηση την οποία Αθήνα και Λευκωσία καλό θα ήταν να μην πάρουν αψήφιστα.
Σε "κόκκινη ζώνη" το πετρέλαιο
Σύμφωνα με τον Αμερικανό πρόεδρο Τραμπ, η σύναψη συμφωνίας θα επέτρεπε να εξοικονομηθούν "πολύς χρόνος, ενέργεια και ζωές", και θα μπορούσε να κλειστεί "πολύ γρήγορα, μέσα σε μερικές ημέρες".
Είναι προφανές γιατί επείγεται. Η αγορά του μαύρου χρυσού διατρέχει κίνδυνο να εισέλθει σε "κόκκινη ζώνη", με έλλειψη προσφοράς, "τον Ιούλιο ή τον Αύγουστο", αν δεν υπάρξει διαρκής επίλυση της σύγκρουσης, όπως φοβάται η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας.
Είναι άλλωστε χαρακτηριστική η πρωτοβουλία του να "αναβάλει", όπως ανακοίνωσε στις αρχές της προηγούμενης εβδομάδας, άλλη μία "προγραμματισμένη" στρατιωτική επιχείρηση κατά του Ιράν, κατόπιν αιτήματος της Σαουδικής Αραβίας, του Κατάρ και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.
Το γιατί οι αραβικές μοναρχίες δεν ενθαρρύνουν την επανάληψη των εχθροπραξιών είναι αποκαλυπτικό: έχει να κάνει με τη συνειδητοποίηση της ευαλωτότητάς τους απέναντι στα ιρανικά αντίμετρα, της ανεπάρκειας της σχετικής αμερικανικής προστασίας και της απροθυμίας τους να πληρώνουν το κόστος επιλογών που λαμβάνονται ερήμην τους.
Σύγκρουση με Νετανιάχου
Λογαριάζει, ωστόσο, ο Τραμπ δίχως τον Iσραηλινό πρωθυπουργό, Βενιαμίν Νετανιάχου, με τον οποίο είχε τεταμένη συνδιάλεξη την περασμένη Τρίτη όσον αφορά το Ιράν, σύμφωνα με δημοσιεύματα του ιστότοπου Axios και της εφημερίδας "Wall Street Journal".
Οι δύο ηγέτες διαφώνησαν, κατά τα δημοσιεύματα, κυρίως ως προς την αναθεωρημένη πρόταση όσον αφορά τον τερματισμό του πολέμου, την οποία παρουσίασαν το Πακιστάν και το Κατάρ, μαζί με άλλους μεσολαβητές, όπως η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία και η Αίγυπτος – και συναντά την αντίθεση του εβραϊκού κράτους.
Σύμφωνα με το κείμενο του Axios, ο Νετανιάχου ήταν έξαλλος μετά τη συζήτηση. Ο Τραμπ φέρεται, άλλωστε, να είπε πως ο Ισραηλινός πρωθυπουργός, ο οποίος σημειωτέον οδεύει προς πρόωρες εκλογές, "θα κάνει ό,τι θέλω να κάνει".
Από πού αντλεί αυτοπεποίθηση το ιρανικό καθεστώς
Οι Ιρανοί ιθύνοντες μιλούν για "άμβλυνση των διαφορών", αλλά δεν επείγονται να δημιουργήσουν κλίμα ευρύτερης αισιοδοξίας ως προς τις διαπραγματεύσεις. Παραμένουν άλλωστε τα μεγαλύτερα αγκάθια, τα οποία αφορούν το εμπλουτισμένο ουράνιο του Ιράν και το καθεστώς των Στενών του Ορμούζ. Μία επιπλέον περιπλοκή συνιστά η ιρανική αξίωση για καθολικό τερματισμό των εχθροπραξιών στην περιοχή, άρα και των επιχειρήσεων του Ισραήλ στον Λίβανο εναντίον της οργάνωσης Χεζμπολάχ.
Ο Τραμπ επανέλαβε ότι εντέλει οι ΗΠΑ θα πάρουν (για λόγους, όπως υποστήριξε, περισσότερο επικοινωνιακούς παρά ουσιαστικούς) τα αποθέματα των περίπου 450 κιλών ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού που διαθέτει το Ιράν, παρά τις διαβεβαιώσεις της Τεχεράνης ότι δεν προτίθεται να παραδώσει το υλικό αυτό. Ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Μοτζταμπά Χαμενεΐ, έχει εκδώσει εντολή να μη σταλεί στο εξωτερικό το εμπλουτισμένο ουράνιο της χώρας, σύμφωνα με δύο ιρανικές πηγές που μίλησαν στο πρακτορείο Reuters.
Στο Ορμούζ, το Ιράν επισημοποίησε στις αρχές της εβδομάδας την ίδρυση οργανισμού επιφορτισμένου με την επίβλεψη της θαλάσσιας αυτής αρτηρίας στρατηγικής σημασίας και a priori την είσπραξη διοδίων. Η "Αρχή του Στενού του Περσικού Κόλπου", εξάλλου, διεκδίκησε την Πέμπτη ζώνη ελέγχου που φθάνει μέχρι τα ύδατα νότια από το λιμάνι Φουτζάιρα των ΗΑΕ, που βρίσκεται στην καρδιά της στρατηγικής του Αμπού Ντάμπι για να παρακάμψει τον αποκλεισμό του στενού.
Πόθεν αντλεί την αυτοπεποίθησή της η Τεχεράνη; Μία απάντηση δίνει ρεπορτάζ του CNN, στηριζόμενο σε τέσσερις πηγές των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών, βάσει του οποίου το Ιράν έχει ήδη επανεκκινήσει μέρος της παραγωγής μη επανδρωμένων αεροσκαφών κατά τη διάρκεια της ισχύουσας εκεχειρίας από τις αρχές Απριλίου, ενώ ο ιρανικός στρατός ανασυγκροτείται πολύ πιο γρήγορα από ό,τι είχε αρχικά εκτιμηθεί.