Ο πόλεμος του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ με το Ιράν απειλεί να επιφέρει σοβαρό πλήγμα στην παγκόσμια οικονομία, η οποία εξακολουθεί να απορροφά τους κραδασμούς από τη μεγάλη αύξηση δασμών που επέβαλε η Ουάσιγκτον. Ένα παρατεταμένο σοκ στις τιμές του πετρελαίου θα μπορούσε να πυροδοτήσει νέο κύμα πληθωρισμού και να επιβραδύνει την ανάπτυξη, φέρνοντας τις κεντρικές τράπεζες αντιμέτωπες με δύσκολες αποφάσεις, τονίζει σε ανάλυσή του το πρακτορείο Bloomberg.
Για την Ευρώπη, η διατήρηση των τιμών της ενέργειας σε υψηλά επίπεδα θα έφερνε την οικονομία στα όρια της ύφεσης. Για τις ΗΠΑ, θα δημιουργούσε ένα οξύ δίλημμα για την ομοσπονδιακή κεντρική τράπεζα (Federal Reserve): από τη μία, ο πόλεμος ωθεί τον πληθωρισμό υψηλότερα· από την άλλη, ο Λευκός Οίκος πιέζει για χαμηλότερα επιτόκια. Στην Κίνα, η απώλεια των φθηνών εισαγωγών ιρανικού πετρελαίου επιτείνει τις πιέσεις από τους αμερικανικούς δασμούς και την παρατεταμένη κρίση στην αγορά ακινήτων.
Το "κλειδί" του Ορμούζ
Στις πρώτες ημέρες της σύγκρουσης, η ένταση είναι υψηλή και η τελική έκβαση αβέβαιη. Αν και δεν αποκλείεται αποκλιμάκωση που θα επαναφέρει το πετρέλαιο στον μέσο όρο των 65 δολαρίων ανά βαρέλι, τα μέχρι στιγμής δεδομένα δείχνουν κλιμάκωση. Το μεγαλύτερο διυλιστήριο της Σαουδικής Αραβίας έχει κλείσει, το Κατάρ ανέστειλε τη λειτουργία της μεγαλύτερης εγκατάστασης υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) παγκοσμίως και τα Στενά του Ορμούζ έχουν ουσιαστικά παραλύσει. Οι τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου έχουν ήδη εκτιναχθεί, οι μετοχές υποχωρούν και οι αποδόσεις των αμερικανικών ομολόγων αυξάνονται, καθώς οι αγορές περιορίζουν τα στοιχήματα για μειώσεις επιτοκίων.
Σε ένα σοβαρό σενάριο, με παρατεταμένες εχθροπραξίες και εντατικοποίηση των επιθέσεων σε ενεργειακές υποδομές, η παραγωγή θα μπορούσε να διακοπεί εκτεταμένα. Ακόμη και με αμερικανική στρατιωτική προστασία στα δεξαμενόπλοια που διέρχονται από τα Στενά, ο κίνδυνος θα παρέμενε υψηλός, καθώς στοχευμένες επιθέσεις με drones θα μπορούσαν να κρατήσουν τον διάδρομο ουσιαστικά κλειστό.
Περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου περνά από τα Στενά του Ορμούζ. Με βάση ιστορικά δεδομένα και ακαδημαϊκές μελέτες, μείωση της προσφοράς κατά 1% μπορεί να αυξήσει τις τιμές κατά 4%. Ένα παρατεταμένο κλείσιμο θα μπορούσε να εκτοξεύσει τις τιμές κατά 80% σε σχέση με τα προπολεμικά επίπεδα, φθάνοντας περίπου στα 108 δολάρια το βαρέλι και διατηρώντας τες εκεί έως το τέλος του έτους.
Η άνοδος των τιμών της ενέργειας επιδρά στην οικονομία αυξάνοντας το κόστος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, περιορίζοντας την κατανάλωση και μειώνοντας την ανάπτυξη. Παράλληλα, ενισχύει τον πληθωρισμό, ιδίως σε μεταφορές και προϊόντα με πετροχημική βάση. Καθοριστικό για τις κεντρικές τράπεζες είναι το εάν οι πληθωριστικές προσδοκίες θα παραμείνουν "αγκυροβολημένες". Αν όχι, ο κίνδυνος ενός σπιράλ αυξήσεων τιμών και μισθών θα μπορούσε να επιβάλει αυστηρότερη νομισματική πολιτική.
Στις ΗΠΑ, η παραγωγή σχιστολιθικού πετρελαίου αντισταθμίζει εν μέρει το πλήγμα στην ανάπτυξη, καθώς τα κέρδη των παραγωγών εξισορροπούν τις απώλειες των καταναλωτών. Ωστόσο, στον πληθωρισμό η επίδραση είναι σημαντική: τιμή 108 δολαρίων ανά βαρέλι θα μπορούσε να προσθέσει περίπου 0,8 ποσοστιαίες μονάδες, ανεβάζοντάς τον πάνω από το 3%, δηλαδή σαφώς πάνω από τον στόχο 2% της Fed.
Πλήγμα για Ευρώπη, Βρετανία, Κίνα, κέρδος για Ρωσία
Για την ευρωζώνη και το Ηνωμένο Βασίλειο, που δεν διαθέτουν σημαντική εγχώρια παραγωγή για να επωφεληθούν, το πλήγμα στο ΑΕΠ εκτιμάται σε 0,6% και 0,5% αντίστοιχα, με τον πληθωρισμό να αυξάνεται κατά περίπου 1,1 ποσοστιαία μονάδα. Η Ευρώπη είναι επίσης πιο εκτεθειμένη στις τιμές φυσικού αερίου, οι οποίες εκτινάχθηκαν μετά τη διακοπή της παραγωγής στο Κατάρ.
Η Κίνα, μεγάλος εισαγωγέας πετρελαίου, θα αντιμετωπίσει αύξηση πληθωρισμού κατά περίπου 0,8 ποσοστιαία μονάδα σε σενάριο τιμών 108 δολαρίων, ενώ η ανάπτυξη θα επιβραδυνθεί περαιτέρω, προσθέτοντας πίεση σε μια οικονομία που ήδη δοκιμάζεται.
Μεταξύ των ωφελημένων συγκαταλέγεται η Ρωσία, καθώς οι υψηλές τιμές πετρελαίου θα μπορούσαν ουσιαστικά να εξαλείψουν το δημοσιονομικό της έλλειμμα, ενισχύοντας τους πόρους για τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Σε ηπιότερο σενάριο, χωρίς παρατεταμένο αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ, οι τιμές θα μπορούσαν να σταθεροποιηθούν γύρω στα 80 δολάρια το βαρέλι, με πιο περιορισμένες επιπτώσεις σε πληθωρισμό και ανάπτυξη. Στο πλέον ευνοϊκό σενάριο, κατάπαυση του πυρός θα οδηγούσε σε επιστροφή των τιμών στα 65 δολάρια και σε αποκλιμάκωση των κινδύνων.
Η ιστορία δείχνει ότι γεωπολιτικές κρίσεις στη Μέση Ανατολή μπορούν να προκαλέσουν σοβαρούς οικονομικούς κραδασμούς. Αν και η σημερινή παγκόσμια οικονομία είναι λιγότερο ενεργοβόρα και περισσότερο διαφοροποιημένη, ένα παρατεταμένο πετρελαϊκό σοκ από το Ιράν θα μπορούσε να έχει εκτεταμένες και επίμονες συνέπειες για την ανάπτυξη, τον πληθωρισμό και τη νομισματική πολιτική διεθνώς.